II SO/Ol 29/13

Dnia 22 stycznia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2014 roku w Olsztynie wniosku Stowarzyszenia A w likwidacji, Stowarzyszenia B, Fundacji B, Stowarzyszenia C o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku: sędziego NSA Ireneusza Henryka Darmochwała, sędziego NSA Grażyny Gryglaszewskiej, sędziego NSA Mieczysława Markowskiego, sędziego WSA Piotra Pietrasza, sędziego WSA Sławomira Presnarowicza, sędziego WSA Jacka Pruszyńskiego, sędziego NSA Stanisława Prutisa, sędziego WSA Małgorzaty Roleder, sędziego WSA Urszuli Barbary Rymarskiej, sędziego NSA Anny Sobolewskiej-Nazarczyk, sędziego WSA Wojciecha Stachurskiego, sędziego NSA Elżbiety Trykoszko, sędziego NSA Danuty Tryniszewskiej-Bytys, sędziego WSA Mirosława Wincenciaka oraz referendarzy WSA w Białymstoku: Barbary Romanczuk i Tomasza Oleksickiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 94/13 ze skargi T.G. i T.G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania rozbiórki samowolnie wybudowanych urządzeń postanawia I. odrzucić wniosek Stowarzyszenia A w likwidacji, II. oddalić wnioski w pozostałej części. Wnioskiem z dnia 31 października 2013 r. Stowarzyszenie Federacja A w likwidacji, Stowarzyszenie B, Fundacja A, Stowarzyszenie C zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku o wyłączenie sędziów i referendarzy tego Sądu od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 94/13, zainicjowanej skargą T.G. i T.G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania rozbiórki samowolnie wybudowanych urządzeń. Sędziom oraz referendarzom WSA w Białymstoku wnioskodawcy zarzucili, iż orzekając w sprawach z ich wniosków działali na ich niekorzyść, np. odmawiając prawa do bezpłatnej pomocy pełnomocnika z urzędu i całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, czy też poprzez niewyłączenie sędziego Stanisława Prutisa, pomimo braku jego bezstronności w sprawie. Sędziowie WSA w Białymstoku: sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Wojciech Stachurski, sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbary Rymarska oraz referendarze sądowi WSA w Białymstoku: Barbara Romanczuk i Tomasz Oleksicki złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, że nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II OW 158/13 Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Merytoryczne rozpatrzenie zasadności wniosku poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jego wniesienia. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 w związku z art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej: ustawą ppsa., sąd odrzuca wniosek jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej. Z akt sprawy o sygn. II SA/Bk 94/13 (tom I, k. 159) wynika, że Stowarzyszenie A postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...], sygn. akt [...] zostało rozwiązane i zarządzono jego likwidację. Orzeczenie to stało się prawomocne wobec oddalenia przez Sąd Okręgowy Sąd Gospodarczy w B. VII Wydział Gospodarczy apelacji wniesionej przez to Stowarzyszenie (postanowienie z dnia [...], sygn. akt [...]). Rozwiązanie stowarzyszenia przez sąd oznacza zakończenie wszelkiej jego działalności, pozostać może jedynie majątek stowarzyszenia, w tym także wierzytelności oraz roszczenia wobec niego. Przeprowadza się likwidację stowarzyszenia, którą zajmuje się likwidator. Jednakże działalność likwidatora rozciąga się jedynie na sprawy majątkowe, a nie na statutową działalność rozwiązanego stowarzyszenia. Przyjmuje się, że w okresie likwidacji stowarzyszenie już nie istnieje, choć jego wykreślenie z rejestru stowarzyszeń jeszcze nie nastąpiło (art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm. - por. postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 263/12, dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że w dacie złożenia wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy, tj. 31 października 2013 r., Stowarzyszenie A nie posiadało już zdolności sądowej wobec uprawomocnienia się z dniem [...] 2012 r. postanowienia o jego rozwiązaniu. Tym samym, Stowarzyszenie nie posiadało zdolności do występowania przed sądem administracyjnym jako strona. W tej sytuacji, w oparciu o art. 58 § 1 pkt 5 w związku z art. 64 § 3 ustawy ppsa., orzeczono jak w pkt I sentencji postanowienia. Rozpatrując wniosek w pozostałej części, Sąd uznał go za niezasadny. Instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami odnoszącymi się do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Dlatego wyłączenie sędziego następuje nie tylko z mocy samego prawa w sytuacjach przewidzianych w art. 18 ustawy ppsa., ale również wówczas, gdy istniejące okoliczności mogą wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego - art. 19 ustawy ppsa. W takim przypadku wyłączenie może nastąpić na żądanie sędziego lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. We wniosku zgłoszonym do sądu strona obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że wymieniony we wniosku sędzia NSA Ireneusz Henryk Darmochwał i sędzia NSA Stanisław Prutis odeszli w stan spoczynku, zatem nie orzekają już w WSA w Białymstoku. W Sądzie tym nie orzekają również sędzia WSA Piotr Pietrasz, który został delegowany do NSA i sędzia Sławomir Presnarowicz, który został Sędzią NSA i orzeka w NSA. Ponieważ wniosek o wyłączenie sędziego może być złożony jedynie w stosunku do sędziego orzekającego w danym sądzie wojewódzkim, należało oddalić wniosek o wyłączenie tych sędziów wobec ustalenia, że nie orzekają oni obecnie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku i w związku z tym brak jest podstaw do zaistnienia w stosunku do tych sędziów przesłanek określonych w art. 18 i art. 19 ustawy ppsa. Z kolei, jak wynika z zarządzenia z dnia 5 lutego 2013 r. Przewodniczącego Wydziału I WSA w Białymstoku, sędziowie WSA w Białymstoku: sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, sędzia WSA Mirosław Wincenciak podlegają na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a ustawy ppsa. wyłączeniu od udziału w orzekaniu w niniejszej sprawie z uwagi na udział w wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sygn. akt II SA/Bk 1105, II SA/Bk 608/10. W literaturze wskazuje się, że wyłączenie sędziego ze względu na okoliczności wskazane w art. 18 ustawy ppsa. nie wymaga wydania w przedmiocie wyłączenia jakiegokolwiek orzeczenia. Okoliczności uzasadniające wyłączenie stwierdzane są na podstawie oświadczenia sędziego lub strony postępowania. Jest to wystarczająca podstawa, aby sędzia, co do którego istnieją podstawy wyłączenia z mocy ustawy, powstrzymał się od podejmowania czynności procesowych w sprawie (M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, s. 190). Pozostali wskazani we wniosku sędziowie i referendarze orzekający w WSA w Białymstoku złożyli oświadczenia o braku podstaw do wyłączenia ich od orzekania w przedmiotowej sprawie wobec braku pomiędzy nimi a którąkolwiek ze stron tego postępowania tego rodzaju okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w niniejszej sprawie. W orzecznictwie NSA ugruntowany jest pogląd, że skoro sędzia, którego dotyczy wniosek złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 ustawy ppsa., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10, dostępne w CBOSA). Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości tego oświadczenia, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Tymczasem wnioskodawcy w żaden sposób nie uzasadnili zgłoszonych we wniosku zarzutów i nie przedstawili jakichkolwiek dowodów, dyskredytujących prawdziwość złożonych przez sędziów i referendarzy oświadczeń. Samo bowiem przeświadczenie wnioskodawców o działaniu wskazanych we wniosku sędziów i referendarzy na ich niekorzyść nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej, w myśl art. 19 ustawy ppsa., ich wyłączenie od orzekania w sprawie. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie wnioskodawców o działaniu na niekorzyść strony, wynikające z odmowy przyznania prawa do pełnomocnika z urzędu i całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, gdyż nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziów orzekających w sprawie tylko z tego powodu, iż nie uwzględnili wniosku dowodowego strony. Niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia w tej materii nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziów (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2008 r., sygn. I OZ 665/08, dostępne w CBOSA). Prawidłowość podejmowanych w tym zakresie rozstrzygnięć, podlega kontroli NSA i tylko w tym trybie dopuszczalne jest kwestionowanie niekorzystnych rozstrzygnięć sądu wojewódzkiego. Należy również wyjaśnić, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony, bądź utrata zaufania do bezstronności sędziego wynikająca z samego przeczulenia strony lub subiektywnego odczucia. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o niekorzystnych działaniach podejmowanych przez sędziów, lecz konieczne jest wskazanie istotnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziów. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 ustawy ppsa. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08, dostępne w CBOSA). Mając powyższe na względzie Sąd, na mocy art. 19, art. 22 § 2 i § 3 oraz art. 24 § 1 ustawy ppsa., orzekł jak w pkt II sentencji postanowienia.