III SA/Łd 468/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialno-Socjalnej Doktorantów Uniwersytetu [...] z dnia [...] numer albumu [...] w przedmiocie wysokości przyznanego stypendium socjalnego oddala skargę III SA/Łd 468/14 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] Uczelniana Komisja Stypendialno-Socjalna Doktorantów Uniwersytetu [...] utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialno-Socjalnej Doktorantów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] z dnia [...] i odmówiła zmiany wysokości przyznanego stypendium socjalnego w roku akademickim 2013/2014. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 175, art. 199 ust. 1 pkt 3, art. 207 ust. 4 i art. 186 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo szkolnictwie wyższym]; art. 104, art. 107, k.p.a. oraz § 24 i § 25 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...] wprowadzonego Zarządzeniem Nr 100 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 06 czerwca 2012 r. [dalej: Regulamin]. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 9 października 2013 r. K. C., uczestniczka pierwszego roku studiów doktoranckich na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...], wystąpiła do Komisji Stypendialno-Socjalnej Doktorantów Wydziału Prawa i Administracji o przyznanie stypendium socjalnego. Komisja, decyzją z dnia [...], przyznała doktorantce stypendium w wysokości 230 zł miesięcznie na okres 9 miesięcy. W dniu 22 stycznia 2014 r. K. C. wniosła odwołanie od ww. decyzji do Uczelnianej Komisji Stypendialno-Socjalnej Doktorantów Uniwersytetu [...]. W odwołaniu doktorantka wystąpiła o zmianę decyzji w części dotyczącej wysokości przyznanego stypendium socjalnego. Zarzuciła organowi I instancji naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3 pkt 23c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456, ze zm.). W ocenie doktorantki, Komisja Stypendialno-Socjalna Doktorantów Wydziału Prawa i Administracji wyliczając dochód przypadający na członka rodziny powinna była uwzględnić obniżenie dochodu wnioskodawczym w związku ze zmniejszeniem wymiaru czasu pracy. Decyzją z dnia [...] Uczelniana Komisja Stypendialno-Socjalna Doktorantów Uniwersytetu [...] utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialno-Socjalnej Doktorantów Wydziału Prawa i Administracji i odmówiła zmiany decyzji w zakresie zmiany wysokości przyznanego stypendium socjalnego. Organ wyższego stopnia podkreślił, że zgodnie z art. 3 ust. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych zmiana warunków umowy o pracę nie stanowi stałej utraty dochodów uprawniającej do wystąpienia o zmianę decyzji. K. C. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W skardze podniosła naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3 pkt 23 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołała się w tym względzie do orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2012 r., w którym Sąd ten stwierdził, że "Jeżeli ustawodawca definiuje, że pod pojęciem utraty dochodu należy rozumieć utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to to ostatnie pojęcie obejmuje również utratę zatrudnienia lepiej płatnego na rzecz gorzej wynagradzanego, nawet jeżeli do tego doszło w drodze postanowienia zmieniającego". Zdaniem skarżącej analogiczna sytuacja zachodzi w jej przypadku. Podejmując decyzję o obniżenie wymiaru pracy (niższym wynagrodzeniu), skorzystała z uprawnienia przysługującego jej na mocy art. 1867 Kodeksu pracy. Decyzja ta pociągnęła za sobą obniżenie dochodów o połowę. Działanie takie – jej zdaniem – nie miało jednak tylko na celu obniżenie wynagrodzenia, ale związane było z urodzeniem kolejnego dziecka. Zdaniem skarżącej, sytuacja w której się znalazła po obniżeniu wymiaru pracy do ½ etatu stanowi zmianę warunków umowy, bowiem faktycznie jej wynagrodzenie obniżone jest o połowę. W odpowiedzi na skargę Uczelniana Komisja Stypendialno-Socjalna Doktorantów U[...] wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu (art. 1 § 2 ustawy p.p.s.a.), przy czym w myśl art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W konsekwencji Sąd bada zatem prawidłowość zastosowanych przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania administracyjnego. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Uczelnianej Komisji Stypendialno-Socjalnej Doktorantów Uniwersytetu [...] z dnia [...], utrzymująca w mocy decyzję Komisji Stypendialno-Socjalnej Doktorantów Wydziału Prawa i Administracji z dnia [...] przyznającą K. C. stypendium socjalne w kwocie 230 zł i odmawiająca zmiany tej decyzji w zakresie wysokości przyznanego stypendium. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) [dalej ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym] oraz przepisy Regulaminu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...] wprowadzonego Zarządzeniem Nr 100 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 06 czerwca 2012 r. [dalej: Regulamin] w zw. z przepisem art. 3 ust. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456, ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych]. W myśl art. 199 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo szkolnictwie wyższym, doktorant może otrzymać pomoc materialną w formie stypendium socjalnego. Jak przy tym stanowi ust. 4 wskazanego przepisu, do przyznawania świadczeń, o których w nim mowa stosuje się odpowiednio przepisy o pomocy materialnej dla studentów. Z kolei zasady wyliczania dochodu uprawniającego m.in. do ubiegania się o stypendium socjalne statuuje przepis art. 179 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z jego treścią, miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne (...) ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Analogiczne sformułowania znalazły się w Regulaminu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...]. W realiach niniejszej sprawy, zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało ustalenie czy fakt obniżenia dochodu z tyłu umowy o pracę skarżącej związany z faktem zmniejszenia wymiaru pracy mógł stanowić podstawę do uznania, iż mamy do czynienia z utratą dochodu z rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem w rozpoznawanej sprawie spór dotyczy wykładni pojęcia "utrata dochodu" na gruncie powołanej powyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazana ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Pojęcie dochodu sprecyzowano w art. 3 ust. 1 tej ustawy. Przewiduje ona także sytuację, gdy z powodu utraty dochodu pomniejsza się dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się o utracony dochód. Pojęcie "dochodu utraconego" ustawodawca zdefiniował w art. 3 pkt 23 stanowiąc, iż jest to "utrata dochodu spowodowana: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło (...). Z treści przytoczonego przepisu wynika bezspornie, że wyliczenie to jest wyczerpujące i stanowi katalog zamknięty. W niniejszej sprawie wymaga zatem rozważenia, czy pod pojęciem utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej mieści się zmiana warunków płacy i pracy spowodowana wnioskiem pracownika o obniżenie wymiaru czasu pracy do połowy w związku z prawem korzystania z urlopu wychowawczego. Sytuację tę reguluje art. 1867 kodeksu pracy, zgodnie z którym "Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu". Wskazać zatem należy, iż stosowne przepisy statuując pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej rozumieją pod tym pojęciem wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą a także wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło (art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Odpowiednio zatem utrata zatrudnienia oznacza utratę pracy świadczonej na podstawie umowy o pracę lub innych umów wymienionych w art. 3 pkt 22 tej ustawy, nie oznacza natomiast zmiany warunków pracy i płacy, polegającej na obniżeniu, czy podwyższeniu wynagrodzenia, przy jednoczesnym trwaniu stosunku pracy. W ocenie sądu, dopiero w sytuacji gdy z taką osobą rozwiązany zostanie stosunek pracy lub zostanie rozwiązana inna z umów wymienionych w art. 3 pkt 22 ustawy, czyli w sytuacji, gdy osoba ta utraci jedno ze źródeł dochodu mające umocowanie w określonym stosunku prawnym, to dopiero wówczas może odliczyć dochód utracony. Analiza przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych: art. 3 pkt 22 i pkt 23 nie daje podstaw do uznania, że w przypadku obniżenia wynagrodzenia za pracę przy trwającym stosunku pracy następuje utrata dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. c omawianej ustawy. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy przyznać rację organom nieuznającym zasadności zakwalifikowania analizowanej sytuacji skarżącej związanej z korzystaniem z uprawnień z art. 1867 kodeksu pracy jako sytuacji kwalifikowanej jako "utrata dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zauważyć przy tym należy, że w sytuacji, gdy treść przepisu według jego brzmienia literalnego nie nasuwa zasadniczych wątpliwości nie ma potrzeby posiłkować się wykładnią systemową czy funkcjonalną w procesie stosowania prawa. W niektórych stanach faktycznych i prawnych, gdy przepis prawa zawiera definicję legalną stosowanie innych rodzajów wykładni może wręcz prowadzić do wniosków sprzecznych z treścią przepisu prawa. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się pierwszeństwo wykładni językowej na pozostałymi rodzajami wykładni, tj. systemową i celowościową. Tylko w wyjątkowych sytuacjach wolno odstąpić od literalnego brzmienia przepisu, w szczególności, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego teksu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania lub gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm. W rozpoznawanej sprawie taka szczególna sytuacja nie zachodzi, a ewentualne zastosowanie wykładni systemowej i funkcjonalnej – zgodnie z sugestiami skarżącej – prowadziłoby w efekcie do rozszerzenia ustawowego katalogu przyczyn "utraty dochodu". W praktyce, przy zastosowaniu tego rodzaju wykładni również zmiana warunków pracy i płacy polegająca na podwyższeniu wynagrodzenia prowadziłaby do powiększenia uzyskanego dochodu. Podnoszony w uzasadnieniu skargi argument w postaci odwołania się do orzeczenia NSA z dnia 14 listopada 2012 r. nie może zostać uznany za zasadny. Wskazać bowiem należy, iż wyrok ten zapadł w zupełnie odmiennym, niż w niniejszej sprawie stanie faktycznym. Przede wszystkim w sytuacji skarżącej zmiana wysokości wynagrodzenia nie została dokonana w drodze wypowiedzenia zmieniającego, a wiązała się ona z obniżeniem wymiaru czasu pracy, o który wnioskowała sama skarżąca i – co szczególnie istotne – ma ona charakter czasowy. W analizowanej sprawie skarżącej nie doszło do utraty zatrudnienia, a jedynie do zmiany warunków zatrudnienia w ramach tego samego stosunku pracy. Niezależnie od powyższego należy wspomnieć, że w wyroku z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1324/07, Naczelny Sąd Administracyjny zajął w kwestii wykładni pojęcia utraty dochodu spowodowanej utratą zatrudnienia dość jednoznaczne stanowisko, iż utratę zatrudnienia należy wiązać z rozwiązaniem konkretnego stosunku prawnego. Analogiczne stanowisko przedstawiono także w orzecznictwie wojewódzkich sadów administracyjnych (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 lutego 2011, sygn. I SA/Wa 17/11, WSA w Gliwicach z dnia 22 września 2009 r., sygn. IV SA/Gl 85/09). Reasumując, nie może budzić wątpliwości, że organy prawidłowo stwierdziły, że w sytuacji faktycznej skarżącej nie ma podstaw do uznania, iż mamy do czynienia z "utratą dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym skargę jako bezzasadną należało oddalić, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. m.m.