II SA/Wr 231/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Palus Sędziowie: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Protokolant: specjalista Izabela Szczerbińska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi K.Sz. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta J.G. na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) w związku z art. 104 kpa orzekł o wymeldowaniu skarżącej K.Sz. z miejsca pobytu stałego w lokalu mieszkalnym położonym przy ul. [...] w J.G.. W uzasadnieniu organ I instancji powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych podniósł, że w przypadku opuszczenia przez osobę miejsca dotychczasowego pobytu bez wymeldowania się, podejmuje się z urzędu lub na wniosek właściciela, postępowanie w celu uregulowania stanu prawnego. Organ wskazał, że postępowanie administracyjne o wymeldowanie K.Sz. zostało wszczęte z urzędu w efekcie działań przeprowadzonych przez Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w J.G. – dysponenta lokalu mieszkalnego. W wyniku podjętych czynności dysponent lokalu przedłożył m.in. wyrok Sądu Rejonowego w J.G. z dnia [...] r. sygn. akt [...], który nakazał K.Sz., aby wraz z rzeczami i osobami prawa jej reprezentującymi opróżniła, opuściła i wydała Gminie J.G. lokal mieszkalny znajdujący się w J.G. przy ul. [...]. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w J.G. wykonał powyższy wyrok w dniu 10 września 2014 r. W czynnościach eksmisyjnych brał udział A.Sz. – ojciec skarżącej, który wskazał adres: Je.G. ul. [...], na który należy przewieźć ruchomości znajdujące się w mieszkaniu. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało wysłane na wskazany powyżej adres. Odbiór przesyłki potwierdził A.Sz.. W dniu 3 listopada 2014 r. wpłynęło pismo, w którym A.Sz. jako pełnomocnik K.Sz. wniósł o zawieszenie przedmiotowego postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, w związku z pozwem złożonym w dniu 16 września 2014 r. w Sądzie Rejonowym w J.G. o stwierdzenie wstąpienia w stosunek najmu lokalu przy ul. [...] w J.G.. Wezwany do złożenia wyjaśnień A.Sz. przedłożył kopię wyżej wymienionego pozwu, odmawiając składania wyjaśnień. Organ podał, że z informacji otrzymanych z Wydziału Gospodarki Mieszkaniowej wynika, że A.Sz. "uzyskał wyczerpującą odpowiedź dotyczącą braku możliwości przydziału przedmiotowego lokalu mieszkalnego na rzecz K.Sz.". Prezydent Miasta J.G. ustalił, że K.Sz. utraciła posiadanie lokalu wbrew swej woli, na skutek prawomocnego wyroku o eksmisję, wykonanego przez komornika. Organ stwierdził, że został więc spełniony element stanu faktycznego – opuszczenie lokalu. Zdaniem organu, złożenie pozwu w Sądzie Rejonowym w J.G. o wstąpienie w stosunek najmu lokalu nie stanowi zagadnienia wstępnego w myśl art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Podnosząc, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca, Prezydent Miasta J.G. uznał, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wymeldowania K.Sz. z miejsca pobytu stałego. Odwołanie od powyższej decyzji złożył A.Sz., działając jako pełnomocnik K.Sz., wnosząc o "uchylenie w/w decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w celu zawieszenia postępowania". W uzasadnieniu odwołania zarzucono, że decyzja "błędnie informuje", że wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w J.G. nakazał K.Sz., aby wraz z rzeczami i osobami prawa jej reprezentującymi opróżniła, opuściła i wydała Gminie J.G. lokal mieszkalny, a jednocześnie "pomija istotną okoliczność pozbawienia E.M. władzy rodzicielskiej" przez Sąd Rejonowy w J.G. postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...]. W odwołaniu podniesiono ponadto, że w związku z brakiem rozpatrzenia pisma z dnia 8 września 2014 r. złożony został w Sądzie pozew oraz że postępowanie eksmisyjne spowodowało przerwę w dalszej nauce K.Sz.. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda D., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest jednolity pogląd, zgodnie z którym o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić jedynie wtedy, gdy ma ono charakter trwały i dobrowolny. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy upływ czasu, to jest okres pozostawania poza miejscem dotychczasowego pobytu. O dobrowolności opuszczenia decyduje natomiast samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, niewywołana przymusem fizycznym albo psychicznym innej osoby. Zdaniem organu, w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt opuszczenia przez K.Sz. lokalu przy ul. [...] w J.G., bowiem wobec niej została skutecznie przeprowadzona eksmisja z wyżej wymienionego mieszkania, czego dowodem jest protokół w sprawie egzekucyjnej. Ponadto o trwałości tego opuszczenia świadczy fakt, że z powodu eksmisji wymieniona nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały od 10 września 2014 r. i nie jest możliwe, w chwili obecnej, żeby mogła powrócić do spornego lokalu i zamieszkać w nim ponownie. Odnosząc się do dobrowolności organ II instancji podniósł, że chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Mimo, iż z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w postępowaniu w sprawie o wymeldowanie osoby z pobytu stałego organy winny badać, czy opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny, nie odnosi się to do sytuacji, gdy jest to wynik postępowania egzekucyjnego wykonanego skutecznie przez kompetentny organ, zgodnie z sądowym tytułem wykonawczym. Nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą uprawnień do przebywania w lokalu jest równoznaczne z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Jest to zatem odstępstwo od wspomnianej na wstępie, sformułowanej przez doktrynę i orzecznictwo, generalnej zasady powiązania opuszczenia lokalu z dobrowolnością działania osoby wymeldowanej. Wykonanie orzeczenia eksmisyjnego przez komornika stanowi bowiem wyegzekwowanie przez organ państwa prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu wydanego w związku z ostatecznym ustaleniem przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w nim. Organ zaznaczył, że wyrokiem Sądu Rejonowego w J.G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] orzeczono eksmisję E.M. – ówczesnego prawnego opiekuna nieletniej wtedy K.Sz. wraz z rzeczami i osobami prawa jej reprezentującymi z lokalu położonego przy ul. [...] w J.G., zaś z protokołu eksmisji z dnia 10 września 2014 r. wynika, że orzeczenie to zostało skutecznie wykonane przez komornika sądowego. Z racji niewzruszenia w stosownych trybach orzeczenia eksmisyjnego czy też czynności komorniczych organ orzekający w postępowaniu administracyjnym nie miał podstaw do uznania wspomnianego orzeczenia czy też czynności za prawnie wadliwe, czy nieskuteczne. Organ odwoławczy nie znalazł zatem podstaw do zmiany bądź uchylenia zakwestionowanego rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta J.G., ponieważ z całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że K.Sz. utraciła uprawnienia do przebywania w spornym lokalu w wyniku przeprowadzenia czynności egzekucyjnych, które zostały skutecznie wykonane przez kompetentny organ, zgodnie z sądowym tytułem wykonawczym. Wojewoda D. zaznaczył przy tym, że stosownie do art. 365 § 1 kpc orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, tym samym organ odwoławczy ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę zobligowany był do dokonania oceny prawnej z uwzględnieniem zapadłego orzeczenia o eksmisji. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Wojewoda podał, że słusznie organ I instancji uznał, iż złożenie pozwu o wstąpienie w stosunek najmu lokalu nie stanowi w tej sprawie zagadnienia wstępnego w myśl art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja o wymeldowaniu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i potwierdza jedynie stan faktyczny, że określona osoba nie przebywa w danym lokalu. Tak jak zameldowanie nie rodzi żadnych praw właścicielskich do lokalu, którego meldunek dotyczy, tak i wymeldowanie nie pozbawia praw właścicielskich do lokalu, z którego zostaje się wymeldowanym. Wojewoda zauważył ponadto, że zameldowanie jest czynnością materialno-techniczną, ma charakter rejestrowy, powinno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy i nie powinno służyć fikcji meldunkowej, polegającej na utrzymaniu zameldowania określonej osoby w lokalu, w którym faktycznie nie zamieszkuje. Byłoby to sprzeczne z celem obowiązku meldunkowego, którym jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności, zaś ewidencja ludności polega na rejestracji danych o faktycznym miejscu pobytu (adresu) osoby (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2006 r. sygn. akt II OSK 1399/05). Na powyższą decyzję K.Sz., reprezentowana przez ojca A.Sz., złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze wniesiono o "stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta J.G.". Wywodzono, że zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję, która na podstawie art. 156 § 1 pkt 7 kpa jest nieważna z mocy prawa, gdyż organ I instancji błędnie wskazał, że K.Sz. zobowiązana została do zwolnienia lokalu prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w J.G. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. W świetle powyższego zasadne jest zawieszenie postępowania o jej wymeldowanie do czasu sądowego rozstrzygnięcia prawa dalszego zajmowania lokalu, z którego została eksmitowana mimo żądania wstrzymania czynności eksmisyjnych. Reasumując w skardze wniesiono o "uznanie skargi za uzasadnioną i uchylenie decyzji w całości". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.). W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują. Skarga zatem nie mogła zostać uwzględniona. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), obowiązujące w czasie podejmowania wspomnianych decyzji. Zgodnie z art. 15 ust. 1 tej ustawy, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl ust. 2 przywołanego artykułu, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z dnia 23.04.2001 r., sygn. V SA 3169/00, lex nr 50123; wyrok NSA z dnia 21.03.2001 r., sygn. V SA 2950/00, lex nr 80643; wyrok NSA z dnia 23.09.1999 r., sygn. V SA 252/99, lex nr 49952). Kwestia dobrowolności ma drugorzędne znaczenie, jeśli tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały; Inaczej mówiąc: przyczyna opuszczenia lokalu niekoniecznie musi mieć znaczenie dla oceny, czy osoba wymeldowywana dokonała trwałego wyboru zamieszkania w innym lokalu. Jeżeli nawet okaże się w dniu orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego i fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej, by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu stwarza sytuację zobowiązująca organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła (wyrok NSA z dnia 8 października 2009 r., nr II OSK 1908/08). O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić zatem tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany poprzez zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. W rozpatrywanej sprawie skarżąca opuściła przedmiotowy lokal mieszkalny, bowiem wobec niej została skutecznie przeprowadzona eksmisja z tego mieszkania, czego dowodem jest protokół w sprawie egzekucyjnej. Jak słusznie zauważył organ administracyjny, o trwałości tego opuszczenia świadczy fakt, że z powodu eksmisji wymieniona nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały od 10 września 2014 r. i nie jest obecnie możliwe, żeby mogła powrócić do spornego lokalu i zamieszkać w nim ponownie. Jak trafnie zaznaczył Wojewoda, wykonanie orzeczenia eksmisyjnego przez komornika stanowi wyegzekwowanie przez organ państwa prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu wydanego w związku z ostatecznym ustaleniem przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w nim, co zastępuje dobrowolne opuszczenie lokalu. Źródłem powinności organu administracji publicznej, właściwym do rozpoznawania sprawy w przedmiocie wymeldowania, jest więc dokonanie czynności wymeldowania, gdy nastąpił fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. Wskazać przy tym należy, że wymeldowanie jest potwierdzeniem określonego faktu. Wskazane w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanki umożliwiają sprecyzowanie stanu faktycznego, którego efektem ma być stwierdzenie, czy dana osoba opuściła lokal mieszkalny. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, ustalenia w zakresie spełnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wymeldowania skarżącej z miejsca pobytu stałego zostały prawidłowo poczynione na podstawie wyczerpująco zebranego w sprawie materiału dowodowego i właściwie ocenione, a wydane w sprawie decyzje w niczym nie uchybiają zarówno przepisom prawa materialnego stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia sprawy, jak i przepisom postępowania administracyjnego. Wbrew odmiennym w tym względzie twierdzeniom skarżącej, bez wpływu na wynik sprawy pozostaje to, że skarżąca złożyła pozew o stwierdzenie wstąpienia w stosunek najmu lokalu przy ul. [...] w J.G. oraz że wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w J.G. nakazał nie K.Sz., ale jej matce E.M., aby wraz z rzeczami i osobami prawa jej reprezentującymi opróżniła, opuściła i wydała Gminie J.G. lokal mieszkalny znajdujący się w J.G. przy ul. [...]. Nie ma też wpływu na wynik sprawy fakt, że postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w J.G. pozbawił E.M. władzy rodzicielskiej nad małoletnią K.P.M.. Istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma jedynie to, że wskutek wykonania prawomocnego wyroku wobec skarżącej została skutecznie przeprowadzona eksmisja z mieszkania, w którym była ona zameldowana, w wyniku czego skarżąca trwale mieszkanie to opuściła. Podkreślić wypada, że organy administracyjne i sąd administracyjny nie są upoważnione do oceny zarówno wyroku z dnia [...] r. sygn. akt [...], jak i postępowania mającego na celu jego wyegzekwowanie, dlatego też wszelkie argumenty mające podważyć ich prawidłowość pozostają poza rozważaniami Sądu orzekającego w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, że zameldowanie określonej osoby na pobyt stały pod danym adresem jest jedynie czynnością rejestracyjną, z której wynika, że osoba ta przebywa pod wskazanym adresem z zamiarem stałego pobytu i tam koncentruje swoje centrum życiowe. Zameldowanie ma charakter wyłącznie ewidencyjny i powinno odzwierciedlać stan faktyczny związany z zamieszkiwaniem w konkretnym lokalu. Z utrwalonego w tym względzie orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że: "Celem wymeldowania jest jedynie potwierdzenie, iż dana osoba nie przebywa już w dotychczasowym miejscu pobytu, niezależnie od tego, czy osobie tej przysługuje jakikolwiek tytuł prawny do lokalu, w którym dotychczas przebywała" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 28.08.2009 r., sygn. IV SA/Wa 141/09, lex nr 553461). W wyroku z dnia 10 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Ke 216/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach podkreślił, że: "Wymeldowanie jest potwierdzeniem określonego faktu, a wskazane w art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanki jedynie umożliwiają sprecyzowanie stanu faktycznego, którego efektem ma być stwierdzenie, czy dana osoba opuściła lokal mieszkalny". W wyroku z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. IV SA/Po 310/13 (LEX nr 1335009) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że: "Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Decyzja ta nie prowadzi do zmiany stosunków prawnorzeczowych na nieruchomości". W świetle powyższego brak jest podstaw do skutecznego zakwestionowania prawidłowości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W tym stanie rzeczy uznać należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa i to w stopniu wymagającym wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Mając na względzie powyższe – zgodnie z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji wyroku.