VI KZP 43/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: J. Bratoszewski (sprawozdawca), J. Cieślak.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wiktora M. dotyczącej zaliczenia na poczet pobytu w ośrodku przystosowania społecznego poprzedniego pobytu w tym ośrodku, po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim - postanowieniem z dnia 14 listopada 1986 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy orzeczenie nadzoru ochronnego, zamiast orzeczonego umieszczenia w ośrodku przystosowania społecznego na podstawie art. 103 k.k.w., kończy postępowanie wykonawcze w zakresie wykonywania tego środka?2. W wypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze - czy na poczet orzeczonego ośrodka przystosowania społecznego dopuszczalne jest zaliczenie skazanemu okresu pobytu w ośrodku przystosowania społecznego, w którym przebywał do czasu ustanowienia nadzoru?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w pytaniu prawnym Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wielkopolskim wątpliwości zrodziły się na tle następującego stanu faktycznego:Wyrokiem b. Sądu Powiatowego w A. orzeczono wobec oskarżonego Wiktora M. m.in. nadzór ochrony. Wobec nieskuteczności tego nadzoru Sąd Wojewódzki w S. postanowieniem z dnia 22 marca 1979 r. orzekł umieszczenie skazanego w ośrodku przystosowania społecznego, w którym skazany przebywał od dnia 2 czerwca 1979 r. do dnia 30 kwietnia 1981 r. (z przerwami). Będąc poza ośrodkiem przystosowania społecznego, Wiktor M. popełnił nowe przestępstwo określone w art. 186 § 1 w zw. z art. 60 § 1 k.k., za które został prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w E. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, a którą to karę odbywał od dnia 7 października 1982 r. do dnia 7 kwietnia 1984 r.Pod koniec tej kary Sąd Wojewódzki w O. jako sąd penitencjarny orzekł, postanowieniem z dnia 19 marca 1984 r., na podstawie art. 103 k.k.w. nadzór ochronny wobec skazanego zamiast orzeczonego przez Sąd Wojewódzki w S. (wymienionym postanowieniem) umieszczenia go w ośrodku przystosowania społecznego. Nadzór ten był wykonywany od dnia 7 kwietnia 1984 r. W czasie trwania tego nadzoru skazany znów popełnił kolejne przestępstwo, określone w art. 208 k.k., za które został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w E. na 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Skazanie to spowodowało, że Sąd Wojewódzki w S. orzekł, postanowieniem z dnia 24 października 1985 r., ponownie umieszczenie Wiktora M. w ośrodku przystosowania społecznego. Po uprawomocnieniu się tego postanowienia powstała wątpliwość, czy okresy poprzedniego pobytu w ośrodku przystosowania społecznego mogą ulec zsumowaniu ("zaliczeniu"). Sąd Wojewódzki w G. jako penitencjarny "zaliczył", postanowieniem z dnia 29 sierpnia 1986 r., na podstawie art. 14 § 1 k.k.w. skazanemu okresy jego pobytu w ośrodku przystosowania społecznego. Na postanowienie to zaś żalił się prokurator, uznając takie "zaliczenie" za niedopuszczalne, a Sąd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznając to zażalenie jako sąd odwoławczy wystąpił do Sądu Najwyższego z dwoma pytaniami prawnymi, opisanymi na wstępie.Przystępując do rozważań nad przedstawionymi pytaniami, Sąd Najwyższy stwierdza przede wszystkim, że sposób ich ujęcia jest - jak się wydaje - nie dość precyzyjny. Na tle stanu faktycznego i uzasadnienia pytania prawnego istota pierwszego zagadnienia sprowadza się bowiem nie tyle do tego, czy postanowienie wydane na podstawie art. 103 k.k.w. "kończy" postępowanie wykonawcze (oczywiste jest, że postępowanie to kończy nie samo wydanie takiego postanowienia, lecz jego wykonanie), lecz do tego, czy raz już dokonana modyfikacja orzeczenia o środkach resocjalizacyjnych (art. 103 k.k.w.) powoduje niedopuszczalność "powrócenia" - na podstawie art. 64 k.k. w zw. z art. 105 § 1 k.k.w. - do orzeczonego uprzednio umieszczenia skazanego w ośrodku przystosowania społecznego, czy też zmiany te dopuszczalne są w tej samej sprawie nawet kilkakrotnie. Jeżeli zaś chodzi o drugie pytanie, to także uznać trzeba, że nie chodzi tu o dopuszczalność "zaliczenia" okresu pobytu skazanego w ośrodku przystosowania społecznego "na poczet" okresu pobytu w tymże ośrodku, gdyby został orzeczony samodzielnie wyrokiem w innej sprawie (bo niedopuszczalność taka jest w tym wypadku oczywista), lecz w istocie o to, czy okresy pobytu w ośrodku przystosowania społecznego orzeczonego w tej samej sprawie kilkakrotnie (w wyniku dokonywanych modyfikacji w postępowaniu wykonawczym) mogą podlegać zsumowaniu.Uzasadnienie prawneTak rozumiejąc przedstawione pytania, Sąd Najwyższy wyraża następujący pogląd:I. Kwestia, czy nadzór ochronny, a następnie umieszczenie w ośrodku przystosowania społecznego, znowu zastąpionego orzeczeniem nadzoru ochronnego, i ponowne orzeczenie o umieszczeniu w ośrodku przystosowania społecznego nastąpiły w tej samej sprawie (jak to podał Sąd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim w zaskarżonym postanowieniu), czy też ponowne orzeczenie o umieszczeniu skazanego w ośrodku przystosowania społecznego nastąpiło w innej sprawie - jak to twierdzi prokurator w swym zażaleniu - wymaga oczywiście każdorazowo dokładnego zbadania akt sprawy. Ogólnie stwierdzić należy, że modyfikacja polegająca na orzeczeniu przez sąd penitencjarny nadzoru ochronnego, zamiast orzeczonego uprzednio umieszczenia w ośrodku przystosowania społecznego; albo odwrotnie: polegająca na orzeczeniu umieszczenia skazanego w ośrodku przystosowania społecznego, zamiast orzeczonego uprzednio nadzoru ochronnego, nie kończy postępowania wykonawczego w zakresie tych środków i nie jest ograniczona do jednorazowej tylko możliwości, lecz dopuszczalna jest w tej samej sprawie nawet kilkakrotnie.Oczywiste jest, że modyfikacja taka zależna jest od wystąpienia przesłanek merytorycznych, tj. albo w wypadku dodatniej prognozy wskazującej na osiągnięte postępy resocjalizacyjne skazanego (art. 103 k.k.w.), albo w wypadku uchylania się przez skazanego od orzeczonego nadzoru ochronnego (art. 64 k.k.). W postępowaniu wykonawczym nie ma przy tym ograniczeń co do możliwości kilkakrotnej modyfikacji wymienionych orzeczeń. Pogląd taki wyraził już (w sposób pośredni) Sąd Najwyższy najpierw w uchwale z dnia 26 października 1972 r. (OSNKW 1973, z. 1, poz. 5), a następnie w uchwale z dnia 30 grudnia 1978 r. (OSNKW 1979, z. 3, poz. 23). Pierwsza z tych uchwał dotyczyła bowiem sytuacji, gdy sąd penitencjarny na podstawie art. 91 k.k.w. zastosował najpierw nadzór ochronny, a następnie wobec popełnienia przez skazanego w okresie wykonywania tego nadzoru nowego przestępstwa orzekł na podstawie art. 64 k.k. w zw. z art. 105 § 1 k.k.w. umieszczenie skazanego w ośrodku przystosowania społecznego, a Sąd Najwyższy uznał, że nie ma przeszkód, by i w tym wypadku można było ponownie na podstawie art. 103 k.k.w. orzec nadzór ochronny, zamiast orzeczonego uprzednio umieszczenia w ośrodku przystosowania społecznego. W drugiej z wymienionych uchwał (w uzasadnieniu) stwierdzono wprost, że: "(...) dopuszczalne jest zastosowanie art. 103 k.k.w. mimo tego, iż skazany był już uprzednio umieszczony w ośrodku przystosowania społecznego". Stanowisko takie oznaczające dopuszczalność kilkakrotnej nawet modyfikacji orzeczonych środków resocjalizacyjnych Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni podziela, odwołując się do zawartej w tych uchwałach argumentacji. Podstawę prawną uzasadniającą taki pogląd - oprócz przepisów określających merytoryczne przesłanki (art. 64 i 103 k.k.w.) - stanowi niewątpliwie art. 26 § 1 k.k.w., który nie zawiera żadnych wyłączeń w omawianym zakresie.II. To, co powiedziano, prowadzi do wniosku, że w wypadku, gdy wskutek modyfikacji orzeczeń w ośrodkach resocjalizacyjnych skazany przebywał kilkakrotnie w ośrodku przystosowania społecznego, okresy tego pobytu podlegają zsumowaniu, przy czym łączny okres nie może przekraczać 5 lat (art. 65 § 1 k.k.). W wypadku powstania wątpliwości w tym zakresie - sąd wykonujący orzeczenie może je wyjaśnić zgodnie z art. 14 § 1 k.k.w.