VI KZP 39/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca). Sędziowie: J. Mikos, Z. Ziemba.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Henryka K., oskarżonego o czyn określony w art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Jeleniej Górze na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. - postanowieniem z dnia 5 września 1987 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy dla uznania działania sprawcy w warunkach powrotu do przestępstwa określonego w art. 60 § 1 k.k. ma znaczenie fakt, że orzekanie odbyło się w czasie, gdy z mocy prawa - zgodnie z art. 111 § 1 k.k. - nastąpiło zatarcie skazania za przestępstwo będące podstawą recydywy?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 110 k.k. stanowi, że: "Z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe; wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych." Z tego wynika, że okoliczność faktyczna, jaką jest skazanie i jego skutki, przestaje istnieć w świetle prawa przez wprowadzenie sui generis fikcji prawnej, przejawiającej się w instytucji zatarcia skazania. Konsekwencją tego jest uznanie, że określone zdarzenie przestępcze w ogóle nie istniało. W praktyce oznacza to, że skazania z przeszłości, jeżeli uległy zatarciu, nie mogą być ujawnione (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1985 r. - KR 293/85, OSNPG 1986, z. 10, poz. 126). W powołanym wyroku Sąd Najwyższy stwierdził m.in., że: "Przepis art. 110 k.k. ma doniosłe społeczne znaczenie i żadna władza, a tym bardziej sąd, nie są uprawnione powoływać się na to, co jest ustawowo uznane za niebyłe." W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości okoliczność, że w sytuacji, gdy sprawca, po zatarciu skazania,, popełnił ponownie przestępstwo, to nie można uznać, że był on uprzednio skazany. Takie stanowisko wyrażone zostało przez Sąd Najwyższy w pkt I uchwały połączonych Izb Karnej i Wojskowej z dnia 22 grudnia 1978 r. - VI KZP 23/77, zawierającej wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie prawidłowego stosowania przepisów dotyczących przestępstw popełnionych w warunkach recydywy (OSNKW 1979, z. 1-2, poz. 1). Także i wcześniej pogląd taki prezentowany był w wyrokach Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 27 marca 1970 r. - III KR 25/70, OSNKW 1970, z. 10, poz. 121).W objętym pytaniem prawnym stanie faktycznym chodzi o sytuację szczególną, gdy ponowne przestępstwo popełnione zostało w czasie biegu terminu do zatarcia skazania, natomiast zatarcie skazania było już faktem w momencie orzekania. nadmienić należy, że jest to sytuacja inna niż przewidziana w art. 112 k.k. Przepis ten bowiem określa warunki dla zatarcia skazania w sytuacji, gdy skazany po rozpoczęciu, lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia skazania popełnił ponowne przestępstwo, "za które wymierzono mu karę pozbawienia wolności", a więc wiąże ten fakt ze skazaniem.Przechodząc do rozważania łączącej się z pytaniem problematyki prawnej,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dla ustalenia okoliczności uprzedniego skazania sprawcy moment czynu popełnienia przestępstwa ma niewątpliwie istotne znaczenie, i to zarówno wtedy, gdy ustalone są przesłanki powrotności do przestępstwa określone w art. 52 k.k., jak i szczególnie wtedy, gdy chodzi o powrotność przewidzianą w art. 60 k.k. W każdym jednak wypadku o uprzednim skazaniu i wynikających z niego skutkach karnoprawnych decyduje sąd orzekający; a zatem orzekanie jest tym momentem, który ma decydujące znaczenie dla oceny, czy nastąpiła powrotność do przestępstwa i jakiego jest ona rodzaju. Takie stanowisko wynika z pkt 1 wymienionych wytycznych Sądu Najwyższego, dotyczących przestępstw popełnionych w warunkach recydywy.Z rozważań tych wynikają dalsze konsekwencje. jeżeli w momencie orzekania poprzednie skazanie sprawcy uległo już zatarciu, to niezależnie od rodzaju powrotności do przestępstwa, która faktycznie powstała, prawne skutki powrotności nie mogą być ustalone wobec obowiązywania zasady określonej w art. 110 k.k. Od zasady tej bowiem kodeks karny nie przewiduje żadnego wyjątku. Nie sposób jest - w zakresie rozważanego zagadnienia prawnego - przyjąć różne rozwiązania, np. dla sytuacji, gdy uprzednie skazanie objęte zatarciem dotyczyło powrotności określonej w art. 52 k.k., oraz dla sytuacji, gdy chodzi o powrotność określoną w art. 60 k.k., chociaż w tym ostatnim wypadku czas popełnienia ponownego przestępstwa, jako istotna przesłanka ustalenia recydywy, został ściśle przez ustawę określony. jednakże ustalenia w tym zakresie nie są możliwe wówczas, gdy uprzednie skazanie (za przestępstwa określone w art. 60 § 1 i § 2 k.k.), które jest główną przesłanką rozważań nad recydywą, w momencie orzekania uległo zatarciu, a więc spowodowało zaistnienie sytuacji uniemożliwiającej z mocy prawa powoływanie się na tę okoliczność i jej uwzględnienie w wyroku.Przyjąć zatem należy, że ustalenia co do powrotności do przestępstwa, jej rodzaju, a w ramach tego - badanie szczegółowych przesłanek tej powrotności, możliwe są tylko wtedy, gdy uprzednie skazanie nie zostało w chwili orzekania objęte zatarciem skazania.