III PZP 57/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: E. Mzyk (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, B. Skirzyńskiego, w sprawie z powództwa Stanisława M. przeciwko Przedsiębiorstwu Instalacji Przemysłowych w K. o wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 30 września 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pracownikowi zatrudnionemu na budowie eksportowej w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (jedn. tekst: Dz. U. z 1986 r. Nr 19, poz. 101) w związku z niezdolnością do pracy i pobytem w szpitalu za granicą dłuższym niż okres trwania umowy o pracę przysługuje po okresie, na jaki zawarta była umowa do czasu powrotu do kraju, wynagrodzenie w walucie kraju zatrudnienia, na zasadach przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143)?"podjął następującą uchwałę:Pracownikowi skierowanemu do pracy za granicą w celu realizacji kontraktów eksportowych nie przysługuje wynagrodzenie w walucie kraju zatrudnienia za czas niezdolności do pracy po ustaniu stosunku pracy za granicą.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne wystąpiło na tle następującego stanu faktycznego:Powód będący pracownikiem pozwanego Przedsiębiorstwa skierowany został do pracy za granicą na budowę eksportową w K. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony, którą aneksem przedłużono do dnia 7 lipca 1986 r. W dniu 24 czerwca 1986 r. powód uległ wypadkowi, przebywał w szpitalu w K. do dnia 11 sierpnia 1986 r., natomiast powrócił do kraju w dniu 21 sierpnia 1986 r. Strona pozwana wypłaciła powodowi wynagrodzenie za okres niezdolności do pracy od dnia 24 czerwca do dnia 7 lipca 1986 r., czyli do daty rozwiązania umowy o pracę, natomiast odmówiła wypłaty wynagrodzenia za dalszy okres niezdolności do pracy za granicą. Roszczenie z tego tytułu objęte jest żądaniem pozwu.Wyrokiem z dnia 27 maja 1987 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy dla Krakowa - Śródmieście uwzględnił powództwo do kwoty 156 dinarów (...) uznając, że powodowi przysługuje za okres niezdolności do pracy za granicą wynagrodzenie w walucie kraju zatrudnienia na zasadach i w wysokości ustalonej ustawą z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.Rozpoznając rewizję pozwanego Przedsiębiorstwa od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki powziął wątpliwość, czy pracownikowi przysługuje wynagrodzenie w walucie kraju, w którym był zatrudniony, za okres od rozwiązania umowy o pracę do czasu powrotu do kraju, i na podstawie art. 391 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w części wstępnej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga zakres obowiązków spoczywających na jednostce kierującej pracownika do pracy za granicą w odniesieniu do okresu wypłacania pracownikowi wynagrodzenia za pracę.Kwestia ta uregulowana została w wydanym na podstawie art. 298 k.p. rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (jedn. tekst: Dz. U. z 1986 r. Nr 19, poz. 101) - zwanym dalej w skrócie rozporządzeniem.Przepis § 1 ust. 4 rozporządzenia stanowi, iż jednostka kierująca pracownika do pracy za granicą zawiera z nim umowę o pracę, przy czym umowa ta powinna określać m.in. termin rozpoczęcia i okres pracy za granicą oraz przysługujące z tego tytułu wynagrodzenie. Oznacza to, że umowa o pracę za granicą zostaje zawarta na czas oznaczony, z czego wypływają określone konsekwencje, a w szczególności ta, że z upływem okresu, na jaki umowa została zawarta, następuje rozwiązanie umowy o pracę. Niejako uzupełnieniem tej regulacji jest unormowanie z § 5 ust. 1 rozporządzenia przewidujące możliwość wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę za dwutygodniowym wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia z winy pracownika, jak również rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia stron (§ 5 ust. 2 rozporządzenia).Skoro więc umowa o pracę za granicą podlega rozwiązaniu z określoną datą, to z upływem tej daty nie istnieje (wygasa) obowiązek wypłaty pracownikowi wynagrodzenia za pracę przez jednostkę kierującą. Odmienne stanowisko prowadziłoby do niezrozumiałej pod względem prawnym konstrukcji obowiązku wypłaty wynagrodzenia mimo braku (nieistnienia) umowy o pracę.Dalszego natomiast rozważenia wymaga sytuacja pracownika skierowanego do pracy za granicą i świadczeń przysługujących mu za okres niezdolności do pracy wskutek choroby.Należy przy tym rozróżnić sytuację niezdolności do pracy pracownika w czasie trwania stosunku pracy za granicą od sytuacji, gdy niezdolność ta wystąpi po dacie zakończenia stosunku pracy (np. w czasie powrotu z zagranicy), czy wreszcie - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - niezdolność do pracy wskutek choroby powstała w czasie trwania stosunku pracy i przedłużyła się poza datę rozwiązania umowy o pracę.Według § 6 ust. 1 rozporządzenia pracownikowi zatrudnionemu za granicą za czas nieobecności w pracy z powodu niezdolności do pracy wskutek choroby albo odosobnienia w związku z chorobą zakaźną wypłaca się wynagrodzenie w wysokości i na zasadach ustalonych dla zasiłku chorobowego przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143) ze zmianami wynikającymi z ust. 2-5 tego przepisu.Nasuwa się w związku z tym pytanie, czy dyspozycją § 6 rozporządzenia objęte są wszystkie sytuacje niezdolności do pracy wskutek choroby, a w tym, czy przepis ten ma zastosowanie do pracowników, których niezdolność do pracy powstała po ustaniu stosunku pracy, lecz podczas pobytu za granicą.Przede wszystkim należy zauważyć, że § 6 rozporządzenia posługuje się pojęciem "pracownika zatrudnionego za granicą" w odróżnieniu od pojęcia "pracownika skierowanego do pracy za granicą" (§ 1 i 14 rozporządzenia). Jest to istotne odróżnienie np. w przypadku gdy pracownik w związku z mającym nastąpić podjęciem pracy za granicą udaje się w podróż służbową, w czasie której (z różnych przyczyn) powstanie niezdolność do pracy wskutek choroby. W tym ostatnim przypadku trudno byłoby mówić o przysługującym pracownikowi wynagrodzeniu w rozumieniu § 6 rozporządzenia, gdy poza tym tego rodzaju stan faktyczny objęty jest dyspozycją § 13 rozporządzenia. Identyczna sytuacja zachodziłaby wówczas, gdy pracownik, po zakończeniu stosunku pracy, podczas powrotu do kraju, stanie się niezdolny do pracy wskutek choroby. Również bowiem wtedy pracownikowi przysługiwałyby świadczenia przewidziane w § 13 rozporządzenia.Już z tych rozważań wypływa wniosek, iż § 6 rozporządzenia nie normuje sytuacji, gdy niezdolność do pracy powstała po rozwiązaniu umowy o pracę za granicą zawartej wszakże na czas oznaczony.Poza tym świadczenia określone w § 6 rozporządzenia przysługują pracownikowi "za czas nieobecności w pracy", o takiej zaś nieobecności nie można mówić, gdy nastąpiło już rozwiązanie umowy o pracę za granicą. Jednocześnie nie do przyjęcia byłoby rozwiązanie, według którego niezdolność do pracy zaistniała w czasie stosunku pracy niejako "przedłuża" umowę o pracę. Takiego unormowania nie zawiera omawiane rozporządzenie z 1974 r.Należy zatem wyprowadzić wniosek, iż świadczenie przewidziane w § 6 rozporządzenia przysługują pracownikowi jedynie w czasie trwania stosunku pracy za granicą. Jeżeli więc niezdolność do pracy powstała lub trwa po zakończeniu stosunku pracy, § 6 rozporządzenia nie ma zastosowania. Dotyczy to także świadczeń, o których mowa w § 6 ust. 2-5 rozporządzenia, a więc wypłaty wynagrodzenia w wysokości i na zasadach ustalonych dla zasiłku chorobowego, czy wreszcie tego wynagrodzenia zmniejszonego w części walutowej o kwotę zasiłku walutowego otrzymywanego przez pracownika z tytułu ubezpieczenia w kraju, w którym jest realizowana budowa eksportowa (§ 6 ust. 4 rozporządzenia).Przytoczone rozważania uzasadniają tezę, iż pracownikowi skierowanemu do pracy za granicą w celu realizacji kontraktów eksportowych nie przysługuje wynagrodzenie w walucie kraju zatrudnienia za czas niezdolności do pracy po ustaniu stosunku pracy za granicą.Niezależnie od wyniku przedstawionych rozważań wskazać należy, że pomimo ustania stosunku pracy i braku podstaw do wypłaty wynagrodzenia za pracę, jak też wynagrodzenia przewidzianego w § 6 ust. 1 rozporządzenia za czas niezdolności do pracy podczas pobytu za granicą - na jednostce kierującej spoczywają nadal liczne obowiązki względem byłego pracownika. Chodzi w szczególności o obowiązek zapewnienia świadczeń przewidzianych odrębnymi przepisami, a w tym świadczeń określonych m.in. w § 13 rozporządzenia, a więc diet i zwrotu kosztów według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych za granicą określonych uchwałą nr 102 Rady Ministrów z dnia 24 czerwca 1985 r. w sprawie pokrywania kosztów podróży służbowych poza granicami kraju (M.P. Nr 20, poz. 154).Na przykład § 13 powołanej uchwały przewiduje, że za czas pobytu w szpitalu lub innym zakładzie leczniczym za granicą pracownikowi przysługuje 25 % diety. Poza tym pracownikowi, który stał się niezdolny do pracy za granicą po ustaniu stosunku pracy, przysługuje za okres tej niezdolności do pracy zasiłek chorobowy w złotych niezależnie od tego, czy w tym okresie przebywał za granicą, czy też w kraju (por. również pkt 73 instrukcji ZUS z dnia 6 lipca 1983 r. Zn-001-5/83 w sprawie świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz. Urz. ZUS z 1983 r. Nr 6, poz. 35). Na podstawie § 23 ust. 1 wymienionej uchwały pracownikowi przysługuje też zwrot kosztów leczenia za granicą.Mając powyższe na uwadze sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji.