I PR 8/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 8 marca 1985 r. sprawy z wniosku Alojzego P. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Komunikacyjnego (...) w W. o wynagrodzenie za okres urlopu wypoczynkowego oraz za okres wypowiedzenia umowy o pracę na skutek odwołań obu stron od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 7 sierpnia 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz wnioskodawcy kwotę 158 libijskich dinarów z odsetkami z tytułu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i umorzył postępowanie w części dotyczącej roszczenia wnioskodawcy o wypłacenie tego ekwiwalentu, a w części dotyczącej odsetek związanych z ekwiwalentem przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania; poza tym odwołanie pozwanego Przedsiębiorstwa oraz w całości odwołanie wnioskodawcy oddalił.Uzasadnienie faktyczneW niniejszej sprawie wnioskodawca domagał się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa Eksportu Budownictwa Komunikacyjnego (...) w W. obliczonego w dolarach USA wynagrodzenia za okres dwutygodniowego wypowiedzenia mu umowy o pracę i za obejmujący 26 dni roboczych okres nie wykorzystanego urlopu wypoczynkowego.Strona powodowa nie kwestionowała okoliczności, że wnioskodawcy należy się wynagrodzenie za okres wypowiedzenia i za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy, twierdziła jednak, że z obowiązku zapłacenia wnioskodawcy wynagrodzenia za nie wykorzystany urlop wywiązała się wydając stosowne zlecenie bankowi w Libii, a za okres wypowiedzenia umowy zapłaciła wnioskodawcy wynagrodzenie w walucie polskiej.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, orzekając jako sąd pierwszej instancji, wyrokiem z dnia 7 sierpnia 1984 r. zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz wnioskodawcy kwotę 243 libijskich dinarów, a w pozostałej części wniosek oddalił, wskazując w uzasadnieniu, co następuje.Wnioskodawca był zatrudniony na budowie eksportowej w Libii. Został powołany z dniem 12 maja 1982 r. na stanowisko zastępcy dyrektora ds. pracowniczych w PEBK (...). Stosunek pracy miał trwać od 12 maja 1982 r. do dnia 12 maja 1984 r. Przed zakończeniem powyższego okresu PEBK (...) rozwiązało stosunek pracy za dwutygodniowym wypowiedzeniem ze skutkiem na dzień 10 maja 1983 r. PEBK (...) nie wypłaciło wnioskodawcy ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i wynagrodzenia za dwutygodniowy okres wypowiedzenia w łącznej kwocie 243 dinarów libijskich, która to suma stała się przedmiotem sporu. Roszczenie pracownika jest uzasadnione co do zasady. Za czas urlopu wypoczynkowego pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował, a więc zarówno wynagrodzenie złotowe, jak i walutowe przysługujące w czasie zatrudnienia za granicą. Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy w części płatnej w walucie obcej jednostka zatrudniająca jest obowiązana wypłacić pracownikowi najpóźniej w ostatnim dniu zatrudnienia za granicą, co dla wnioskodawcy przypada na dzień 10 maja 1983 r. Zgodnie z art. 70 § 2 k.p. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 18 grudnia 1984 r. w sprawie obliczania wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy oraz § 18 i 19 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 października 1974 r. w sprawie pracowniczych urlopów wypoczynkowych zakład pracy ma obowiązek wypłaty wynagrodzenia za okres wypowiedzenia w wysokości przysługującej przed odwołaniem bez uwzględnienia zmian w zasadach wynagrodzenia lub w wysokości składników wynagrodzenia wprowadzonych od dnia odwołania ze stanowiska. Wynagrodzenie to oblicza się według zasad przyjętych przy wyliczeniu ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop. Podstawą naliczenia takiego wynagrodzenia jest wynagrodzenie pobierane na budowie eksportowej według stawek określonych w umowie o pracę. Słuszne jest więc żądanie wnioskodawcy wypłacenia mu ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop i wynagrodzenia za czas wypowiedzenia umowy o pracę na zasadach, jakie obowiązywały zakład pracy w czasie pobytu wnioskodawcy za granicą. PEBK (...) zobowiązane było wypłacić obie wymienione sumy w ostatnim dniu pobytu wnioskodawcy w miejscu zatrudnienia za granicą. Zobowiązanie wyrażone w kwocie 243 dinarów libijskich powinno być wykonane najpóźniej w dniu 10 maja 1983 r. Zdaniem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, niesłuszne są twierdzenia strony pozwanej, że zapłata za okres wypowiedzenia przysługuje wyłącznie w złotych. Przepis art. 358 § 1 k.c. stanowiący - z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych - że zobowiązania pieniężne na obszarze PRL mogą być wyrażone tylko w pieniądzu polskim, nie usprawiedliwia takiego stanowiska, ponieważ zobowiązanie zakładu pracy powstało za granicą, tam się stało wymagalne, a więc nie jest to zobowiązanie pieniężne powstałe i podlegające wykonaniu na obszarze PRL - a zatem może być wypłacone w walucie obcej. Wynagrodzenie za pracę wnioskodawca otrzymał w części walutowej w dinarach libijskich. W związku z tym nie ma podstaw do przeliczenia zaległej kwoty 243 dinarów libijskich na dolary USA. Fakt dokonywania takiego przeliczenia przez bank na polecenie PEBK (...) stanowił swojego rodzaju bodziec materialny dla pracowników, który w żadnym razie nie może być traktowany jako element wynagrodzenia płatny w dolarach USA. Dlatego Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił wniosek w części dotyczącej zamiany dinarów na dolary USA.Od tego wyroku odwołania wnieśli: wnioskodawca i pozwane Przedsiębiorstwo.Wnioskodawca domaga się zmiany wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przez zasądzenie należnego mu wynagrodzenia w dolarach USA. Pozwane Przedsiębiorstwo natomiast domaga się zmiany tegoż wyroku i oddalenia wniosku w całości, ewentualnie przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na rozprawie przed Sądem Najwyższym w dniu 8 marca 1985 roku strony zgodnie oświadczyły, że w maju 1984 r. na konto dewizowe wnioskodawcy wpłynęła kwota 493 dolarów USA i 82 centów, zaspokajająca w całości roszczenie wnioskodawcy o ekwiwalent za nie wykorzystany przezeń na terenie Libii urlop wypoczynkowy. Wnioskodawca, w związku z tym, cofnął swoje roszczenie o wypłatę ekwiwalentu, popierając tylko roszczenie o odsetki za okres do maja 1984 r.W sytuacji takiej, ponieważ wspomniane cofnięcie roszczenia w okolicznościach niniejszej sprawy nie pozostaje w nie zgodności ani z prawem, ani z zasadami współżycia społecznego i nie narusza usprawiedliwionego interesu osób uprawnionych, należało - na podstawie art. 37 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.) w związku z art. 74 § 2 tejże ustawy - w tym zakresie uchylić zaskarżony wyrok i postępowanie umorzyć.Sprawa wymaga ponownego rozpoznania przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jedynie w zakresie roszczenia wnioskodawcy o wypłacenie mu odsetek od kwoty wyrażającej wartość ekwiwalentu. Wbrew stanowisku reprezentowanemu przez wnioskodawcę, o obowiązku wypłacenia mu przez pozwane Przedsiębiorstwo odsetek, aż do maja 1984 r., nie przesądza okoliczność, że ekwiwalent został przekazany na jego konto dewizowe w kraju dopiero w maju 1984 r.Przepis § 4 umowy stron, z którego wnioskodawca wyprowadza swoje roszczenie, ma treść następującą: "Transferowanie z Libii do kraju dewiz zadysponowanych przez pracownika następuje na wniosek pracownika, w formie przekazania tych walorów przez zakład pracy do banku PKO SA bez ponoszenia przez PEBK (...) odsetek za okres transferowania dewiz na rachunek pracownika. Za terminowość wpływu dewiz na konto imienne pracownika odpowiada Bank".Ani z tego przepisu, ani z żadnego innego nie wynika, by - w sytuacji, gdy pracownik korzysta z tzw. transferu - PEBK (...) wywiązywało się ze swego obowiązku wypłacenia pracownikowi wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających z umowy o pracę dopiero w dacie wpływu tych świadczeń na konto dewizowe pracownika w kraju.W rzeczywistości "transfer" stanowi odrębną czynność prawną. Zakład pracy może w całości wywiązać się ze swoich obowiązków, wynikających z umowy o pracę, nie stosując w ogóle "transferu", np. wypłacając pracownikowi należne mu świadczenia pieniężne za jego zgodą - bezpośrednio do rąk pracownika w miejscu jego zatrudnienia lub aktualnego pobytu. "Transfer" stanowi swoistego rodzaju ułatwienie dla pracownika przy przekazywaniu do kraju waluty, którymi pracownik już dysponuje, a więc pracownik od zakładu pracy już otrzymał. Aby doszło do "transferu", pracownik musi udzielić zakładowi pracy odrębnego zlecenia, które nie należy do istotnych elementów umowy o pracę. Po przyjęciu zlecenia dokonania "transferu" zakład pracy powinien zlecenie to wykonać - tak jak przy innych zobowiązaniach - zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społecznemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom (art. 354 § 1 k.c.). Odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności (art. 472 k.c.) i obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności (art. 471 k.c.). Jeżeli opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, zleceniodawca może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które przyjmujący zlecenie odpowiedzialności nie ponosi (art. 481 § 1 k.c.). Przyjmującemu zlecenie nie wolno używać we własnym interesie pieniędzy dającego zlecenie. Od sum pieniężnych zatrzymanych ponad potrzebę wynikającą z wykonywania zlecenia powinien płacić dającemu zlecenie odsetki ustawowe (art. 741 k.c.).Jeżeli więc - w stanie faktycznym występującym w niniejszej sprawie - zwyczajowo "transfer" dokonywany był za pośrednictwem banków libijskich, zasądzenie na rzecz wnioskodawcy odsetek mogłoby nastąpić tylko wówczas, gdyby istniały podstawy do stwierdzenia, że pozwane Przedsiębiorstwo zaniechało dokonania w stosunku do banku libijskiego stosowanych czynności formalnych, umożliwiających podjęcie przez ten bank dalszych manipulacji finansowych, niezwłocznie po upływie terminu, w którym stało się możliwe wypłacenie pracownikowi jego należności do jego rąk w Libii, gdyby pracownik chciał w ten sposób należność swoją odebrać nie korzystając z "transferu". Odsetki mogłyby więc objąć tylko tak rozumiany okres "opóźnienia" zakładu pracy, tj. okres między datą wymagalności należności pieniężnej pracownika, a datą wykonania przez zakład pracy w stosunku do banku libijskiego czynności, od których uzależnione są dalsze działania banku.W dotychczasowym postępowaniu Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie wyjaśnił, czy tego rodzaju "opóźnienie" pozwanego Przedsiębiorstwa miało miejsce i ewentualnie jaki okres objęło, należało przeto, na podstawie art. 63 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.) w związku z art. 74 § 2 tejże ustawy, w części dotyczącej omawianych odsetek orzec jak w sentencji.Ponieważ należność główna wnioskodawcy z tytułu ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop, za wiedzą i zgodą strony pozwanej i zgodnie z życzeniem wnioskodawcy, została mu wypłacona w dolarach USA, ewentualne odsetki należałyby się wnioskodawcy w tej samej walucie (por. uchwałę połączonych Izb: Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 1981 r. V PZP 3/81, OSNCP 1982, z. 7, poz. 92).Za uchybione należy natomiast uznać obydwa odwołania w części dotyczącej kwoty 85 libijskich dinarów z odsetkami, zasądzonej od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz wnioskodawcy z tytułu należności za dwutygodniowy okres wypowiedzenia mu umowy o pracę. Niewątpliwie walutą, w jakiej wnioskodawca - w rozważanym zakresie - otrzymał wynagrodzenie za pracę w Libii, stanowiły dinary libijskie. W tej samej więc walucie powinien wnioskodawca otrzymać również wynagrodzenie za okres wypowiedzenia mu umowy o pracę. Reprezentowany przez stronę pozwaną pogląd, jakoby z mocy § 11 ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem w brzmieniu ustalonym przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 14) wnioskodawcy należało się za okres wypowiedzenia umowy o pracę wynagrodzenie w walucie polskiej, nie jest usprawiedliwiony.Wspomniany przepis stanowi, co następuje: "Pracownikowi, który w związku z podróżą służbową przebywa w kraju, przysługuje za czas tego pobytu wyłącznie wynagrodzenie złotowe, określone według zasad wymienionych w § 10 ust. 9, oraz diety, zwrot kosztów przejazdów i noclegów według zasad obowiązujących w kraju"; dotyczy więc zupełnie innej sytuacji i nawet w drodze analogii nie może mieć zastosowania do stanu faktycznego występującego w niniejszej sprawie. Z istoty wypowiedzenia umowy o pracę wynika, że w okresie wypowiedzenia wzajemne prawa i obowiązki stron stosunku pracy jeszcze istnieją.Zakład pracy może domagać się również w okresie wypowiedzenia świadczenia takiej pracy, jaką pracownik świadczył przed wypowiedzeniem umowy, a pracownik może domagać się od zakładu pracy wypłacenia mu takiego wynagrodzenia, jakie przewiduje trwająca jeszcze umowa o pracę. Okoliczność, że w konkretnej sytuacji faktycznej zakład pracy nie wymaga od pracownika świadczenia takiej pracy, nie pozbawia pracownika prawa do przewidzianego w umowie o pracę wynagrodzenia (art. 81 k.p.).W sprawie jest niesporne, że pozwane Przedsiębiorstwo nie zapłaciło dotychczas wnioskodawcy przewidzianej w umowie o pracę kwoty 85 libijskich dinarów tytułem wynagrodzenia za pracę w okresie wypowiedzenia umowy. Zapłacenie wnioskodawcy pewnej kwoty pieniężnej w walucie polskiej nie stanowi wywiązania się przez pozwane Przedsiębiorstwo - w tym zakresie - z zobowiązania wynikającego z umowy o pracę. Wbrew zarzutom, zawartym w odwołaniu pozwanego Przedsiębiorstwa, zasądzając na rzecz wnioskodawcy powyższą kwotę wraz z odsetkami nie uchybił Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wymaganiom prawa.Myli się także wnioskodawca, gdy twierdzi, że zamiast 85 libijskich dinarów powinien otrzymać od strony pozwanej 287 dolarów USA. Okoliczność, że wnioskodawca miałby większy pożytek, gdyby sporna należność została mu wypłacona w dolarach USA, a nie w libijskich dinarach, oczywiście, nie może mieć w zaistniałej sytuacji decydującego znaczenia. Umowa o pracę, z której wnioskodawca wyprowadza swoje roszczenia, nie przewidywała wypłacania wnioskodawcy wynagrodzenia za pracę w dolarach USA. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, przytoczony wyżej przepis § 4 umowy stron nie dawał wnioskodawcy wyboru waluty, w jakiej miało mu być wypłacone wynagrodzenie za pracę. Przepis ten dotyczy tylko tzw. transferu dokonywanego na zlecenie pracownika, w sytuacjach bliżej w tym przepisie określonych. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by - w stanie faktycznym, występującym w niniejszej sprawie - transfer miał dotyczyć także spornej kwoty 85 libijskich dinarów.W konsekwencji, przy braku uzasadnionych zarzutów, w tym zakresie zarówno odwołanie wnioskodawcy, jak i odwołanie pozwanego Przedsiębiorstwa nie mogłoby odnieść skutku i na podstawie art. 61 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.) w związku z art. 74 § 2 tejże ustawy wymagało oddalenia.