I PR 506/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zygmunta P. i Telesfora N. przeciwko Centrali Morskiej Importowo-Eksportowej "Centromor" w G. o zapłatę na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Powiatowego w Gdańsku z dnia 6 kwietnia 1973 r. i zażalenia pozwanej Centrali na orzeczenie o kosztach procesu zawarte w tym wyroku, w związku z przedstawieniem Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia, przejąwszy sprawę do rozpoznania,1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zamiast zasądzonych nim kwot zasądził od pozwanej Centrali na rzecz:a) Zygmunta P. - 1.575,60 koron norweskich orazb) Telesfora N. - 1.700 koron norweskich, zobowiązując pozwaną Centralę do wpłacenia wymienionych należności na ich oprocentowany rachunek bankowy w walucie zagranicznej;2) przyznał od pozwanej Centrali powodowi Zygmuntowi P. 1.210 zł i tyleż powodowi Telesforowi N. tytułem zwrotu kosztów postępowania za wszystkie instancje;3) oddalił zażalenie pozwanej Centrali.Uzasadnienie faktycznePowodowie byli oddelegowani na okres przeszło roczny na statki przekazane norweskiemu armatorowi i za pracę w tym okresie wypłacano im - oprócz części wynagrodzenia przypadającego w złotych - wynagrodzenie walutowe w koronach norweskich, zgodnie z uchwałą KERM nr 138/65 z dnia 9 czerwca 1965 r. w sprawie zasad wysyłania i wynagradzania specjalistów delegowanych przez przedsiębiorstwa handlu zagranicznego za granicę do wykonywania usług związanych z eksportem. Po powrocie do Polski powodowie korzystali z pracowniczego urlopu wypoczynkowego, za który pozwany zakład pracy wypłacił im wynagrodzenie w złotych, odmówiwszy wypłaty tej części pobieranego poprzednio wynagrodzenia w koronach norweskich, która obejmowała tzw. wynagrodzenie walutowe. Powodowie zażądali tedy zasądzenia od pozwanej Centrali, jako od zakładu pracy, tego walutowego wynagrodzenia w koronach norweskich.Sąd Powiatowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 6.IV.1973 r. zasądził od pozwanej Centrali na rzecz powoda Zygmunta P. 5.843 zł i na rzecz powoda Telesfora N. 5.735 zł tytułem żądanego wynagrodzenia za urlop, przeliczonego na krajową walutę (zł). Przeliczenie to Sąd Powiatowy oparł na § 3 uchwały nr 200/71 Rady Ministrów z dnia 17 września 1971 r. w sprawie zasad ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego pracownikom odwołanym z zagranicy.Powodowie w rewizji słusznie zarzucili, że nie zostali odwołani z zagranicy, lecz po wyczerpaniu okresu delegacji, wypełniwszy w pełni zadania zlecone im do wykonania za granicą, powrócili do kraju. Z tej przyczyny przepis § 3 cyt. wyżej uchwały nie ma zastosowania w sprawie. W świetle zaś § 15 cyt. wyżej uchwały KERM nr 138/65 powodom przysługiwał urlop wypoczynkowy na takich samych warunkach jak pracownikom polskich placówek zagranicznych. Ponieważ przepisy szczególne nie normują innego sposobu płatności wynagrodzenia za pracowniczy urlop wypoczynkowy należny powodom, a wynagrodzenie to wchodzi w zakres przysługującego im wynagrodzenia za pracę, podlega ono wypłacie w sposób stosowany przy wypłacaniu powodom - zgodnie z zawartą z nimi umową o pracę - należnego im wynagrodzenia w okresie wykonywania przez nich zleconej im pracy za granicą. Z tej przyczyny część wynagrodzenia za urlop obejmująca wynagrodzenie walutowe płatna jest na rzecz powodów w norweskich koronach na oprocentowany rachunek bankowy w wymienionej walucie zagranicznej, zgodnie z zarządzeniem Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1967 r. (M.P. Nr 70, poz. 343), które z dniem 1 maja 1970 r. zostało zastąpione zarządzeniem tegoż Ministra z dnia 4 kwietnia 1970 r. w sprawie zezwolenia na otwieranie i prowadzenie dla osób fizycznych krajowców dewizowych oprocentowanych rachunków bankowych w zagranicznej walucie (M.P. Nr 11, poz. 95).Wymienione przepisy, wydane na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy dewizowej, dopuściły - jako szczególne w stosunku do art. 358 § 1 k.c. - w sytuacjach w nich oznaczonych (i obejmujących powodów w zakresie objętym przedmiotem niniejszego procesu) zaciągnięcie przez pozwaną Centralę wobec powodów zobowiązania do płacenia powodom wynagrodzenia za pracę, obejmującego również należność za pracowniczy urlop wypoczynkowy, w obcej walucie, mianowicie w koronach norweskich. Z wpłaceniem tego walutowego wynagrodzenia na rachunek bankowy w walucie zagranicznej związane są dla powodów dogodności: mogą oni bowiem np. dysponować takim wkładem bez osobnego zezwolenia dewizowego na zakup towarów w tzw. wewnętrznym eksporcie Banku Polska Kasa Opieki SA, na zakup na własny użytek posiadacza takiego rachunku towarów w polskich przedsiębiorstwach handlu zagranicznego lub na pokrycie kosztów podróży i pobytu za granicą posiadacza rachunku, jego współmałżonka i najbliższych krewnych. Z tych przyczyn powodowie także po powrocie do kraju są zainteresowani w tym, aby objęte sporem, przysługujące im wynagrodzenie walutowe z tytułu usług świadczonych za granicą zostało wypłacone w walucie obcej. Nieuzasadniony jest bowiem pogląd pozwanej Centrali, jakoby walutowe wynagrodzenie było przeznaczone wyłącznie na zaspokojenie potrzeb związanych z pobytem za granicą. Część tego wynagrodzenia może przekraczać wydatki konieczne na pokrycie wspomnianych potrzeb, ograniczenie zaś tych wydatków umożliwia dokonywanie oszczędności, które zgodnie z doświadczeniem stanowią główny motyw tego rodzaju wyjazdów zagranicznych. Brak więc podstaw do pozbawienia powodów korzyści związanych z żądaną przez nich wypłatą należności, objętych sporem, w walucie zagranicznej.Sąd Najwyższy stwierdził to pod rządem wyżej wymienionych przepisów w wyroku z dnia 6.IX.1972 r. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie widzi podstaw, które by usprawiedliwiały odstąpienie od stanowiska zajętego w tym wyroku, zwłaszcza, że w świetle załącznika nr 3 do uchwały nr 8/72 Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1972 r. w sprawie zatrudniania pracowników budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem, regulującego zasady udzielania urlopów wypoczynkowych i obliczania należnego za nie wynagrodzenia - wynagrodzenie za czas urlopu ustala się w wysokości przeciętnego wynagrodzenia z okresu trzech miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu (ust. 3), przy czym podstawa obliczenia tej należności obejmuje świadczenia pieniężne wypłacane w złotych i w obcej walucie (ust. 4), a okres urlopu traktowany jest na równi z okresem wykonywania prac (pkt 2 tegoż urlopu). Dodać wypada, że także pod rządem ostatnio wymienionej uchwały nr 8/72 część wynagrodzenia walutowego pracowników może podlegać wypłacie w kraju na zasadach określonych obowiązującymi przepisami (§ 9), przepis zaś § 10, normujący sytuacje, w których pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia walutowego, wyraźnie w ust. 1 pkt 2 stwierdza, że "nie dotyczy to urlopów wypoczynkowych"; a zatem za okres tych urlopów przysługuje nadal walutowe wynagrodzenie.Z wyżej omówionych przyczyn wątpliwości, które nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku przy rozpoznawaniu sprawy z rewizji powodów - co do dopuszczalności zasądzenia w koronach norweskich, niespornej w zakresie wysokości, należności powodów - okazały się nieuzasadnione. Wymieniony Sąd przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, czy w świetle art. 358 k.c. zasądzenie tej należności za urlop wypoczynkowy, wykorzystany w Polsce, w obcej walucie jest dopuszczalne. Sąd Wojewódzki słusznie przy tym stwierdził, że cyt. uchwała nr 200/71 Rady Ministrów z dnia 17 września 1971 r. nie dotyczy powodów, gdyż nie zostali oni odwołani z zagranicznej delegacji. Sąd Wojewódzki powołał się ponadto na wyjaśnienie Komisji Międzyresortowej do koordynacji spraw związanych z wysyłaniem i wynagradzaniem specjalistów za granicę do wykonywania usług związanych z eksportem z dnia 20.I.1970 r., skierowane do kierownika Działu Kadr pozwanej Centrali. Zgodnie z tym wyjaśnieniem pracownikowi, który wykorzystał urlop w kraju w ciągu trzech miesięcy po powrocie z zagranicy, po wykonaniu zleconych mu usług związanych z eksportem, przysługuje walutowe wynagrodzenie w wysokości przeciętnej, wynikającej z sumy kwot walutowego wynagrodzenia pobranego w okresie trzech miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu, podzielonej przez trzy, oraz wynagrodzenie złotowe obliczone w ten sposób. Powodom wypłacono tak obliczone złotowe wynagrodzenie i Sąd Wojewódzki uznał powyższe wyjaśnienie za wykładnię przepisów, normujących pozostałą, "walutową" część żądanego przez powodów wynagrodzenia. Jednakże Sąd Wojewódzki miał wątpliwość, czy wyjaśnienie to jest decydujące dla rozstrzygnięcia sprawy - ze względu na to, że nie ma ono "charakteru aktu prawnego" w rozumieniu art. 358 k.c.Sąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania w myśl art. 391 § 1 k.p.c., wątpliwość tę rozproszył, wskazując przepisy szczególne, które zgodnie z art. 358 k.c. dopuszczają zasądzenie poszukiwanej pozwem należności w koronach norweskich. Ponieważ wysokość tej należności jest niesporna, Sąd Najwyższy z mocy art. 390 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i zasądził tę należność w koronach norweskich, zobowiązując pozwaną Centralę do wpłacenia na rzecz każdego z powodów zasądzonej należności na oprocentowany rachunek bankowy w walucie zagranicznej. Z powyższego wynika, że uznanie przez pozwaną Centralę obowiązku wypłaty tej należności w walucie krajowej było nieuzasadnione w zakresie odmowy wypłaty w walucie obcej. Z tej przyczyny zażalenie Centrali na wzajemne zniesienie przez Sąd Powiatowy kosztów zastępstwa stron podlega oddaleniu, jako nieuzasadnione w świetle art. 100 k.p.c., zwłaszcza że Centrala przegrała proces; zobowiązana jest przeto z mocy art. 98 k.p.c. zwrócić każdemu z powodów taryfowe wynagrodzenie adwokackie za wszystkie instancje i uiścić dodatkowo 2.333 zł tytułem uzupełnienia wpisu obliczonego od podanej przez Centralę i nie zakwestionowanej przez powodów wartości przedmiotu sporu - zgodnie z art. 11 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.