III CZP 37/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN G. Bieniek. Sędziowie SN: K. Kołakowski (sprawozdawca), M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Władysława M. z udziałem Kazimierza i Janiny małż. M. oraz Teresy i Józefa małż. K. o rozgraniczenie nieruchomości po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Częstochowie postanowieniem z dnia 30 maja 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy uczestnik postępowania toczącego się na podstawie art. 153 k.c. w trybie dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298 ze zm.) może domagać się w tym postępowaniu zwrotu od innego uczestnika kosztów rozgraniczenia powstałych w postępowaniu rozgraniczeniowym przed władzami mierniczymi?"podjął następującą uchwałę:Kosztami postępowania w sprawie o rozgraniczenie są także wydatki poniesione przed przekazaniem sprawy sądowi przez organ administracji państwowej.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Oleśnie rozstrzygnął postanowieniem z dnia 11 marca 1987 r. sprawę o rozgraniczenie przekazaną mu w trybie art. 7 ust. 3 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298 ze zm.) przez organ administracji i orzekł o kosztach postępowania sądowego. W zażaleniu wnioskodawca twierdził, że poniósł przed przekazaniem sprawy sądowi koszty w kwocie 19.954 zł i że połowę ich powinni mu zwrócić uczestnicy postępowania.Rozpoznając to zażalenie Sąd Wojewódzki dostrzegł przedstawione zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, wskazując że w świetle wykładni art. 152 k.c. dokonanej przez Sąd Najwyższy przepis ten nie mógłby stanowić merytorycznej podstawy żądania zawartego w zażaleniu. Wątpliwość może natomiast budzić, czy organ administracji przekazując sprawę sądowi jest władny postanowić o kosztach postępowania (art. 122 w związku z art. 264 k.p.c.), czy o kosztach tych orzeka sąd na podstawie art. 520 k.p.c., czy też ewentualnie kosztów tych można dochodzić w odrębnym postępowaniu cywilnym - jak wynikałoby to z sugestii zawartej w końcowej części uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1982 r. w sprawie III CZP 9/82 (OSNCP 1982, z. 10, poz. 140).Uzasadnienie prawnePodejmując uchwałę Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Dekret o rozgraniczaniu nieruchomości został uznany za akt prawny dotyczący przedmiotu unormowanego w kodeksie postępowania cywilnego, pozostający jednak w mocy, jako zawierający normy mające charakter przepisów szczególnych (art. VI i VIII pkt 3 przep. wprow. k.p.c.). Z tego unormowania wynika - przyjmowana w orzecznictwie i literaturze - zasada, że sprawa o rozgraniczenie jest sprawą cywilną, przy czym - z wyłączeniem wyjątku przewidzianego w art. 15 dekretu - jako wstępne stadium ograniczenia przewidziane jest postępowanie administracyjne mające w zasadzie charakter mediacyjny (por. postanowienie SN z dnia 31 sierpnia 1963 r. III CRN 136/63, OSNCP 1964, z. 10, poz. 203). Jeżeli do ugody nie dojdzie, organ administracji państwowej przekazuje z urzędu sprawę właściwemu sądowi wraz ze swoją opinią (art. 7 ust. 3 dekretu). To szczególne unormowanie powoduje, że przekazanie to kończy stadium postępowania toczącego się przed organem administracji państwowej i dalsze postępowanie odbywa się przed sądem. Ta sądowa część postępowania o rozgraniczenie nie jest częścią samodzielną ani zresztą nawet zawsze konieczną, skoro zgodnie z wyrażonym w dekrecie założeniem powinno dojść do zawarcia ugody przed uprawnionym geodetą wyznaczonym do dokonania czynności ustalenia granic. Ma ona moc ugody sądowej i kończy postępowanie, czego formalnym wyrazem staje się decyzja o umorzeniu postępowania, jako bezprzedmiotowego (por. uchwały SN: powołaną przez Sąd Wojewódzki oraz z dnia 18 lutego 1983 r. III CZP 2/83, OSNCP 1983, z. 10, poz. 152).Przy przekazywaniu sprawy sądowi organ administracji państwowej nie wydaje żadnej decyzji (czy też nawet postanowienia - art. 123 i nast. k.p.a.), w czynności tej bowiem nie mieści się żadne rozstrzygnięcie. Już z tego powodu odpaść musi jedna z rozważanych przez Sąd Wojewódzki możliwości, ponieważ postanowienie ustalające wysokość kosztów postępowania administracyjnego, osoby zobowiązanej do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia, organ administracji może wydać tylko jednocześnie z wydaniem decyzji (art. 264 k.p.a.). Jedynie ubocznie - wobec powołania się przez Sąd Wojewódzki, a także na art. 122 k.p.a. - wskazać należy, że w sprawie o rozgraniczenie przepis ten nie może stanowić podstawy decyzji (ugoda przewidziana w dekrecie ma charakter cywilnoprawny i nie wymaga zatwierdzenia przez organ administracji na podstawie art. 118 k.p.a.), lecz podstawę tę stanowi art. 105 § 1 k.p.a. (por. uchwałę SN z dnia 6 maja 1970 r. III CZP 24/70, OSNCP 1970, z. 12, poz. 222 oraz uchwałę powołaną przez Sąd Wojewódzki).Nietrafnie również dopatrzył się Sąd Wojewódzki rzekomej sugestii o możliwości dochodzenia w innej sprawie kosztów - i to niezakończonego - postępowania rozgraniczeniowego. W uzasadnieniu powoływanej przez Sąd Wojewódzki uchwały Sąd Najwyższy wyraźnie tę możliwość uznał za wyłączoną w świetle niezmiennej judykatury. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że rzeczą Sądu Rejonowego było uwzględnienie przy rozstrzygnięciu o kosztach postępowania w sprawie o rozgraniczenie także wydatków poniesionych we wstępnej fazie tego postępowania, toczącej się przed organem administracji państwowej. Unormowanie zawarte w art. 520 k.p.c. nie ma charakteru wyczerpującego, a zatem także w postępowaniu nieprocesowym muszą znajdować odpowiednie zastosowanie reguły dotyczące zwrotu kosztów procesu (art. 98 i nast. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Zwrot tych wydatków więc musi być zaliczony do tych kosztów (art. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), których poniesienie było niezbędne do celowego dochodzenia praw (art. 98 § 1 i 2 k.p.c.). O takich kosztach bowiem rozstrzyga również sąd na podstawie art. 520 k.p.c., jako o kosztach postępowania. Za takim rozwiązaniem przedstawionych wątpliwości przemawia również pośrednio rozwiązanie przyjęte w art. 186 § 2 k.p.c., skoro czynności przed organem administracyjnym sprowadzają się w istocie także do próby ugodowej dokonywanej przez wyznaczonego geodetę.Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak w podjętej uchwale (art. 391 k.p.c.).