I PZ 33/06

Postanowienie z dnia 9 lutego 2007 r. I PZ 33/06 W razie oddalenia, odrzucenia lub zwrotu wniosku o zwolnienie od kosz-tów sądowych strony reprezentowanej przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego w zakresie należnej opłaty w wysokości stałej lub sto-sunkowej, przewodniczący powinien wezwać pełnomocnika do opłacenia środka odwoławczego lub środka zaskarżenia w terminie tygodniowym pod rygorem jego odrzucenia. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Józef Iwulski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lutego 2007 r. sprawy z powództwa Krystyny K. przeciwko Urzędowi Kontroli Skarbowej w K. Ośrodkowi Zamiejscowemu w B.-B. o przywrócenie do pracy i zapłatę, na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 5 lipca 2006 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku Białej wyro-kiem z 23 marca 2006 r. [...] oddalił apelację powódki Krystyny K. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku Białej z 22 grudnia 2005 r. [...]. Pełnomocnik powódki otrzymał odpis powyższego wyroku z uzasadnie-niem 21 kwietnia 2006 r., zaś 21 czerwca 2006 r. wniósł skargę kasacyjną. W skar-dze kasacyjnej, określając wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 33.530 zł, za-mieścił wniosek o zwolnienie powódki „od ponoszenia kosztów postępowania rozpo-znania skargi kasacyjnej, gdyż powódka nie jest w stanie ponieść, bez uszczerbku dla swego utrzymania, żadnych kosztów związanych z tym postępowaniem”. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie zostało dołączone oświadczenie 2 obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku Białej posta-nowieniem z 5 lipca 2006 r. odrzucił wniosek w przedmiocie zwolnienia powódki od ponoszenia kosztów postępowania oraz odrzucił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że skarga kasacyjna powódki została spo-rządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, na którym, od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) i stosownych zmian w Kodeksie postępowania cywilnego, tj. od dnia 2 marca 2006 r., ciąży obowiązek opłacania - bez wezwania - środków za-skarżenia. Jak wynika z art. 35 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w sprawach z zakresu prawa pracy od skargi kasacyjnej wniesionej przez pracowni-ka pobiera się opłatę podstawową w wysokości 30 zł. Jest to minimalna opłata, którą z mocy tego przepisu uiszcza także pracownik, który korzysta z ustawowego zwol-nienia od kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy). Sąd nie ma zatem możli-wości zwolnienia powódki od opłacenia skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 3985 § 2 k.p.c., sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną, która nie została opłacona. Z kolei stosownie do art. 1302 § 3 k.p.c. sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty środek zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej podlegający opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej. Opłata podstawowa, jaką w niniejszej sprawie zgodnie z art. 35 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zobowiązana była uiścić powódka, jest opłatą w wysokości stałej i wynosi 30 zł. Z tego względu do opłaty tej mają także zastosowa-nie rygory wynikające z art. 1302 § 3 k.p.c. Sąd Okręgowy podniósł ponadto, że art. 14 ust. 2 ustawy o kosztach sądo-wych w sprawach cywilnych stanowi, iż opłatę podstawową pobiera się także od podlegających opłacie pism, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, wnoszonych przez strony zwolnione od kosztów sądowych przez sąd, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z tych względów powódka nie mogła być, zdaniem Sądu, zwolniona od uisz-czenia opłaty podstawowej, natomiast wniosek o takie zwolnienie podlegał odrzuce-niu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik powódki, zaskar-żając je w całości i domagając się jego uchylenia. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie „art. 102 pkt” i art. 35 ustawy z o kosztach 3 sądowych w sprawach cywilnych, przez to, że Sąd odrzucając złożony w postępowa-niu kasacyjnym wniosek powódki o zwolnienie od kosztów sądowych, bez postępo-wania przewidzianego w „art. 102 § 1 k.p.c.”, nie zwolnił powódki od ponoszenia tych kosztów, w tym od opłaty stałej przewidzianej w art. 35 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, i zastosował „art. 398 § 2” k.p.c. w związku z art. 1302 § 3 k.p.c. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik powódki podniósł, że „art. 102 pkt 1” ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych dopuszcza możliwość złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym. Zwolnienie to, zdaniem pełnomocnika powódki, dotyczy także minimalnej opłaty podstawowej przewidzianej w art. 35 ustawy o kosztach sądowych. Wynika to nie tylko z wykładni gramatycznej tych przepisów, ale i z podstawowych zasad „dostępności do sądu”. Powódka w chwili wnoszenia skargi kasacyjnej była w takiej sytuacji materialnej, że nie była w stanie uiścić tej opłaty. Na skutek zwolnienia z pracy i przyznania jej renty z ponad półrocznym opóźnieniem popadła w zadłużenie niedające jej możliwości zapłaty nawet tej minimalnej opłaty podstawowej. Pełnomocnik powódki ujawnił, że działał bez możliwości skontaktowania się z powódką, gdyż nie miała ona możliwości finansowych, aby się nim skontaktować osobiście w jego kancelarii, nie mogła nawet zatelefonować. W tej sytuacji nie mogła wypełnić oświadczenia wymaganego w art. 102 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zdaniem skarżącego, gdyby Sąd Okręgowy postąpił zgodnie z art. 102 tej ustawy i doprowadził do postę-powania w sprawie zwolnienia od kosztów, które to postępowanie jest podstawowym prawem każdego obywatela w realizacji „dostępności do sądu”, to wniosek o zwol-nienie zostałby rozpatrzony pozytywnie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn niż przed-stawione w jego uzasadnieniu. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (zwana dalej ustawą) dzieli opłaty na stałą, stosunkową albo podstawową (art. 11). Opłatę stałą pobiera się w sprawach o prawa niemajątkowe oraz we wskazanych w ustawie niektórych sprawach o prawa majątkowe, w wysoko-ści jednakowej, niezależnie od wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 12), opłatę stosunkową - w sprawach o prawa majątkowe, przy 4 czym wynosi ona 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia (art. 13), natomiast opłatę podstawową - w sprawach, w których przepisy nie przewidują pobrania opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej (art. 14 ust. 1). Opłata podsta-wowa wynosi 30 zł i stanowi minimalną opłatę, którą strona jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego opłacie, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 14 ust. 3). Opłatę podstawową pobiera się także od podlegających opłacie pism, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, wnoszonych przez stronę zwolnioną od kosztów sądo-wych przez sąd, chyba że ustawa stanowi inaczej. Strona, której sąd przyznał całko-wite zwolnienie od kosztów sądowych, ma obowiązek uiścić opłatę podstawową, o której mowa w art. 14, od wszystkich pism podlegających opłacie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 100 ust. 2). Ustawowe zwolnienie od kosztów sądo-wych reguluje art. 96 ustawy, który w ust. 1 pkt 4 stanowi, że pracownik wnoszący powództwo nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych, z zastrzeżeniem art. 35. Zgodnie z art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy, w sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 zł wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Przypomnienie treści niektórych przepisów ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych było potrzebne, aby wykazać, że rację miał Sąd Okręgowy przyjmując, iż w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia nie było możliwe zwolnienie powódki przez sąd od opłaty podstawowej w kwocie 30 zł, którą miała obowiązek uiścić na podstawie art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy od wniesionej w jej imieniu skargi kasacyjnej. Stan prawny zmienił się w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 21, poz. 123), która - uchylając w art. 14 ust. 2 oraz zmieniając treść ust. 2 w art. 100 - wprowadza możliwość całkowitego zwolnienia przez sąd strony ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych od obowiązku ponoszenia opłat sądowych (także w zakresie dotychczasowego obowiązku uiszcze-nia opłaty podstawowej) oraz możliwość całkowitego zwolnienia przez sąd od opłat sądowych pracowników i ubezpieczonych, których w obecnym stanie prawnym nie można zwolnić od obowiązku uiszczenia opłaty podstawowej, o której mowa w art. 35 i 36 ustawy. Do chwili wejścia w życie nowelizacji ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - czyli do 10 marca 2007 r. - nie było i nie jest możliwe zwolnie- 5 nie przez sąd pracownika wnoszącego skargę kasacyjną od opłaty podstawowej przewidzianej w art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy. Nie ma racji skarżący kwestionując zastosowanie przez Sąd Okręgowy art. 1302 § 3 k.p.c. w odniesieniu do opłaty podstawowej. Użyte w tym ostatnim przepisie pojęcie opłaty „w wysokości stałej" obejmuje nie tylko opłatę stałą, o której mowa w art. 11 ustawy o kosztach sadowych, ale również opłatę podstawową. W wielu orze-czeniach Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że strona, która uzyskała całkowite zwolnie-nie od kosztów sądowych przyznane na podstawie orzeczenia sądu, zobowiązana jest wnieść bez wzywania opłatę podstawową w wysokości 30 zł, pod rygorem od-rzucenia pisma, przewidzianym w art. 1302 § 3 k.p.c., jeżeli reprezentuje ją profe-sjonalny pełnomocnik (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 2 czerwca 2006 r., II UZ 14/06, niepublikowane, z 11 lipca 2006 r., l CSK 146/06, niepublikowane, z 26 lipca 2006 r., IV CZ 59/06, niepublikowane, z 8 sierpnia 2006 r., l CSK 170/06, nie-publikowane, z 28 sierpnia 2006 r., IV CSK 166/06, niepublikowane, uchwały Sądu Najwyższego: z 26 września 2006 r., II UZP 11/06, Biuletyn SN 2006 nr 9, s. 15, LEX nr 193146 i z 13 października 2006 r., III CZP 75/06, LEX nr 194332). Kwestię moż-liwości stosowania art. 1302 § 3 k.p.c. do opłaty podstawowej należy uznać za prze-sądzoną. Nie oznacza to jednak, że zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego jest prawidłowe. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że wniosek o zwolnienie powódki od kosztów sądowych podlegał zwrotowi na podstawie art. 102 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych. Zgodnie z tym przepisem, wniosek o zwolnienie od kosztów strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego złożony bez dołączenia oświadczenia obejmującego szczegółowe dane o stanie rodzinnym, ma-jątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosz-tów (o którym mowa w art. 102 ust. 2 ustawy), przewodniczący zwraca bez wzywania o uzupełnienie braków formalnych wniosku. W rozpoznawanej sprawie w chwili zgła-szania (w skardze kasacyjnej) wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powódka była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie powódki obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, o którym mowa w art. 102 ust. 2 ustawy. Oświadczenie takie nie zostało jednak dołączone. Niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy (pełno-mocnik powódki akcentuje i eksponuje w uzasadnieniu zażalenia, że obecny stan 6 majątkowy powódki uniemożliwiał jej choćby tylko telefoniczne skontaktowanie się z pełnomocnikiem, w związku z tym nie było możliwe uzyskanie od niej stosownego oświadczenia), wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych podlegał zwrotowi bez wzywania o uzupełnienie jego braków formalnych. Uwzględnienie zażalenia nie ma jednak swojego źródła w wadliwym sposobie „załatwienia” wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (w postaci jego odrzucenia postanowieniem sądu zamiast dokonania zwrotu zarządzeniem przewodniczącego). Niezależnie bowiem od sposobu „załatwienia” wniosku o zwolnienie od kosztów są-dowych (jego oddalenia, odrzucenia lub zwrotu), po jego merytorycznym negatyw-nym rozpoznaniu albo po odmowie jego rozpoznania (odrzuceniu lub zwrocie) po-winno nastąpić wezwanie strony (jej pełnomocnika) do uiszczenia należnej opłaty na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że - pomimo istotnej zmiany przepisów o kosztach sądowych - nie stracił aktualności pogląd, zgodnie z którym obowiązek uiszczenia opłaty przy wniesieniu do sądu pisma jej podlegają-cego nie ogranicza prawa strony do żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Hi-poteza art. 1302 § 3 k.p.c. obejmuje jedynie wypadki wniesienia przez profesjonal-nych pełnomocników nienależycie opłaconych środków zaskarżenia i środków od-woławczych. O nienależytym opłaceniu takiego środka można mówić jedynie wów-czas, gdy w chwili jego wniesienia istnieje obowiązek uiszczenia opłaty, przy czym miarodajny jest tu moment wniesienia pisma podlegającego opłacie. Złożenie wnio-sku o zwolnienie od kosztów sądowych wyłącza obowiązek uiszczenia opłaty od pi-sma objętego wnioskiem w chwili wnoszenia pisma. Nie ma podstaw do uzależnienia skutku w postaci odrzucenia pisma procesowego obejmującego środek odwoławczy lub środek zaskarżenia od dalszych losów procesowych wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Stanowiłoby to bowiem w istocie rozszerzenie hipotezy art. 1302 § 3 k.p.c., co jest niedopuszczalne ze względu na jego wyjątkowy i szczególnie re-strykcyjny charakter. W konsekwencji, za nietrafne należy uznać założenie przyjęte przez Sąd Okręgowy, że odrzuceniu na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. podlega nie-opłacona skarga kasacyjna, od której należało uiścić opłatę podstawową, wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika, do której dołączono (w której zawarto) wniosek o zwolnienie strony od kosztów sądowych, nawet jeżeli niemożliwe było zwolnienie strony przez sąd od opłaty podstawowej przewidzianej w art. 35 ust. 1 zdanie pierw- 7 sze ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (z uwagi na treść art. 14 ust. 2 i art. 100 ust. 2 tej ustawy). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto już, że niedopuszczalne jest od-rzucenie nieopłaconego środka odwoławczego lub środka zaskarżenia (np. skargi kasacyjnej) wniesionego przez profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli wnosząc ten środek domagał się on jednocześnie - w imieniu strony - zwolnienia jej od kosztów sądowych w zakresie obejmującym ten środek. Według stanowiska utrwalonego w orzecznictwie i praktyce sądowej na grun-cie dotychczasowych przepisów o kosztach sądowych (ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), zgłoszenie wniosku o zwolnie-nie od kosztów sądowych w sprawie, w której pismo wniesione przez profesjonal-nego pełnomocnika strony podlegało opłacie sądowej w postaci wpisu stałego, zo-bowiązywało sąd - w razie odmownego załatwienia tego wniosku - do wezwania o uiszczenie opłaty na zasadach ogólnych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 26 lute-go 1976 r., III CZP 11/76, OSNCP 1976 nr 7-8, poz. 162, oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 kwietnia 1999 r., I CKN 1461/98, OSNC 1999 nr 11, poz. 196, i z 31 maja 2006 r., IV CZ 40/06, niepublikowane). Stanowisko to zachowało aktualność na gruncie nowych przepisów o kosztach sądowych. W postanowieniu z 4 paździer-nika 2006 r., I CZ 81/06, LEX nr 201191, Sąd Najwyższy przyjął, że w razie oddale-nia zgłoszonego przez pełnomocnika strony będącego radcą prawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie poniesienia należnej od środka odwo-ławczego (środka zaskarżenia) opłaty w wysokości stałej lub stosunkowej, przewod-niczący wzywa pełnomocnika do opłacenia tego środka w terminie tygodniowym. W uchwale z 13 października 2006 r., III CZP 75/06, LEX nr 194332, Sąd Najwyższy stwierdził, że nie pobiera się opłaty podstawowej od zarzutów od nakazu zapłaty podlegających opłacie stosunkowej, w których zgłoszono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uchwale z 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06, LEX nr 198917, Sąd Najwyższy stwierdził, że w razie oddalenia zawartego w apelacji wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przewodniczący wzywa do uiszczenia opłaty na-leżnej od apelacji także wtedy, gdy wniósł ją adwokat. Podobnie w uchwale z 7 grud-nia 2006 r., III CZP 110/06, LEX nr 203865, Sąd Najwyższy przyjął, że obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej od apelacji, w której zawarto wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, powstaje po uwzględnieniu tego wniosku. 8 Przytoczone orzeczenia Sądu Najwyższego, wydane już w odniesieniu do no-wego, aktualnie obowiązującego stanu prawnego, pozwalają na stwierdzenie, że nadal trafne jest dotychczasowe zapatrywanie, iż w razie oddalenia zgłoszonego przez pełnomocnika będącego radcą prawnym lub adwokatem wniosku o zwolnienie strony od kosztów sądowych w zakresie poniesienia należnej od środka odwoław-czego lub środka zaskarżenia opłaty w wysokości stałej lub stosunkowej, przewodni-czący wzywa pełnomocnika do opłacenia tego środka w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia pisma procesowego obejmującego środek (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 października 2006 r., I CZ 81/06, LEX nr 201191). Odniesie-nie przedstawionego poglądu do rozpoznawanej sprawy oznacza, że po rozpoznaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przewodniczący powinien był wezwać pełnomocnika powódki do opłacenia skargi kasacyjnej w terminie tygodniowym. Od-rzucenie skargi kasacyjnej powódki bez uprzedniego wezwania jej profesjonalnego pełnomocnika do uiszczenia wymaganej opłaty naruszało art. 1302 § 3 k.p.c. przez jego błędne zastosowanie, ponieważ przepis ten w ogóle nie reguluje sytuacji proce-sowej, jaka powstała w rozpoznawanej sprawie w związku ze zgłoszeniem w skardze kasacyjnej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Z powodu naruszenia tego przepisu Sąd Najwyższy uwzględnił zażalenie. Złożenie wraz z pismem podlegającym opłacie wniosku o zwolnienie od kosz-tów sądowych uchyla (przerywa, wstrzymuje) obowiązek uiszczenia opłaty sądowej od tego pisma do czasu rozstrzygnięcia wniosku. Na tle art. 15 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, przewidującego - tak samo jak art. 10 ustawy o kosztach sądowych obecnie obowiązującej - że opłatę na-leży uiścić „przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie”, w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmowano, że zgłoszenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powoduje odsunięcie w czasie obowiązku uiszczenia opłaty (por. między innymi uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z 26 lutego 1976 r., III CZP 11/76, OSNCP 1976 nr 7-8, poz. 162 oraz postanowień z 21 kwietnia 1999 r., I CKN 1461/98, OSNC 1999 nr 11, poz. 196 i z 24 sierpnia 2005 r., II CZ 75/05, niepubliko-wane). Stanowisko to zostało podtrzymane w nowym stanie prawnym w odniesieniu do art. 10 ustawy o kosztach sądowych (por. uzasadnienia postanowień z 26 lipca 2006 r., IV CZ 57/06, z 4 października 2006 r., I CZ 81/06 i uchwał z 13 października 2006 r., III CZP 75/06, z 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06 i z 7 grudnia 110/06, III CZP 110/06), co należy zaaprobować, zważywszy, że w zakresie istotnym dla tej 9 kwestii nie nastąpiły zmiany przepisów, a dotychczasowe argumenty nie straciły wartości. Zasadą ogólną pozostało uiszczanie należnych opłat na wezwanie, w terminie tygodniowym od dnia jego doręczenia (art. 130 § 1 k.p.c.). Obowiązek uiszczania opłat bez wezwania, chociaż obecnie rozszerzony pod względem podmiotowym (obejmuje adwokatów, radców prawnych, rzeczników patentowych i przedsiębiorców w sprawach gospodarczych) i przedmiotowym (obejmuje opłaty stosunkowe i opłaty w wysokości stałej), jest nadal wyjątkiem od reguły. Rozszerzenie zakresu wyjątków nie zmienia wzajemnego stosunku przepisów ogólnego i szczególnych. Z tego względu, art. 1302 § 3 k.p.c. nie może być wykładany rozszerzająco i stosowany do sytuacji, które nie są w nim wyraźnie opisane. Przepis art. 1302 § 3 k.p.c. traktuje o „podlegających opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej” środkach odwoławczych i zaskarżenia „wniesionych” przez adwokata lub radcę prawnego. Reguluje on więc sytuacje, w których w chwili wnoszenia danego środka istnieje (zgodnie z art. 10 ustawy o kosztach sądowych) obowiązek uiszczenia opłaty. Taki stan rzeczy nie ma miejsca wtedy, kiedy wraz z pismem zostaje złożony wniosek o zwolnienie od kosz-tów sądowych, odsuwający w czasie obowiązek uiszczenia opłaty. Występujący w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie odpowiada sytuacji uregulowanej w art. 1302 § 3 k.p.c., co oznacza, że przepis ten nie może być zastosowany wprost, a za-stosowaniu go przy wykorzystaniu wykładni rozszerzającej sprzeciwia się jego wyjąt-kowy charakter. W konsekwencji, z art.1302 § 3 k.p.c. nie można wywodzić obowiąz-ku strony reprezentowanej przez wskazanych w nim pełnomocników do uiszczenia należnej opłaty bez wezwania w razie zawarcia w piśmie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Przesłanki zastosowania i rodzaj rygoru procesowego muszą wynikać z przepisu, nie można ich domniemywać ani „wyprowadzać” w wyniku za-biegów interpretacyjnych. Niedopuszczalne jest wyciąganie niekorzystnych dla strony konsekwencji procesowych w sytuacji, gdy rygor nie został w sposób niewątpliwy określony w przepisie. W analizowanej sytuacji procesowej nie ma podstaw do sto-sowania rygoru w postaci odrzucenia środka zaskarżenia wprost (bez wezwania do uiszczenia opłaty) w oparciu o art. 1302 § 3 k.p.c., gdyż rygor taki przewidziano jedy-nie dla przypadków, w których opłaty nie uiszczono, pomimo że należało to uczynić przy wniesieniu pisma. Taka sytuacja nie ma miejsca, gdy w środku zaskarżenia za-warto wniosek o zwolnienie od kosztów. 10 Zaskarżone postanowienie podlegało zatem uchyleniu z uwagi na to, że Sąd Okręgowy odrzucił skargę kasacyjną bez wcześniejszego wezwania pełnomocnika do uiszczenia opłaty od niej, pomimo zgłoszonego w niej wniosku o zwolnienie po-wódki od kosztów sądowych. Nie można również podzielić stanowiska Sądu Okręgowego, który stwierdził, że wniosek pełnomocnika o zwolnienie od kosztów podlegał odrzuceniu, gdyż po-wódka nie mogła zostać zwolniona od uiszczenia opłaty podstawowej od skargi ka-sacyjnej. Sąd uznał, że skoro powódka nie mogła być zwolniona od uiszczenia opłaty podstawowej, to wniosek o takie zwolnienie podlegał odrzuceniu. Tymczasem, w ra-zie odmowy przyznania zwolnienia, sąd powinien wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. Odrzucenie wniosku przewiduje jedynie art. 107 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych, jednak z opisaną w tym przepisie sytuacją nie mamy do czynie-nia w rozpoznawanej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na pod-stawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39816 k.p.c. ========================================