I PK 145/06

Sygn. akt I PK 145/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 grudnia 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Myszka SSN Herbert Szurgacz w sprawie z powództwa I. K. i J. J. przeciwko Instytutowi Medycyny Pracy im. (...) o wynagrodzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 grudnia 2006 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt (...), uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 25 lutego 2005 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zasądził od Instytutu Medycyny Pracy im. (...) w Ł. na rzecz powódek I. K. i J. K. kwoty po 203 złote z ustawowymi odsetkami od dnia 11 stycznia 2002 r. tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za miesiąc grudzień 2001 r. oraz kwoty po 313,23 złote miesięcznie za okres od 1 stycznia 2002 r. do 30 listopada 2004 r. z ustawowymi odsetkami od 11-go dnia każdego następnego miesiąca z tytułu wyrównania wynagrodzenia za pracę za powyższy okres. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne. Powódki są zatrudnione w pozwanym Instytucie na podstawie umów o pracę zawartych przed dniem 1 stycznia 2001 r. na stanowiskach pielęgniarek w szpitalu klinicznym. Od dnia 1 stycznia 2001 r. pozwany nie podwyższył powódkom wynagrodzenia. Decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej nr R-MZ/0211/1998 z dnia 3 grudnia 1998 r., wydaną na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 1991 r. Nr 91, poz. 408 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 13 stycznia 1992 r. w sprawie rejestru zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U. z 1992 r. Nr 9, poz. 37) wpisano Instytut Medycyny Pracy jako publiczny zakład opieki zdrowotnej do rejestru zakładów opieki zdrowotnej prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej, który jest dla pozwanego Instytutu organem założycielskim. W zakresie gospodarki finansowej wskazano, iż Instytut ten jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej. Strona pozwana została także wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego jako jednostka badawczo-rozwojowa. Nie została natomiast wpisana do rejestru zakładów opieki zdrowotnej prowadzonego przez sąd rejestrowy z uzasadnieniem, że nie można mieć podwójnej osobowości prawnej, raz z mocy ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych a drugi raz z mocy wpisu jako zakład opieki zdrowotnej. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Rejonowy uznał, że wpisanie pozwanego Instytutu do rejestru zakładów opieki zdrowotnej prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej nastąpiło zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Rejestr ten obejmuje między innymi zakłady opieki zdrowotnej utworzone przez ministra lub centralny organ administracji rządowej (art. 8 3 ust. 1 pkt 1 ustawy). Okoliczność, że organem założycielskim strony pozwanej jest Minister Zdrowia i Opieki Społecznej przesądza o statusie prawnym pozwanego Instytutu w odniesieniu do prowadzonej gospodarki finansowej i w tym zakresie nakazuje uznać go za samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej w rozumieniu art. 35b ust. 1 ustawy. Stosownie bowiem do brzmienia powołanego przepisu publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony przez ministra lub centralny organ administracji rządowej prowadzony jest w formie samodzielnego zakładu, pokrywającego z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów koszty działalności i zobowiązań, z zastrzeżeniem art. 35c i 35d. Przedstawionego poglądu nie zmienia zastrzeżenie z art. 35d, zgodnie z którym publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony w celu realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych (art. 1 ust. 2 ustawy) prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2. Zgodnie z wymienionym przepisem do tego rodzaju publicznego zakładu opieki zdrowotnej stosuje się w pierwszej kolejności przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych. W ocenie Sądu Rejonowego istotna jest również okoliczność, że organ, który utworzył pozwany Instytut i dokonał wpisu do rejestru publicznych zakładów opieki zdrowotnej określił, iż w zakresie gospodarki finansowej pozwanego Instytutu jako zakładu opieki zdrowotnej ma on być traktowany jak samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Taka forma prowadzenia gospodarki finansowej zgodna jest z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze zm.) stanowiącym, że jednostka badawczo-rozwojowa gospodaruje samodzielnie przydzieloną i nabytą częścią mienia ogólnonarodowego oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków, kierując się zasadami efektywności ich wykorzystania. Za nieistotną uznał natomiast Sąd Rejonowy okoliczność, że strona pozwana nie została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym zgodnie z dyspozycją art. 35b powołanej ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, powołując się na podobny pogląd wyrażony w tym zakresie przez Sąd Okręgowy w sprawie (...) dotyczącej roszczeń skierowanych przeciwko Instytutowi Centrum Zdrowia Matki Polki. W konsekwencji Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że nie podwyższając powódkom wynagrodzenia za pracę za sporny okres, strona pozwana nie wywiązała się z obowiązku wynikającego z art. 4a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie 4 kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.). Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2006 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. oddalił apelację strony pozwanej, podzielając poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia i dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną. W ocenie Sądu Okręgowego nie budzi wątpliwości, że pozwany Instytut jest zakładem opieki zdrowotnej, gdyż decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 grudnia 1998 r. nr R-MZ/0211/1998 wpisany został do prowadzonego przez niego rejestru takich zakładów, a kolejne decyzje nie zmieniły tego stanu rzeczy. Strona pozwana jest nadal wpisana do rejestru zakładów opieki zdrowotnej i prowadzi między innymi szpital kliniczny, w którym powódki pracują w charakterze pielęgniarek. Za uznaniem strony pozwanej za zakład opieki zdrowotnej przemawia więc także okoliczność, że poza realizacją zadań związanych z prowadzeniem badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych realizuje ona zadania związane z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Skoro stronę pozwaną jako zakład opieki zdrowotnej utworzył organ określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, przeto jest ona publicznym zakładem opieki zdrowotnej stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy. A zatem w zakresie, w jakim realizowane są przez pozwany Instytut zadania z zakresu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia, stosuje się do niego przepisy ustawy o publicznych zakładach opieki zdrowotnej, w szczególności przepisy dotyczące zasad gospodarki majątkowej i finansowej. Przepis art. 35d ustawy o zakładach opieki zdrowotnej stanowi, iż publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony w celu określonym w art. 1 ust. 2 prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2 ustawy (to jest w formach znanych ustawie), z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych. Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej rozróżnia jedynie trzy formy prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej: samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, zakład budżetowy i jednostka budżetowa. W konsekwencji publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy (organ administracji publicznej) w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia, prowadzony jest w formie mieszanej, to jest stosownie do art. 35b ust. 1 ustawy w formie samodzielnego zakładu z zachowaniem przepisów o jednostkach 5 badawczo-rozwojowych w pozostałym zakresie (art. 35d), chyba że jest prowadzony w formie zakładu budżetowego lub jednostki budżetowej (art. 35c). Niesporne jest, że pozwany Instytut nie jest zakładem budżetowym ani jednostką budżetową, a zatem jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowadzonym w formie samodzielnego zakładu, do którego w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia należy stosować przepisy odnoszące się do samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej. W konsekwencji jest on objęty hipotezą art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i powinien był podwyższyć powódkom wynagrodzenie zgodnie z dyspozycją tego przepisu. W omawianym zakresie Sąd drugiej instancji powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2004 r., I PZP 6/04 (OSNP z 2005 r. nr 1, poz. 1), w której wyrażony został pogląd, że spółka z o.o. utworzona przez jednostkę samorządu terytorialnego ma – w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia – status samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, choćby działalność tę prowadziła przez wewnętrzną jednostkę organizacyjną nazwaną niepublicznym zakładem opieki zdrowotnej (art. 8 ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej). Uchwała ta daje podstawę do rozumienia pojęcia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej szerzej, niż by to wynikało z brzmienia przepisów ustawy, a rozszerzający kierunek wykładni wynika w szczególności z określonej w art. 183c k.p. zasady równego wynagrodzenia dla pracowników wykonujących jednakową pracę. W chwili powstania roszczeń powódek strona pozwana była niewątpliwie określana jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, co jednoznacznie wynika z decyzji Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 grudnia 1998 r., a późniejsze liczne zmiany tej decyzji dokonane w 2005 r. nie mogą mieć wpływu na roszczenia dotyczące okresu od grudnia 2001 r. do listopada 2004 r., gdyż naruszałoby to zasadę pewności prawa i zasadę ochrony praw nabytych. Rejestr prowadzony przez Ministra Zdrowia jest rejestrem zakładów opieki zdrowotnej a nie rejestrem zakładów samodzielnych i z tego względu bez znaczenia jest brak w treści wpisu dokonanego do tego rejestru wzmianki określającej expressis verbis stronę pozwaną mianem samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Bez znaczenia jest również brak wpisu pozwanego Instytutu do Krajowego Rejestru Sądowego jako samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, a wpisanie go jako jednostki badawczo-rozwojowej. Podwójny wpis powodowałby bowiem kolizję 6 tytułów do uzyskania osobowości prawnej, a z brzmienia art. 35b ust. 3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej wynika, że taki wpis nadawałby pozwanemu Instytutowi jedynie osobowość prawną, nie czyniłby zaś z niego samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego przez a) niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 4a ustawy z dnia 19 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw oraz art. 35d i art. 35 b ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej polegające na przyjęciu, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (art. 1 ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej), prowadzony w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a zatem w formie jednostki badawczo-rozwojowej przewidzianej przez ustawę o jednostkach badawczo-rozwojowych, jest równocześnie (także) samodzielnym, publicznym zakładem opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń, a więc inną na gruncie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej formą prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej, bowiem określoną w sposób jednoznacznie odrębny od publicznego zakładu opieki zdrowotnej (także jednostki badawczo-rozwojowej) przez art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, co nakazuje przyjmować, że o tym, w jakiej formie jest prowadzony zakład, decyduje organ tworzący zakład w akcie o utworzeniu zakładu oraz wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym, a nie deklaratoryjny wpis w rejestrze zakładów opieki zdrowotnej oraz b) błędną wykładnię art. 8a ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, zgodnie z którym należy najpierw stosować przepisy ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych, a następnie przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a zwrot „z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych" użyty w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej oznacza porządkujące i systematyzujące odesłanie do innych przepisów zgodnie z § 156 zasad techniki prawodawczej, a nadto 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 244 k.p.c., poprzez niewzięcie pod uwagę domniemań prawnych wynikających z dokumentów urzędowych jakimi są: wypis z Krajowego Rejestru Sądowego, w którym 7 pozwany Instytut jest wpisany jako przedsiębiorca będący jednostką badawczo-rozwojową oraz aktualny wpis w rejestrze zakładów opieki zdrowotnej, zgodnie z którym jest on jednostką badawczo-rozwojową, która to okoliczność wpływa bezpośrednio na rozstrzygnięcie w sprawie. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych wyroków i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pozwany Instytut jest jednostką badawczo-rozwojową, powołaną uchwałą Nr 54/54 Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1954 r. i działającą na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych. W tym też charakterze został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego. Jednocześnie jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowadzonym w formie jednostki badawczo-rozwojowej stosownie do art. 35d w związku z art. 1 ust. 2 i art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Forma ta jest czwartą, obok zakładu budżetowego, jednostki budżetowej i samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, formą organizacyjno-prawną publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Brzmienie art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oznacza, że jej przepisy mają zastosowanie w odniesieniu do jednostek badawczo-rozwojowych jedynie wówczas, gdy przepisy ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych nie regulują danej dziedziny spraw. Pozwany Instytut prowadzi gospodarkę finansową właściwą dla jednostek badawczo-rozwojowych a o formie tej gospodarki decyduje Minister Nauki (wcześniej Minister Finansów), nie zaś organ założycielski, jak ma to miejsce w przypadku zakładów opieki zdrowotnej. Działalność strony pozwanej finansowana jest z różnych źródeł, które z kolei służą finansowaniu całości zobowiązań Instytutu. Powołując się na pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2004 r., III CKN 1246/00 skarżący wskazał, że skoro komórki organizacyjne udzielające świadczeń zdrowotnych pozostają w strukturze organizacyjnej strony pozwanej i stanowią jej integralną część, to nie mogą być traktowane jako odrębny zakład opieki zdrowotnej działający w formie zakładu samodzielnego. Natomiast przyjęcie poglądu zaprezentowanego w zaskarżonym wyroku doprowadziłoby do konieczności uznania 8 wszystkich pracowników strony pozwanej za pracowników samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Skarżący przyznał, że istotnie w decyzji Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 grudnia 1998 r. znalazł się niezgodny z przepisami ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej zapis, iż strona pozwana prowadzi gospodarkę finansową jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Wpis ten jednak miał charakter deklaratoryjny, a tym samym nie przesądzał o formie organizacyjno-prawnej jednostki badawczo-rozwojowej. Podyktowany był natomiast obowiązującym wówczas zapisem zawartym w ustawie o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, przewidującym w pierwszym roku obowiązywania ustawy zawieranie umów o wykonywanie świadczeń zdrowotnych wyłącznie z samodzielnymi zakładami opieki zdrowotnej. Nieważność decyzji z dnia 3 grudnia 1998 r. w części dotyczącej wzmianki o gospodarce finansowej pozwanego Instytutu została stwierdzona decyzją Ministra Zdrowia z dnia 11 maja 2005 r. Sądy obu instancji nie uwzględniły okoliczności, że – pomimo dokonywania w późniejszym okresie kolejnych zmian decyzji w tym zakresie – w dacie wyrokowania w obrocie prawnym funkcjonowały decyzje Ministra Zdrowia stwierdzające prowadzenie przez pozwany Instytut gospodarki finansowej właściwej dla jednostek badawczo-rozwojowych, a nie dla samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Stosownie do art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45) pracownikom samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej przysługuje od dnia 1 stycznia 2001 r. przyrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Powołana ustawa nie znajduje zatem zastosowania do pracowników niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej i pracowników tych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które nie posiadają statusu samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przepis art. 4a ustawy ma charakter incydentalny (przejściowy) i wyjątkowy i dlatego nie może podlegać wykładni 9 rozszerzającej, a w konsekwencji stosuje się go tylko do tych samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które powstały przed dniem 1 stycznia 2001 r. i działały nadal po tej dacie oraz zatrudniały powyżej 50 pracowników (por. uchwałę z dnia 10 lutego 2005 r., II PZP 13/04, OSNP nr 11, poz. 153 oraz wyrok z dnia 23 lutego 2005 r., III PK 65/04, OSNP nr 20, poz. 320). Ustawodawca ograniczył zakres podmiotowy zastosowania art. 4a ustawy posługując się w jego treści pojęciem „samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej”, którego definicja zawarta jest w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.). Skoro przepis art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie powinien być – w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego – interpretowany wąsko, to tym samym brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni pojęcia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej lub nadawania temu pojęciu innej treści, niż przyjęta w innych przepisach prawa. Taki pogląd wyrażony został w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., II PZP 10/05 (dotychczas niepublikowanej), zgodnie z którą zakład opieki zdrowotnej utworzony przez spółkę akcyjną, w której większość akcji mają jednostki samorządu terytorialnego, nie jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej w rozumieniu art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. W konsekwencji w uchwale tej nie podzielono stanowiska zawartego w uchwale trzyosobowego składu Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2004 r., I PZP 6/04 (OSNP z 2005 r. nr 1, poz. 1), na którą powołał się Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma zatem znaczenie kwestia, czy pozwany Instytut jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej, powstałym przed dniem 1 stycznia 2001 r. i w takiej formie po dacie tej działającym. Przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, która weszła w życie z dniem 15 stycznia 1992 r., były wielokrotnie nowelizowane. W myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 33 ust. 1 ustawy w pierwotnym brzmieniu publicznym zakładem opieki zdrowotnej był szpital utworzony przez naczelny organ administracji państwowej i utrzymywany ze środków publicznych. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy taki charakter miały również szpitale kliniczne, udzielające świadczeń zdrowotnych w powiązaniu z realizacją celów naukowych i dydaktycznych, a więc szpitale w Instytutach (jednostkach badawczo-rozwojowych) i przy akademiach medycznych. Stosownie do art. 49 ustawy gospodarka finansowa publicznych zakładów opieki zdrowotnej mogła być prowadzona w formie jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego na zasadach określonych w prawie 10 budżetowym (pkt 1) lub samodzielnego zakładu pokrywającego, z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów, koszt działalności i zobowiązania na zasadach określonych w art. 51-62 (pkt 2). Decyzja co do formy prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej należała do organu założycielskiego. Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej została znowelizowana ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 661 ze zm.), która w przeważającym zakresie weszła w życie z dniem 5 grudnia 1997 r. Mocą tej ustawy znowelizowano art. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, przewidując w jego ust. 2, że zakład opieki zdrowotnej może być również utworzony i prowadzony w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (pkt 1) lub realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (pkt 2). Z dniem 5 grudnia 1997 r. do art. 2 ust. 1 dodano punkt 8, zgodnie z którym zakładem opieki zdrowotnej jest również inny, niż wymieniony w pkt 1-7, zakład, spełniający warunki określone w ustawie. Ze wskazaną datą utracił moc art. 49 ustawy, dodano natomiast art. 8a, który w ust. 2 stanowił, że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 1 stosuje się przepisy niniejszej ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych, a w ust. 3 – że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 2, zwanego dalej „szpitalem klinicznym”, stosuje się przepisy o szkolnictwie wyższym w zakresie spraw nie uregulowanych w niniejszej ustawie. Przepis ust. 4 dotyczył publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe PKP. Jednoznacznie zatem ustawodawca powiązał szpitale kliniczne wyłącznie ze szkołami wyższymi, odstępując od ich powiązania z jednostkami badawczo-rozwojowymi. Konsekwencją powyższych zmian było dodanie do ustawy o zakładach opieki zdrowotnej art. 35d, zgodnie z którym publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony w celu określonym w art. 1 ust. 2 prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2-4. Z dniem 1 stycznia 1998 r. zmienione zostało brzmienie art. 63 ustawy, który określił szpital kliniczny jako jednostkę organizacyjną państwowej uczelni medycznej oraz państwowej uczelni prowadzącej działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych, które to uczelnie uczestniczą w systemie ochrony zdrowia realizując poprzez szpitale kliniczne cele określone w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy (ust. 1 i 2), a także publiczny zakład opieki zdrowotnej uczestniczący w systemie 11 ochrony zdrowia w powiązaniu z realizacją celów naukowych i dydaktycznych, utworzony przez Ministra Obrony Narodowej (ust. 3). Przepis art. 63 ustawy utracił moc z dniem 30 grudnia 1998 r., a w art. 14 ustawy o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 20 czerwca 1997 r. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 10 grudnia 1998 r. o zmianie ustaw: o zakładach opieki zdrowotnej, o zawodzie lekarza, o zawodach pielęgniarki i położnej, o szkolnictwie wyższym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 161, poz. 1115) przyjęto, że szpitale kliniczne zostaną przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, o których mowa w art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje, że szpitale w jednostkach badawczo-rozwojowych (Instytutach) utraciły z dniem 5 grudnia 1997 r. status zakładów opieki zdrowotnej i stały się integralnym elementem struktury tych jednostek, albowiem nie zostały uznane za ich jednostki organizacyjne, ani też przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, jak się to stało w przypadku szpitali klinicznych przy państwowych uczelniach medycznych. Nie budzi wątpliwości, że pozwany Instytut, posiadający jednolitą strukturę organizacyjną, jest zakładem opieki zdrowotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. oraz posiada status publicznego zakładu opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z art. 35b ustawy w brzmieniu obowiązującym zarówno przed dniem 1 stycznia 2001 r., jak i po tej dacie, samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej jest publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 2 pkt 1 – 3, prowadzący gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie i prowadzony w formie samodzielnego zakładu posiadającego osobowość prawną, z zastrzeżeniem art. 35c i art. 35d. Oznacza to, że zawarta w art. 35b ust. 1 ustawy zasada, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 2 pkt 1 – 3 prowadzony jest w formie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, znajduje wyłom w przypadkach określonych w przepisach art. 35c i art. 35d ustawy. Pierwszy z nich stanowi o możliwości prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej w formie jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego na podstawie decyzji organu, który utworzył zakład, z zastrzeżeniem art. 35d ustawy. Ten ostatni przepis w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2001 r. odnosił się do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 oraz publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego 12 przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie Koleje Państwowe” stanowiąc, że są one prowadzone w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2 – 4 ustawy. W okresie od 30 grudnia 1998 r. do 31 grudnia 2000 r. przepis art. 8a zawierał ustępy 1, 2 i 4. Zgodnie z ust. 2 do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 1 (prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia) stosuje się przepisy niniejszej ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych. Przepis ust. 4 stanowił natomiast, że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie Koleje Państwowe” stosuje się przepisy o przedsiębiorstwie państwowym „Polskie Koleje Państwowe” w zakresie spraw nie uregulowanych w niniejszej ustawie (a więc tak samo jak ust. 3, skreślony z dniem 30 grudnia 1998 r., dotyczący publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy). O ile zatem w przypadku wymienionym w art. 8a ust. 4 (wcześniej również ust. 3) przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej znajdowały zastosowanie w pierwszej kolejności, a inne przepisy wyłącznie w sprawach w ustawie tej nie uregulowanych, o tyle w sytuacji wymienionej w ust. 2 zachowane zostały w całości przepisy o jednostkach badawczo-rozwojowych, co oznacza, że przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej znajdowały zastosowanie w sytuacjach przepisami o jednostkach badawczo-rozwojowych nie przewidzianych. W konsekwencji przepisu art. 35d ustawy nie można rozumieć w ten sposób, że odnosi się on wyłącznie do przewidzianych w jej art. 35b i art. 35c form prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej, bądź że umożliwia – jak zdaje się to przyjmować Sąd drugiej instancji – prowadzenie publicznego zakładu opieki zdrowotnej w formie mieszanej (jednocześnie jednostki badawczo-rozwojowej i samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej). Należy zwrócić uwagę, że samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzi gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej (art. 35b ust. 2), publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w formie jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego – na zasadach określonych w prawie budżetowym (art. 35c), a obecnie w ustawie z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, natomiast publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w formie jednostki badawczo-rozwojowej – na zasadach określonych dla jednostek badawczo-rozwojowych przez Ministra Finansów w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw nauki (art. 19 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych), aktualnie przez ministra właściwego do 13 spraw nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów. Niesporne jest przy tym w sprawie, że szpital, w którym zatrudnione są powódki, nie jest wyodrębnioną ze struktury pozwanego Instytutu jednostką organizacyjną. W takiej sytuacji dualizm finansowania różnych rodzajów prowadzonej przez jednostkę badawczo-rozwojową działalności nie przesądza o tym, że jest ona samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia w przepisach zarówno ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, jak i ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych. Analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje bowiem, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w celu, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1, będący jednocześnie państwową jednostką organizacyjną wyodrębnioną pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym, utworzoną w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze zm.) i uczestniczącą w systemie ochrony zdrowia (art. 2 ust. 3a tej ustawy) jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowadzonym w formie jednostki badawczo-rozwojowej, gdyż taki jego status prawny został zachowany przepisem art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Do takiego publicznego zakładu przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej znajdują zastosowanie wyłącznie w zakresie prowadzenia i finansowania opieki zdrowotnej, ten przedmiot jego działalności nie jest bowiem objęty przepisami o jednostkach badawczo-rozwojowych. Wpis do prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej rejestru zakładów opieki zdrowotnej ma znaczenie o tyle, że dopiero po jego uzyskaniu zakład opieki zdrowotnej może rozpocząć działalność (art. 12 ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej), a samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej uzyskać nadto wpis do prowadzonego przez sąd rejestrowy rejestru publicznych zakładów opieki zdrowotnej (od dnia 1 stycznia 2001 r. podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym), a w konsekwencji uzyskać osobowość prawną (art. 35b ust. 3 i 4 ustawy). Sądy obu instancji nietrafnie uznały za nieistotną kwestię treści wpisu pozwanego Instytutu do rejestru prowadzonego przez sąd rejestrowy, gdyż sąd pracy takim prawomocnym wpisem o konstytutywnym charakterze jest związany. Postanowienie sądu rejestrowego o wpisie do rejestru jednostek badawczo-rozwojowych (art. 12 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych) lub rejestru publicznych zakładów opieki 14 zdrowotnej (art. 35b ust. 3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej) przesądza o ostatecznym nabyciu przez zgłoszony do rejestracji podmiot statusu bądź jednostki badawczo-rozwojowej bądź samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Taki zakład jest bowiem inną od jednostki badawczo-rozwojowej kategorią osoby prawnej. Oznacza to, że tak długo, jak jednostka badawczo-rozwojowa figuruje w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie może mieć statusu samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (por. także uzasadnienie powołanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., II PZP 10/05). Również w uzasadnieniu przytoczonego w skardze kasacyjnej wyroku z dnia 4 kwietnia 2003 r., III CKN 1246/00 (niepublikowany) Sąd Najwyższy stwierdził, że szpitale w jednostkach badawczo-rozwojowych są integralnym elementem struktury organizacyjnej tych jednostek, albowiem nie zostały przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej uzyskujące osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru sądowego. Natomiast jednostki badawczo-rozwojowe jako takie nie mogły być przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej przy założeniu zachowania przez nie swojego dotychczasowego statusu prawnego. Nie mogłoby być bowiem tak, że dany podmiot pozostawałby zarazem samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej i jednostką badawczo-rozwojową. W konsekwencji brak jest w niniejszej sprawie podstaw, aby pozwany Instytut, będący jednostką badawczo-rozwojową wpisaną w takim charakterze do rejestru przedsiębiorców, uznać za samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, do pracowników którego znajduje zastosowanie art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw. Z powyższych względów na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. orzeczono, jak w sentencji wyroku. /tp/