II KO 75/04

POSTANOWIENIE Z DNIA 19 KWIETNIA 2005 R. II KO 75/04 Ujawnienie faktu, że zawarte w wyroku dane personalne oskarżone-go są nieprawdziwe, nie stanowi żadnej z przyczyn odwoławczych wymie-nionych w art. 439 § 1 k.p.k., a wobec tego okoliczność taka nie stanowi podstawy wznowienia postępowania z urzędu. Przewodniczący: sędzia SN J. Szewczyk. Sędziowie SN: R. Malarski (sprawozdawca), M. Sokołowski. Sąd Najwyższy w sprawie Abdula B., skazanego z art. 46 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. oraz z art. 263 § 2 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 19 kwietnia 2005 r., z urzędu kwestii wznowienia postępowania za-kończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 24 czerwca 2004 r., utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia 20 lutego 2004 r., postanowił n i e w z n a w i a ć postępowania (...). U Z A S A D N I E N I E Sąd Okręgowy w B., wyrokiem z dnia 20 lutego 2004 r., uznał Abdula B. za winnego popełnienia dwóch przestępstw i w konsekwencji orzekł wo-bec niego karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Sąd Apela-cyjny w B., po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2004 r. apelacji obrońcy, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. Po prawomocnym zakończeniu spra- 2 wy okazało się, że dane osobowe skazanego są zgoła inne. W rzeczywi-stości nazywa się on Alisaf G. i urodził się w dniu 19 czerwca 1966 r. w Azerbejdżanie. Ujawnioną okoliczność przyznał skazany w piśmie z dnia 25 września 2004 r. Sąd Okręgowy w B., podczas posiedzenia w dniu 7 grudnia 2004 r., wyznaczonego w celu sprostowania oczywistej omyłki, wydał postanowie-nie, którego dyspozytywna część miała brzmienie: „wystąpić do Sądu Naj-wyższego w W. z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie Abdu-la B.”. Jako podstawę żądania wskazał art. 542 § 1 k.p.k. Prokurator Proku-ratury Krajowej, w piśmie z dnia 10 lutego 2005 r., wniósł „o uwzględnienie wniosku o wznowienie postępowania ...”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W pierwszym rzędzie wypada przypomnieć nie budzącą najmniej-szych wątpliwości regulację prawną zawartą w przepisie art. 542 § 1 i 2 k.p.k. (po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r.), według którego z wnioskiem o wznowienie postępowania sądowego może wystą-pić jedynie podmiot, który w prawomocnie zakończonym procesie był stro-ną. Wyjątkowo wniosek w tym przedmiocie na korzyść złożyć może w razie śmierci skazanego osoba najbliższa. Oznacza to, że w żadnym wypadku sąd – czy to orzekający w pierwszej, czy drugiej instancji – nie może być autorem wniosku o wznowienie procesu. Przechodząc na grunt konkretnej sprawy, należy zatem wyraźnie stwierdzić, że Sąd Okręgowy w B. nie był uprawniony do wystąpienia „z wnioskiem o wznowienie postępowania”. Mógł natomiast – podobnie zresz-tą jak prezes sądu, przewodniczący wydziału czy upoważniony sędzia – zasygnalizować właściwemu sądowi, iż pojawiła się przesłanka rodząca konieczność wznowienia postępowania z urzędu. Właśnie tak, jako inicja-tywę wszczęcia postępowania o wznowienie konkretnego procesu z urzę-du, potraktowano nadesłane do Sądu Najwyższego postanowienie z dnia 7 3 grudnia 2004 r. Orzeczenie to legło u podstaw skierowania na posiedzenie sprawy dotyczącej wznowienia postępowania. Data zarządzenia wyznacza-jącego termin tego posiedzenia była początkiem toczącego się ex officio postępowania o wznowienie procesu zakończonego prawomocnym skaza-niem Abdula B. Najdonioślejsze dla rozstrzygnięcia sprawy unormowanie zawarte jest w art. 542 § 3 k.p.k., który stanowi, że wznowienie z urzędu dopusz-czalne jest jedynie w wypadku stwierdzenia uchybień stanowiących tzw. bezwzględne przyczyny uchylenia orzeczenia (art. 439 § 1 k.p.k.). W razie uznania, że prawomocne orzeczenie jest dotknięte uchybieniem wymienio-nym w art. 439 § 1 k.p.k., właściwy sąd ma obowiązek wznowienia postę-powania. Wznowienie postępowania sądowego jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, służącym do kwestionowania orzeczeń prawomocnych, i z tej racji wykluczona jest możliwość odstąpienia od zwężającej interpretacji przepisów określających warunki zastosowania tej instytucji, zwłaszcza w wypadku, gdy wznowienie procesu ma nastąpić ex officio. Nawet jednak gdyby sięgnąć po wykładnię rozszerzającą, której przecież wyczerpujący katalog bezwzględnych przyczyn odwoławczych nie podlega z uwagi na wyjątkowy charakter zawartych w nim uchybień (exceptiones non sunt extendendae), to i tak nie sposób byłoby któryś z powodów wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k. wiązać z sytuacją ujawnienia po uprawomocnieniu się wyroku informacji, że do osoby nim objętej odnoszą się inne dane perso-nalne, niż używane dotychczas. Zdając sobie sprawę, że in concreto brak jest podstaw do wznowienia postępowania z urzędu, Sąd Najwyższy rozważał, jakiej treści postanowie-nie powinien wydać. Nie mógł orzec o oddaleniu wniosku ani o pozosta-wieniu go bez rozpoznania, ponieważ nikt uprawniony takiego wniosku nie złożył. Doszedł więc do przekonania, że dyspozytywna treść orzeczenia 4 powinna po prostu wyrażać to, co faktycznie postanowił w wyniku rozpo-znania podjętej z urzędu sprawy (zob. M. Biłyj, A. Murzynowski: Wznowie-nie postępowania karnego w PRL w świetle prawa i praktyki, Warszawa 1980, s. 136). Dlatego orzekł jak wyżej (art. 542 § 3 k.p.k. a contrario).