III PZP 10/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Kasiński, M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z powództwa Józefa R. przeciwko Urzędowi Wojewódzkiemu w K. - Wydział Rolnictwa, Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa o ustalenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Wojewódzki Sąd - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 24 lutego 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy stosunek pracy z nauczycielem mianowanym w sytuacji, gdy uznano go winnym popełnienia zarzucanego czynu i skazano na karę pozbawienia wolności z zaliczeniem na poczet jej wykonania aresztu tymczasowego, wygasa z mocy art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) z upływem trzymiesięcznego okresu odbywania kary pozbawienia wolności po wydaniu wyroku skazującego, czy też od dnia zastosowania aresztu tymczasowego zaliczonego na poczet wymierzonej kary pozbawienia wolności?"podjął następującą uchwałę:Stosunek pracy mianowanego nauczyciela wygasa z mocy art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) z dniem uprawomocnienia się wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności także wówczas, gdy na poczet tej kary zaliczono okres co najmniej trzech miesięcy tymczasowego aresztowania.Uzasadnienie faktycznePowód, nauczyciel mianowany, został tymczasowo aresztowany w dniu 10 lipca 1985 r. pod zarzutem popełnienia przestępstwa z art. 239 § 1 k.k. Z dniem tym, z mocy art. 83 ust. 2 Karty Nauczyciela został zawieszony w pełnieniu obowiązków, a pozwany Urząd Wojewódzki, jako organ bezpośrednio nadzorujący szkołę, ograniczył na czas zawieszenia, na podstawie art. 84 ust. 1 i ust. 2 tej Karty, wynagrodzenie powoda do połowy. W dniu 17 grudnia 1985 r. Sąd Rejonowy w Turku, w sprawie karnej (...), uznał powoda winnym zarzucanego mu czynu i skazał go na jeden rok i trzy miesiące pozbawienia wolności, zaliczając stosownie do art. 83 § 1 k.k. na poczet kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 10 lipca 1985 r. Wskutek zaliczenia aresztu tymczasowego na poczet wymierzonej powodowi kary pozbawienia wolności został on w dniu 7 marca 1986 r. warunkowo przedterminowo zwolniony z zakładu karnego. Pozwany kierując się zaliczeniem aresztu tymczasowego na poczet kary pozbawienia wolności stwierdził w piśmie z dnia 19 stycznia 1986 r. skierowanym do powoda, że na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela jego stosunek pracy wygasł z mocy prawa z dniem 11 października 1985 r. Powód wystąpił o ustalenie, że jego stosunek pracy trwa nadal, a Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Turku wyrokiem z dnia 22 grudnia 1986 r. uwzględnił powództwo. Sąd uznał, że liczenie okresu odbywania kary pozbawienia wolności od dnia faktycznego zatrzymania bądź tymczasowego aresztowania ma jedynie znaczenie dla postępowania karnego wykonawczego, a nie może odnosić się do stosunku pracy. Powód w chwili wyrokowania w grudniu 1985 r. był nauczycielem zawieszonym jedynie w pełnieniu obowiązków. Potwierdza to uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1983 r. III PZP 9/83 (OSNCP 1983, z. 11, poz. 169) wyłączająca stosowanie art. 66 § 1 k.p. w stosunku do nauczyciela mianowanego. Odmienny pogląd prowadziłby w istocie rzeczy do wstecznego stosowania tego przepisu wobec nauczyciela mianowanego. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu rozpoznając rewizję strony pozwanej przedstawił Sądowi Najwyższemu przytoczone w uchwale zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powołany w pytaniu art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela stanowi, że stosunek pracy mianowanego nauczyciela wygasa z mocy prawa w razie upływu trzymiesięcznego okresu odbywania kary pozbawienia wolności.W uzasadnieniu powołanej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1983 r. wyjaśniono, że Karta Nauczyciela ustanawia w art. 26 ust. 1 pkt 3 dalej idącą - niż w kodeksie pracy - ochronę stosunku pracy nauczyciela mianowanego w czasie jego nieobecności w pracy, związanej z postępowaniem karnym. Skutek bowiem w postaci wygaśnięcia stosunku pracy wiąże ona tylko z następstwami prawomocnego wyroku skazującego, a więc orzekającego zarówno o karze, jak i przede wszystkim o winie nauczyciela. W konsekwencji wyłączone jest stosowanie wobec nauczyciela - z powodu nieobecności w pracy związanej z postępowaniem karnym - mniej korzystnych w tej materii przepisów kodeksu pracy, w tym art. 66 § 1.Przytoczona wykładnia przepisów dotyczących omawianej materii prowadzi do wniosku, że stosunek pracy mianowanego nauczyciela nie może wygasnąć z przyczyny wymienionej w art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela w okresie jego tymczasowego aresztowania. W okresie tym nauczyciel zostaje z mocy prawa zawieszony w pełnieniu obowiązków (art. 83 ust. 2 Karty), co oznacza, że stosunek pracy trwa. Zachowuje też prawo do obniżonego wynagrodzenia, zgodnie z art. 84 ust. 1 i ust. 2 Karty Nauczyciela. Przewidziana natomiast w art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela przesłanka wygaśnięcia stosunku pracy, w postaci upływu trzymiesięcznego okresu odbywania kary pozbawienia wolności, może być spełniona tylko jako następstwo prawomocnego wyroku skazującego mianowanego nauczyciela na karę pozbawienia wolności.Przesłanka ta zostaje spełniona także wówczas, gdy z mocy art. 83 § 1 k.k. zaliczono na poczet kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania. Okres ten bowiem, na podstawie prawomocnego wyroku, staje się okresem odbywania kary pozbawienia wolności. Rozważania te uzasadniają pogląd, że stosunek pracy mianowanego nauczyciela wygasa, z mocy art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela, nie wcześniej niż z dniem uprawomocnienia się wyroku skazującego go na karę pozbawienia wolności. Ustanowiony zaś w tym przepisie okres trzymiesięcznego odbywania kary pozbawienia wolności ustala się z uwzględnieniem zaliczonego prawomocnym wyrokiem, skazującym na karę pozbawienia wolności, okresu tymczasowego aresztowania.Skoro zaś w rozpoznawanej sprawie prawomocnym wyrokiem skazującym powoda na karę pozbawienia wolności zaliczono okres tymczasowego aresztowania, przekraczający nawet okres trzech miesięcy, to w takiej sytuacji stosunek pracy mianowanego nauczyciela wygasa, z mocy art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela, z dniem uprawomocnienia się wyroku skazującego go na karę pozbawienia wolności. Z dniem tym bowiem upłynął trzymiesięczny okres odbywania kary pozbawienia wolności, o którym mowa w wymienionym przepisie.Nie można natomiast podzielić odmiennego poglądu, wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, według którego zaliczenie na poczet kary pozbawienia wolności okresu tymczasowego aresztowania ma jedynie "praktyczne znaczenie" dla karnego postępowania wykonawczego. Nie wywołuje natomiast skutków prawnych przy ustalaniu trzymiesięcznego okresu odbywania kary pozbawienia wolności, w rozumieniu art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela, który - jak wywodzi Sąd Pracy - polega na faktycznym odbyciu tej kary po uprawomocnieniu się wyroku skazującego nauczyciela mianowanego na karę pozbawienia wolności.Pogląd powyższy nie uwzględnia bowiem tego, że instytucja kary pozbawienia wolności i jej wymiaru jest instytucją prawa karnego, a prawomocny wyrok skazujący na taką karę nie pozwala na czynienie innych ustaleń w tym przedmiocie. Jeżeli więc, z mocy art. 83 § 1 k.k., zaliczono na poczet kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania, oznacza to, że od dnia tymczasowego aresztowania (zatrzymania) ma miejsce odbywanie kary pozbawienia wolności. Natomiast skutki związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności w sferze stosunku pracy regulowane są przepisami prawa pracy, jakim jest omawiany art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela. Skutki te zaś w postaci wygaśnięcia stosunku pracy mianowanego nauczyciela - jak to wykazano - mogą być tylko następstwem prawomocnego wyroku skazującego go na karę pozbawienia wolności. Zauważyć też należy, że wygaśnięcie stosunku pracy mianowanego nauczyciela może nastąpić także z dniem uprawomocnienia się wyroku, którym mianowany nauczyciel został skazany na karę pozbawienia praw publicznych albo prawa wykonywania zawodu (art. 26 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela). Jest to jednak przesłanka o charakterze merytorycznym, a więc odmienna od przesłanki z art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty, polegającej na samej nieobecności w pracy jako następstwa odbywania kary pozbawienia wolności.Z tych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.