III CZP 81/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Kołakowski, K. Strzępek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Edwarda B. i Marii B. przeciwko Józefowi M. i Janowi S. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Słupsku postanowieniem z dnia 13 października 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dodatkowe dni wolne od pracy ustalone zarządzeniem Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 24 listopada 1986 r. w sprawie terminów udzielania dodatkowych dni wolnych od pracy w 1987 r. (M.P. Nr 32, poz. 235) są dniami uznanymi ustawowo za wolne od pracy w rozumieniu art. 115 k.c. i art. 165 k.p.c.?"podjął następującą uchwałę:Dodatkowe dni wolne od pracy, wprowadzone na zasadach i w trybie przewidzianym w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 150 k.p., nie są w rozumieniu art. 165 § 1 k.p.c. w związku z art. 115 k.c. ustawowo uznanymi za wolne od pracy. Uzasadnienie faktycznePowodowie wnieśli rewizję od wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku. Wezwanie przewodniczącego do opłacenia pisma wnoszącego tę skargę doręczono im 8 sierpnia 1987 r. Tygodniowy termin, wyznaczony w tym celu, upływał w dniu 15 sierpnia 1987 r. (sobota). Dzień ten był dniem uznanym w zarządzeniu powołanym w sentencji, za dodatkowy dzień wolny od pracy. Żądaną opłatę sądową uiścili powodowie dnia 17 sierpnia 1987 r. (poniedziałek). W powołaniu się na to, że termin do opłacenia rewizji upłynął dnia 15 sierpnia 1987 r., postanowieniem z dnia 1 września 1987 r. Sąd Rejonowy odrzucił ich rewizję (art. 16 p.o k.s.) Przy rozpoznawaniu zażalenia powodów powstało dla Sądu Wojewódzkiego zagadnienie prawne, sformułowane w części wstępnej niniejszej uchwały.Przedstawione zagadnienie prawne porusza problematykę sposobu obliczania terminów, ustanowionych w k.p.c., do dokonywania przez strony (innych uczestników postępowania) czynności procesowych. Prawo cywilne, do którego odsyła w tym przedmiocie art. 116 § 1 tego kodeksu stanowi, że jeżeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy, termin upływa dnia następnego (art. 115 k.c.). Oznacza to, że jeżeli termin do wniesienia pisma procesowego upływa w takim dniu, to skuteczne jest oddanie tego pisma w sądzie lub w polskim urzędzie pocztowym w najbliższym dniu, który nie został uznany za wolny od pracy (art. 165 § 2 k.p.c.). Dniami ustawowo wolnymi od pracy są dni wyszczególnione w ustawie z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 28; z 1960 r. Nr 51, poz. 297).* Podstawą udzielenia pracownikom uspołecznionych zakładów pracy lub ich grup dodatkowych dni wolnych od pracy w razie spełnienia określonych przesłanek były początkowo przepisy dekretu z dnia 14 lipca 1973 r. o dodatkowych dniach wolnych od pracy (Dz. U. Nr 29, poz. 160) i wydawane na ich podstawie uchwały Rady Ministrów, a następnie art. 146 k.p. i rozporządzenie Rady Ministrów wydane na mocy art. 150 tego kodeksu. Rada Ministrów przekazywała w nich organom administracyjnym lub kierownikom zakładów pracy decyzję co do tego, które dni należy uznać za dodatkowo wolne od pracy, bądź też - konkretyzując je kalendarzowo - zastrzegała, że kierownicy zakładów pracy mogą ustalać w innych terminach dodatkowe dni wolne od pracy. Powstały więc wątpliwości, czy owe dodatkowe dni, przyznawane indywidualnymi decyzjami organów administracyjnych lub kierowników zakładów pracy, są dniami uznanymi ustawowo za wolne od pracy w rozumieniu art. 165 § 1 k.p.c. w związku z art. 115 k.c.-------------------* Patrz też art. 74 ust. 3 z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego - (Dz. U. Nr 29, poz. 154).Orzecznictwo sądowe i - nawiązujące do niego - wypowiedzi doktryny nie były w tej kwestii jednolite. W postanowieniu z dnia 23 stycznia 1975 r. III CRN 307/74 (OSPiKA 1976, z. 8-9, poz. 145) Sąd Najwyższy - odwołując się do art. XVI przep. wprow. k.c. - zajął stanowisko, że dniem ustawowo uznanym za wolny od pracy w rozumieniu art. 115 k.c. jest również dzień uznany za wolny od pracy na podstawie przepisów dekretu z dnia 14 lipca 1973 r. o dodatkowych dniach wolnych od pracy (Dz. U. Nr 29, poz. 160). Identyczne zapatrywanie wyraził w - podjętej już pod rządem art. 150 k.p. i uchwały nr 1 Rady Ministrów z dnia 4 stycznia 1975 r. zmieniającej uchwałę w sprawie zasad i terminów wprowadzania dodatkowych dni wolnych od pracy w latach 1974 i 1975 (M.P. Nr 1, poz. 2) - uchwale z dnia 30 kwietnia 1976 r. III CZP 21/76 (OSNCP 1976, z. 10, poz. 208). Odmienny pogląd, uzasadniony tym, że w świetle aktualnego stanu prawnego dni wolne od pracy nie mają charakteru powszechnego, wypowiedział Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 września 1985 r. IV CZ 159/85 (OSNCP 1986, z. 7-8, poz. 124) przyjmując, że dzień uznany za wolny od pracy przez kierownika zakładu pracy w trybie § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 października 1984 r. w sprawie zasad stosowania czasu pracy w uspołecznionych zakładach pracy oraz zmian niektórych przepisów o czasie pracy (Dz. U. Nr 51, poz. 263) nie jest dniem uznanym ustawowo za wolny od pracy w rozumieniu art. 115 k.c. i art. 165 § 1 k.p.c. Glosator zakwestionował stwierdzoną zmianę treści uregulowań prawnych (OSPiKA 1986, z. 5, poz. 109), a autor drugiej wypowiedzi - aprobując tezę tego postanowienia - zajął stanowisko, że dodatkowe dni wolne od pracy mają znaczenie tylko w stosunkach pracy i nie mogą powodować przedłużania terminu obliczanego w sposób określony w art. 115 k.c. (PUG 1987, z. 3, str. 78). Do koncepcji, że dodatkowe dni - wprowadzone zarządzeniem powołanym w pytaniu prawnym - są w rozumieniu tego przepisu i art. 165 § 1 k.p.c. dniami uznanymi ustawowo za wolne od pracy, Sąd Najwyższy powrócił w postanowieniu z dnia 21 sierpnia 1987 r. II CZ 110/87 (nie opubl.). W 1987 r. - odmiennie od stanu prawnego obowiązującego w 1985 r. - Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalił powszechnie obowiązujące w gospodarce uspołecznionej dodatkowe dni wolne od pracy, a to powoduje, że w tych dniach czynności poczty są znacznie ograniczone, utrudniające m.in. nadanie korespondencji.Powiedziano już, że art. 115 k.c. ma na względzie dni uznane ustawowo za wolne od pracy. Ustalając w zarządzeniu powołanym w pytaniu prawnym - na 1987 r. - terminy dodatkowych dni wolnych od pracy Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych działał z umocowania udzielonego mu w § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1985 r. w sprawie czasu pracy w uspołecznionych zakładach pracy w latach 1986-1988 (Dz. U. Nr 59, poz. 299), wydanego na podstawie art. 150 k.p. Ustalenie więc tych dni jako wolnych od pracy zostało dokonane na podstawie aktu prawnego równego ustawie (art. XVI przep. wprow. k.c.). Jednakże te dni, jako dodatkowe, mogłyby być uznane za wolne od pracy w rozumieniu art. 115 k.c. dopiero wówczas, gdyby miały taki charakter, jak dni zasadnicze wyszczególnione w ustawie z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 28, z 1960 r. Nr 51, poz. 297). To ostatnie zaś cechuje jednolitość i powszechność w całym Państwie. Temu wymaganiu odpowiadałyby owe dni nie tylko wtedy, gdyby zostały przyznane wszystkim osobom zatrudnionym, ale i w sytuacji gdyby - wobec przyznania ich pracownikom uspołecznionych zakładów pracy - w tych dniach nie były czynne sądy oraz (poza dyżurującymi jak w niedzielę) oddawcze urzędy pocztowe.Zarządzenie wydane w dniu 29 listopada 1986 r. przez Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, nie dotyczy m.in. osób zatrudnionych w sektorze prywatnym, świadczącym pracę w spółdzielniach produkcji rolnej oraz osób prowadzących indywidualne gospodarstwa rolne. Od zasady, że zarządzenie to ma zastosowanie do stosunków pracy w uspołecznionych zakładach pracy (§ 1 ust. 1 rozp. RM) też istnieje wyjątek. Kierownicy zakładów pracy mogą bowiem wprowadzić dodatkowe dni wolne od pracy w innych terminach aniżeli wyszczególnione w zarządzeniu, jeżeli dobro zakładu pracy za tym przemawia (§ 2 rozp. RM). Spod działania zarządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych nie została wyłączona "Polska Poczta, Telegraf i Telefon". Jednakże Rada Ministrów nałożyła na organ, któremu podlegają placówki pocztowe, powinność zorganizowania w nich czasu pracy w taki sposób, żeby i w dniach uznanych za dodatkowo wolne od pracy była zapewniona właściwa obsługa ludności (§ 1 ust. 4 rozp. RM). Ograniczenie więc czynności poczty sprowadza się tylko do tego, że w miejscowościach, w których ma siedzibę większa liczba placówek pocztowych, niektóre - ale nieliczne - urzędy pocztowe nie funkcjonują w dniach dodatkowo wolnych od pracy. W takich dniach funkcjonują też - jak wskazują przepisy zarządzenia nr 32 Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 grudnia 1982 r. w sprawie zasad ustalania rozkładu i wymiaru czasu pracy pracowników urzędów państwowych (M.P. Nr 33, poz. 294) - wszystkie sądy. Oznacza to, że dni wyszczególnione w zarządzaniu powołanym w pytaniu prawnym nie cechuje jednolitość, ani też nie mają one charakteru powszechnie przyznanych dni wolnych od pracy.Udzieleniu - w tej sytuacji - pozytywnej odpowiedzi na pytanie prawne sprzeciwia się zasada równości stron, w szczególności zaś zasada równouprawnienia stron procesowych. Nie byłoby wskazane tolerowanie tego, żeby w procesie między pracownikiem uspołecznionego zakładu pracy a rzemieślnikiem, mimo doręczenia im w tym samym dniu wyroku z uzasadnieniem, termin do zaskarżenia tego orzeczenia - przypadający ostatecznie na dzień uznany za dodatkowo wolny od pracy - upływał w tym dniu dla rzemieślnika, a dla jego przeciwnika procesowego w najbliższym dniu, który nie został uznany jako dodatkowo wolny od pracy. Uprawnienia jednej strony nie mogą przecież iść dalej aniżeli drugiej, aczkolwiek ich sytuacja procesowa jest odmienna. Brak jest też argumentów, które by przemawiały za podporządkowaniem tej zasady względem na ochronę pracowników, uprawnionych do korzystania z przyznanych im dodatkowo dni wolnych od pracy. Ogólnie jest wiadomo, że w miejscowościach będących siedzibami większej liczby urzędów pocztowych, na zewnątrz lokalu każdego z nich jest wywieszona informacja, które z tych urzędów funkcjonują w dni uznane za dodatkowe wolne od pracy. Oddawanie w nich pism procesowych jest nawet ułatwione, jako że w tzw. wolne soboty jest znacznie mniejszy ruch interesantów w oddawczych urzędach pocztowych i w sądach. Nie ma więc żadnych "merytorycznych powodów do uwzględnienia" - w znaczeniu, o jakim mowa w art. 115 k.c. i art. 165 § 1 k.p.c. - "dodatkowych dni wolnych od pracy do pracowników, którzy przecież swoje własne sprawy powinni załatwiać poza czasem pracy".Przedstawione zagadnienie prawne zatem Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak w sentencji uchwały (art. 391 § 1 k.p.c.).