II CR 359/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Wypiórkiewicz (spr.).Sędziowie SN: T. Miłkowski, A. Wielgus.SentencjaSąd najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 21 września 1989 r. sprawy z powództwa B. S. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "P." w O. o wymianę samochodu na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 23 maja 1989 r., sygn. akt (...):uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu do ponownego rozpoznania pozostawiając temuż Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód B. S. wystąpił przeciwko P.P. "P." w O. z powództwem o wymianę na wolny od wad samochodu marki (...) powołując się na odpowiedzialność strony pozwanej z tytułu gwarancji.Sąd Wojewódzki, wyrokiem z dnia 23 maja 1989 r., oddalił powództwo na zasadzie braku legitymacji biernej w oparciu o ustalenie, że w dniu 13 października 1987 r. powód nabył pojazd od producenta, tj. od Fabryki Samochodów Małolitrażowych w T. bez udziału pozwanego Przedsiębiorstwa. Stosownie zaś do treści art. 577 § 1 k.c. odpowiedzialność z tytułu gwarancji ponosi wobec kupującego sprzedawca. Nie zmienia istoty rzeczy okoliczność, że pozwany "P." usuwał występujące w samochodzie usterki, gdyż umowa zawarta przez to przedsiębiorstwo z producentem o przekazaniu i zleceniu obsługi gwarancyjnej zastrzegała dla Fabryki wyłączne prawo do podejmowania decyzji o wymianie samochodu lub nadwozia.W rewizji od tego wyroku powód, domagając się jego zmiany i zasądzenia powództwa albo uchylenia do ponownego rozpoznania, zarzucił naruszenie prawa materialnego w art. 577 § 1 i art. 393 k.c. oraz niewyjaśnienie sprawy w zakresie okoliczności dotyczących podstawy żądania.W odpowiedzi na rewizję strona pozwana wnosi o jej oddalenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Strony nie wiodą sporu co do tego, że gwarancji na jakość samochodu udzieliła powodowi Fabryka Samochodów Małolitrażowych w T., która ten samochód po jego wyprodukowaniu, sprzedała powodowi. W świetle art. 577 § 1 k.c. i treści przedłożonego przez powoda dokumentu (karty gwarancyjnej) ta bezsporna okoliczność znajduje pełne potwierdzenie. Trzeba tu jeszcze dodać, że gwarancja udzielona została na warunkach ustalonych w "Jednolitych warunkach gwarancyjnych dotyczących pojazdów samochodowych i sprzętu rolniczego, sprzedawanych przez jednostki uspołecznionego handlu detalicznego", stanowiących załącznik do zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 8 grudnia 1986 r. (M.P. z 1987 r. Nr 2, poz. 11). Przepisy tego zarządzenia, wydanego na podstawie art. 384 k.c., m.in. w § 15 i § 16 określają sytuacje, przy których zaistnieniu sprzedawca (gwarant) jest obowiązany dokonać wymiany wadliwego towaru na taki sam nowy towar wolny od wad.Powód jednak pozwał o wymianę samochodu przedsiębiorstwo, do którego należy autoryzowana stacja obsługi (ASO), dokonująca przeglądów i napraw gwarancyjnych, co wymagało rozważenia zagadnienia legitymacji biernej.Trafnie skarżący wywiódł, że negatywne co do tej kwestii stanowisko Sądu I instancji nie jest uzasadnione i nie znajduje dostatecznego oparcia w przytoczonej przez ten Sąd motywacji, przyjmującej za rozstrzygające w sprawie zastrzeżenie w wymienionej wyżej umowie wyłączności decydowania przez producenta o wymianie samochodu wadliwego na wolny od wad. Taka ocena odnosi się do stosunku prawnego zachodzącego pomiędzy gwarantem a jednostką serwisu gwarancyjnego, a pomija niezbędne w sprawie wyjaśnienie, czy wspomniane postanowienie umowne jest skuteczne wobec kupującego w znaczeniu wyłączającym legitymację pozwanego "P." w procesie o wymianę samochodu. Nie wynika przy tym z przebiegu postępowania przed Sądem Wojewódzkim, aby zapoznał się on z warunkami gwarancyjnymi i z całym tekstem wymienionej umowy, gdyż dokumenty te zostały złożone dopiero w postępowaniu, rewizyjnym. Należy tu - w związku z powyższym zauważyć, że według § 13 umowy pozwany "P." mógł podjąć decyzję o wymianie pojazdu na własny koszt i ryzyko.Pozwany podmiot, nie będąc gwarantem, może ponosić wobec powoda jako kupującego odpowiedzialność z tego tytułu na podstawie umownego przejęcia od gwaranta tzw. obsługi gwarancyjnej. Według utrwalonego kierunku wykładni prawa (por. m.in. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1979 r., sygn. akt III CZP 9/79, OSNCP z 1979 r., z. 7-8, poz. 146, - z dnia 6 stycznia 1981 r., sygn. akt III CZP 62/80, OSNCP z 1981 r., z. 9, poz. 164 i z dnia 20 czerwca 1983 r., sygn. akt III CZP 25/83, OSNCP z 1983, z. 2-3, poz. 21, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1985 r., sygn. akt I CR 149/85, OSNCP z. 3 poz. 38 z 1986 r.) umowa zawarta między gwarantem a wyspecjalizowanym przedsiębiorstwem w przedmiocie przejęcia obsługi gwarancyjnej ma charakter umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej w rozumieniu art. 393 k.c. Nie ma uzasadnionej potrzeby odstąpienia od tej linii orzecznictwa, aczkolwiek należy zdawać sobie sprawę z tego, że stosunek gwarancyjny, na którym wspiera się cała ta konstrukcja, wymaga uwzględnienia określonych modyfikacji w traktowaniu sytuacji nabywcy rzeczy jako osoby trzeciej. Przede wszystkim nie dochodzi do wyłączenia odpowiedzialności gwaranta z tytułu obowiązków wynikających z gwarancji (por. pkt 17 uchwały Pełnego Składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1988 r., zawierającej wytyczne w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach rękojmi i gwarancji, sygn. akt III CZP 48/88, OSNCP z 1989 r., z. 3, poz. 36). Tym samym kupujący zachowuje uprawnienia w stosunku do wierzyciela. Jednocześnie też ma on obowiązek korzystania ze świadczenia dłużnika (por. cyt. wyżej uchwałę), natomiast świadczenie dłużnika - co do obsługi - do rąk wierzyciela staje się w ogóle bezprzedmiotowe.Uchwała Nr 193 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r., wydana na podstawie art. 384 k.c., określając ogólne warunki obsługi gwarancyjnej (M.P. z 1986 r., Nr 1, poz. 1), wyznacza dwie kategorie umów: umowę o przekazanie obsługi gwarancyjnej, na podstawie której jednostka gospodarki uspołecznionej kupująca towary w celu dalszej ich odsprzedaży przejmuje obowiązki gwaranta w stosunku do dalszych nabywców (§ 6) oraz umowę zlecenia obsługi gwarancyjnej, w której jednostka gospodarki uspołecznionej dokonująca napraw zobowiązuje się wykonywać określone w tej umowie usługi gwarancyjne. W pierwszym wypadku przejęcie obsługi stawia wymienioną jednostkę wobec kupującego w pozycji kolejnego gwaranta, w drugim - dochodzi do ustalenia katalogu czynności serwisu, w ramach których nabywca może poszukiwać zaspokojenia swoich uprawnień gwarancyjnych. "Czynności obsługi gwarancyjnej" w tekście uchwały nr 193, choć są pojęciem dość rozciągliwym, niewątpliwie obejmują swoim zasięgiem poza czynnościami często technicznymi także obowiązki gwarancyjne stosownie do wyników badania rzeczy objętych gwarancją, kwalifikowania stwierdzonych wad oraz ustalania sposobu ich usunięcia (§ 4 pkt 5-c uchwały). Nie można zatem wykluczyć, że obowiązek gwarancyjny może dotyczyć również wymiany rzeczy wadliwej na wolną od wad, jeżeli winny wyniku czynności technicznych, okaże się to uzasadnione.Zasady ochrony praw konsumenta wymagają usunięcia niepewności prawnej w stosunkach między nimi a profesjonalistą. Dlatego też wystawiony przez gwaranta dokument gwarancyjny powinien jasno i wyraźnie wskazywać podstawy i zakres odpowiedzialności gwarancyjnej, a w sytuacji, gdy gwarant zawarł z inną jednostką umowę o przejęciu obsługi gwarancyjnej, dokładną informację o tym, jak została zorganizowana obsługa gwarancyjna i jak z niej należy korzystać. W szczególności w wypadku zlecenia obsługi gwarancyjnej - co miało miejsce w okolicznościach sprawy niniejszej w odniesieniu do powoda - wprost podawać jednostki zobowiązane do obsługi kupującego w zakresie określonych świadczeń gwarancyjnych.Dokument gwarancyjny posiadany przez powoda jasno wskazuje stacje obsługi ASO, które w imieniu gwaranta i wyłącznie dokonują przeglądów i napraw. Treść jego nie usuwa jednak niepewności prawnej co do żądania wymiany samochodu wadliwego na taki sam wolny od wad, gdyż w tym zakresie jest ona enigmatyczna przez to, że nie podaje wprost do kogo kupujący ma kierować żądanie, a przy tym zawiera tekst, który może sugerować, iż do załatwienia sprawy także w tym przedmiocie uprawnione zostały wymienione wyżej stacje. Chodzi tu mianowicie o informację, że "autoryzowana stacja obsługi (ASO) jest upoważniona do decydowania we wszystkich sprawach związanych z obsługą i naprawami gwarancyjnymi pojazdów". Nie eliminuje tej niepewności prawnej odesłanie do cyt. na wstępie zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 8 grudnia 1986 r., gdyż ono nie zajmuje się sprawą obsługi gwarancyjnej. Poprawne zredagowanie karty gwarancyjnej ma istotne znaczenie. Treść tego dokumentu określa bowiem wiążąco prawa i obowiązki wszystkich uczestników stosunku gwarancyjnego w ramach warunków gwarancji. Przyjęcie przez kupującego do wiadomości zamieszczonych w nich postanowień (informacji) stawia go w pozycji kontrahenta jednostki serwisu i umacnia jego uprawnienia także w kontekście art. 393 k.c. Przy usuwaniu niejasności wynikającej z niedostatecznie ścisłego wyrażenia w dokumencie gwarancyjnym treści dotyczących praw i obowiązków gwarancyjnych, należy posługiwać się wykładnią oświadczeń woli zgodną z zasadami współżycia społecznego, które w omawianej sytuacji opowiadają się za zapewnieniem kupującemu właściwej organizacji obsługi gwarancyjnej (por. art. 65 § 1 k.c.).Przy rozstrzyganiu tej kwestii nasuwa się uwaga, że obowiązek kupującego korzystania z usług jednostki serwisu gwarancyjnego (por. powołaną wyżej uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1988 r.) narzuca mu określony reżim reklamacyjny, w ramach działalności tej jednostki. Ma to konsekwencje praktyczne związane z koniecznością zachowania przez kupującego swoistego sposobu postępowania dotyczącego zasady, że jednostka serwisu przejmuje i załatwia reklamację (por. § 8 wym. wyżej zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 8 grudnia 1986 r. i § 6 cyt. na wstępie umowy). Z praktycznego punktu widzenia sytuacja taka uzasadnia oczekiwanie nabywcy pojazdu na załatwienie przez przedsiębiorstwo przyjmujące reklamację wszelkich spraw wynikających z napraw gwarancyjnych. Jeżeli uwzględnić, że roszczenie o wymianę samochodu dotkniętego wadami na taki sam wolny od wad powstaje z reguły dopiero wówczas, gdy naprawa gwarancyjna okazała się nieefektywna, nazbyt częsta lub gdy zakład usługowy stwierdził niemożność usunięcia wady (por. § 15 jednolitych warunków gwarancyjnych dotyczących pojazdów samochodowych), to kupujący, zgłaszając reklamację w serwisie, wwiązany jest w tok czynności, który powinien doprowadzić do załatwienia przez tę jednostkę obsługi także żądania wymiany rzeczy jako ostatecznej konsekwencji sprzedaży rzeczy wadliwej. Przedłożona przez stronę pozwaną umowa przewiduje zebranie przez nią i przesłanie producentowi szeregu dokumentów niezbędnych do wymiany samochodu. Zmuszanie kupującego do poszukiwania obsługi gwarancyjnej u różnych podmiotów w zależności od tego, o jakie uprawnienia chodzi, stawia go w kłopotliwej sytuacji. Rozczłonowanie w tym sensie uprawnień kupującego nie jest stanem pożądanym dla urzeczywistnienia zasad ochrony konsumenckiej. Wymiana rzeczy wadliwej na wolną od wad przez jednostkę serwisu z reguły jest możliwa, gdyż w umowach o przekazaniu lub zleceniu obsługi gwarancyjnej - tak jak w umowie dotyczącej spornego stosunku prawnego - gwarant w ramach świadczeń dodatkowych zobowiązuje się wobec kontrahenta do zaopatrywania go w towary pełnowartościowe potrzebne do dokonania wymiany (por. § 10 cyt. uchwały nr 193 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r.).Rozważania te prowadzą do wniosku, że kupujący może dochodzić od jednostki serwisu gwarancyjnego roszczenia o dostarczenie w zamian samochodu wadliwego takiego samego wolnego od wad, jeżeli wystawiona przez gwaranta karta gwarancyjna zawiera informację, że autoryzowane stacje obsługi (ASO) zostały przez niego upoważnione do decydowania we wszystkich sprawach związanych z obsługą i naprawami gwarancyjnymi pojazdów bez jednoczesnego wskazania, że wymiany samochodu dokonuje sprzedawca (gwarant). Gdy wtedy jednostka taka w ramach zleconej jej obsługi gwarancyjnej nie przyjęła obowiązku zaspokojenia roszczenia kupującego o wymianę samochodu, to powyższy stan rzeczy winien znaleźć odbicie w odpowiednio zredagowanym dokumencie gwarancyjnym, (jak to jest praktykowane przez inne przedsiębiorstwa wytwórcze i handlowe), co też pozwany i producent przewidzieli w swojej umowie w tym zakresie - jak się okazuje - nie wykonanej.W końcu zatem nie może pozbawić strony pozwanej legitymacji w obecnym procesie zamieszczone w umowie o zleceniu obsługi gwarancyjnej zastrzeżenie uzależniające wymianę samochodu od decyzji producenta. Nieujawnienie tego zastrzeżenia w dokumencie gwarancyjnym oraz jego nie bezwzględny charakter (por. § 13 umowy) sprawiają, że zastrzeżenie to winno być traktowane jedynie w ramach wewnętrznego stosunku pomiędzy gwarantem a jednostką, serwisu bez wpływu na ograniczenie obowiązków tej jednostki w stosunku do osoby nabywcy określonych treścią karty gwarancyjnej.Gdy zaś Sąd Wojewódzki wyszedł z odmiennego założenia, co spotkało się z uzasadnionym zarzutem rewizyjnym, sprawa nie została wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia. Skutkować to musi uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.