IV CZ 6/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski (sprawozdawca). Sędziowie: SN K. Strzępek, SW A. Wypiórkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Bogusława B. przeciwko Związkowi Bojowników o Wolność i Demokrację - Zarząd Wojewódzki w O. o ustalenie, że powód spełnia warunki do nabycia praw członka, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 24 listopada 1986 r.:oddalił zażalenie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 24 listopada 1986 r. odrzucił pozew Bogusława B., skierowany przeciwko Związkowi Bojowników o Wolność i Demokrację - Zarząd Wojewódzki w O., o ustalenie, że powód spełnia warunki nabycia praw członka ZBoWiD, uznając, iż spory dotyczące uprawnień kombatanckich nie mogą być rozpoznawane w procesie cywilnym.W zażaleniu wniesionym na to postanowienie powód wniósł o jego uchylenie zarzucając, że wytoczony przez niego proces dotyczy sporu o prawa niemajątkowe, a w związku z tym podlega - zgodnie z art. 17 k.p.c. - rozpoznaniu przez Sąd Wojewódzki; odrzucenie pozwu stanowi naruszenie tego przepisu.Uzasadnienie prawneOddalając zażalenie powoda Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Zarzut obrazy art. 17 k.p.c. jest oczywiście bezzasadny. Przepis ten, a konkretnie jego punkt 1, określa jedynie właściwość rzeczową Sądu Wojewódzkiego w sprawach o prawa niemajątkowe. Nie zawiera natomiast żadnego postanowienia w kwestii dopuszczalności drogi sądowej stanowiącej bezwzględną - pozytywną przesłankę procesową, z braku której Sąd Wojewódzki odrzucił pozew w sprawie niniejszej. Kwestię właściwości drogi sądowej, w tym drogi procesu cywilnego, normują przepisy art. 1 i 2 k.p.c., w świetle których sądy powszechne powołane są do rozpoznawania spraw cywilnych, a więc spraw ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, jak również innych spraw, do których przepisy tego kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych, z wyłączeniem spraw przekazanych do rozpoznania innym organom.O dopuszczalności drogi sądowej nie decyduje to, czy roszczenie ma charakter majątkowy, czy też niemajątkowy, lecz to, czy może być ono uznane za sprawę cywilną w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, a przy przyjęciu cywilnoprawnego charakteru roszczenia - to, czy nie zostało ono przekazane do rozpoznania innemu niż sąd powszechny organowi.Roszczenie powoda, pomijając kwestię sposobu jego sprecyzowania, zmierza do uzyskania przez niego uprawnień i świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 16, poz. 122 ze zm.). Ponieważ powołana ustawa, przyznając określone uprawnienia kombatantom, powierzyła (art. 3) orzekanie o spełnianiu przez poszczególne osoby warunków do uzyskania tych uprawnień Związkowi Bojowników o Wolność i Demokrację, sprawy z tego zakresu potraktowała jako sprawy o charakterze administracyjnoprawnym, podlegające rozpoznawaniu w trybie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1984 r. III AZP 6/84 - OSNCP 1985, z. 8, poz. 105).W świetle przepisów ustawy, wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 22 grudnia 1982 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 286) oraz regulaminu weryfikacyjnego orzeczenia w sprawach uprawnień (stanowiące podstawę do uzyskania członkostwa lub zaświadczenia uprawniającego do świadczeń) wydaje w pierwszej instancji Okręgowa Komisja Weryfikacyjna, odwołania zaś od orzeczenia tej komisji rozpoznaje Główna Komisja Weryfikacyjny, przy czym orzeczenia tych organów uznaje się za decyzje administracyjne, o których mowa w art. 1 § 2 pkt 2 k.p.a., a więc za decyzje o charakterze administracyjnym wydane przez organizację społeczną powołaną z mocy prawa do orzekania w sprawach indywidualnych. Orzeczenia organów ZBoWiD, po wyczerpaniu instancji, mogą być zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego z powodu ich niezgodności z prawem (art. 196 § 1 pkt 19 k.p.a).Z unormowania zawartego w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów wynika jednoznacznie, że żądanie przyznania przewidzianych ustawą uprawnień nie jest sprawą cywilną w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego i że może być dochodzone wyłącznie w trybie w niej określonym.Powstaje zagadnienie, czy i jaki wpływ na kwestię dopuszczalności drogi sądowej ma okoliczność, że powód nie domaga się wydania orzeczenia o przysługiwaniu mu uprawnień kombatanckich, czy też wydania zaświadczenia stwierdzającego takie uprawnienia, lecz ustalenia, "że spełnia warunki nabycia praw członka ZBoWiD".W przedmiocie tym należy zająć stanowisko negatywne. Pomijając to, czy sformułowane przez powoda żądanie można traktować jako powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, przyjąć trzeba, że dopuszczalność drogi sądowej stanowi ogólną przesłankę procesową odnosząc się do wszelkich powództw, a więc również do powództw o ustalenie. Ta sama droga musi przysługiwać stronie zarówno w wypadku naruszenia określonego prawa, jak i w wypadku dążenia do zapobieżenia jego naruszeniu. Podkreślić należy, że stanowisko takie reprezentowane jest od dawna w orzecznictwie sądowym; między innymi Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 listopada 1971 r. I PR 344/71 (OSNCP 1972, z. 5, poz. 89) wyraził pogląd, że jeżeli powództwo o świadczenia rentowe z wypadku przy pracy jest niedopuszczalne przed sądem powszechnym, to również wyłączone jest powództwo o ustalenie prawa do takiego świadczenia, gdyż postępowanie sądowe o ustalenie nie może być środkiem do uzyskania dowodów, które mogłyby być wykorzystane w postępowaniu rentowo-administracyjnym, niezależnie od tego, iż tego rodzaju ustalenie nie wiązałoby organów rentowych.Biorąc pod uwagę przytoczone względy Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że żądanie ustalenia, iż powód spełnia warunki do nabycia praw członka ZBoWiD nie jest sprawą cywilną i nie podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny. Przesądza to o prawidłowości zaskarżonego postanowienia i bezzasadności zażalenia. Dlatego orzeczono jak w sentencji.