IV CR 83/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rudnicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: F. Wesely, E. Warzocha.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wacława P. przeciwko Związkowi Bojowników o Wolność i Demokrację - Zarząd Wojewódzki w Ł. o zobowiązanie do uzupełnienia zaświadczenia na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 6 grudnia 1978 r.postanowił uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić pozew oraz odstąpić od obciążania powoda kosztami postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód twierdził w pozwie, że jest członkiem pozwanego stowarzyszenia, które wydało mu zaświadczenie nr 540465 z dnia 25.VIII.1976 r. stwierdzające, że brał udział w walce zbrojnej "o utrwalenie władzy ludowej od 25.I.1945 do 30.IX.1945 r.". Zaświadczenie to jest dokumentem stwierdzającym prawo do korzystania ze świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186).Powód dochodził w postępowaniu wewnątrzorganizacyjnym zmiany treści tego zaświadczenia przez stwierdzenie w nim, że należał do Gwardii Ludowej w okresie od dnia 31 maja 1942 r. do dnia 19 stycznia 1945 r., jednakże strona pozwana odmówiła temu żądaniu, co w konsekwencji uniemożliwia mu ubieganie się o przyznanie stosownych uprawnień na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 117), ponieważ walka zbrojna o utrwalenie władzy ludowej nie stanowi wystarczającej przesłanki do nabycia tych uprawnień. Na tej podstawie domagał się zobowiązania strony pozwanej do uzupełnienia określonego wyżej zaświadczenia stwierdzeniem o jego przynależności do Gwardii Ludowej.Strona pozwana wniosła o odrzucenie pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki w Łodzi oddalił powództwo, przytaczając, co następuje: stwierdzenie przez pozwany Związek faktu i okresu działalności kombatanckiej na podstawie przepisów wymienionej wyżej ustawy z dnia 23 października 1975 r. nie wynika ze stosunku cywilnoprawnego i dlatego w tym zakresie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej, w związku z czym pozew ulegałby odrzuceniu. Jednakże w niniejszej sprawie powód dochodzi, jak twierdzi w pozwie, ochrony dobra osobistego na podstawie art. 23 i 24 k.c., a rozpatrzenie takiego żądania należy do drogi sądowej. Równocześnie jednak jest ono merytorycznie bezpodstawne, ponieważ wydane powodowi zaświadczenie nie narusza jego dóbr osobistych.Od tego wyroku wniósł rewizję powód i prokurator.Powód domaga się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa, natomiast prokurator uchylenia wyroku i odrzucenia pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód wyjaśnił w pozwie, że powództwo zmierza do zobowiązania strony pozwanej do takiej zmiany zaświadczenia, o którym mowa w art. 1 ustawy z dnia 23 października 1976 r., ażeby mogło ono stanowić podstawę nabycia przez powoda wszystkich uprawnień zagwarantowanych dla kombatantów przez tę ustawę, stwierdzenie bowiem samego tylko uczestnictwa w walkach o utrwalenie władzy ludowej nie daje mu jeszcze pełnych praw. Ten niewątpliwy cel, który powód zamierza osiągnąć w drodze sądowej, to nabycie uprawnień przysługujących kombatantom. Nie wymaga zaś uzasadnienia, że uprawnienia te nie wynikają ze stosunków z zakresu prawa cywilnego. W tej sytuacji i przy uwzględnieniu treści dołączonego do pozwu zaświadczenia, w której nie można dopatrzyć się żadnego naruszenia jakiegoś konkretnego dobra osobistego powoda, należy uznać, że powołanie się powoda na art. 23 i 24 k.c. zmierza wyraźnie do poddania sądowi powszechnemu do rozpoznania sprawy nie będącej bynajmniej sprawą o ochronę dóbr osobistych. Dlatego nie można podzielić stanowiska Sądu Wojewódzkiego w tym przedmiocie.W tej sytuacji sprawa sprowadza się do oceny, czy dochodzone przez powoda roszczenie wynika ze stosunku z zakresu prawa cywilnego i czy do rozpoznania niniejszej sprawy powołany jest sąd powszechny. Pełnomocnik powoda uzasadniał na rozprawie rewizyjnej pozytywną odpowiedź na ot pytanie, wskazując na cywilnoprawny charakter stosunku członkostwa w stowarzyszeniu. Jakkolwiek taki charakter wspomnianego stosunku nie budzi wątpliwości, to jednak nie przesądza jeszcze, czy podstawą oceny dochodzonego roszczenia są przepisy prawa cywilnego. Tak bowiem jak nie wszystkie stosunku prawne między członkiem a stowarzyszeniem wypływają z członkostwa, nie wszystkie też stosunki nie wynikające z członkostwa są stosunkami cywilnoprawnymi. Nie należy bowiem zapominać o tym, że różne akty prawne przekazały niektórym stowarzyszeniom wyższej użyteczności, a takim jest właśnie pozwany Związek, wykonywanie pewnych zadań z zakresu administracji państwowej. Przykładem są m.in. zadania przekazane Związkowi Bojowników o Wolność i Demokrację przez ustawę z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186) i rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra do Spraw Kombatantów z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie trybu ustalania uprawnień do świadczeń przysługujących kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 255).Do tych zadań należy m.in. wydanie zaświadczeń określonych w art. 1 tej ustawy, stwierdzających, że dana osoba odpowiada warunkom uprawniającym do świadczeń określonych w ustawie. Zadania te wykonuje ZBoWiD zarówno co do swoich członków, jak też innych osób, nie będących członkami Związku, ale spełniających warunki uprawniające do członkostwa. Wydawanie wspomnianych zaświadczeń jest funkcją ZBoWiDu z zakresu administracji państwowej, a więc o charakterze władczym. Nie zachodzi tu ani równorzędność stron tego stosunku, ani nie ma autonomii woli stron, samo zaś roszczenie kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych o wydanie zaświadczenia wynika z przepisów nie należących do prawa cywilnego. Dlatego dla oceny prawnej dochodzonego roszczenia nie ma już większego znaczenia okoliczność, na którą powołał się na rozprawie rewizyjnej pełnomocnik powoda, że przepisy ustawy z dnia 23 października 1975 r. i rozporządzenia wykonawczego z dnia 18 grudnia 1975 r. nie zawierają rzekomo wystarczających gwarancji dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych lub nie przewidują odpowiednich środków prawnych dla ochrony ich uprawnień, naruszonych odmową wydania zaświadczenia lub zamieszczenia w nim odpowiednich danych.Rozważania powyższe więc prowadzą do wniosku, że sprawa z powództwa przeciwko Związkowi Bojowników o Wolność i Demokrację o wydanie, sprostowanie czy zmianę treści zaświadczenia stwierdzającego, iż dana osoba odpowiada warunkom uprawniającym do świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186), nie jest sprawą cywilną, do której rozpoznania powołane są sądy powszechne (art. 2 § 1 k.p.c.).W sprawie takiej droga sądowa jest niedopuszczalna i pozew ulega odrzuceniu (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.). Taka ocena charakteru tego zaświadczenia nie jest odosobniona, według ugruntowanego już bowiem poglądu Sądu Najwyższego w sprawach o świadczenia określone w ustawie z dnia 23 października 1975 r. dochodzone przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych, w razie odmowy wydania przez ZBoWiD zaświadczenia, o którym mowa w art. 1 tej ustawy, sąd nie jest uprawniony do badania, czy dana osoba odpowiada warunkom uprawniającym do świadczenia z tej ustawy (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1977 r. II UZP 18/77, OSNCP 1978, z. 2, poz. 30).Brak takiego zaświadczenia pozbawia tę osobę możności skutecznego dochodzenia uprawnień do tych świadczeń. Skoro zatem pozew ulega odrzuceniu z przyczyn wyżej podanych, przeto Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i pozew odrzucił (art. 388 § 3 k.p.c.), co czyni rewizję powoda bezprzedmiotową.