III CZP 41/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca).Sędziowie: SN G. Bieniek, J. Niejadlik.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza C. przeciwko Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej w W. z udziałem Zarządu Administracyjno-Gospodarczego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Urzędu Dzielnicowego w W. o wstąpienie w stosunek najmu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 27 lutego 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalna jest droga sądowa do ustalenia, że członek rodziny nie należący do kręgu osób wymienionych w art. 44 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 46, poz. 210), a zajmujący lokal przeznaczony dla funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa, będący w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych, zachował na podstawie § 17 zarządzenia nr 82 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 listopada 1974 r. (Dz. Urz. MSW Nr 6, poz. 20 ze zm.) prawo do tego lokalu?"podjął następującą uchwałę:Nie jest dopuszczalna droga sądowa w sprawie z pozwu członka rodziny rencisty milicyjnego o ustalenie wstąpienia w miejsce zmarłego rencisty w stosunek najmu lokalu mieszkalnego położonego w budynku będącym w dyspozycji organów podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych. Uzasadnienie faktycznePowód od urodzenia zamieszkuje w lokalu będącym w dyspozycji organów podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych, a przydzielonym jego ojcu jako funkcjonariuszowi Służby Bezpieczeństwa. Po śmierci ojca w 1984 r. Zarząd Administracyjno-Gospodarczy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na podstawie § 4 pkt 4 lit. a zarządzenia nr 82 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 listopada 1974 r. w sprawie mieszkań przeznaczonych dla funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej oraz remontu mieszkań zajmowanych przez tych funkcjonariuszy (Dz. Urz. MSW Nr 6, poz. 20 ze zm.) pismem z dnia 25 lipca 1985 r. potwierdził prawo matki powoda - jako członka rodziny uprawnionego do renty rodzinnej po zmarłym funkcjonariuszu, który w dniu śmierci spełniał warunki do uzyskania emerytury - do zajmowania spornego lokalu. W 1987 r. zmarła matka powoda, a powód podjął starania o potwierdzenie z kolei jego prawa do tego lokalu. Pismem z dnia 9 listopada 1987 r. Zarząd Administracyjno-Gospodarczy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych zawiadomił powoda, że nie może dokonać potwierdzenia jego uprawnień do zajmowanego lokalu z uwagi na występującą powierzchnię ponadnormatywną. Powód bowiem - jak wyjaśniono - nie znajduje się w kręgu osób uprawnionych do przydziału mieszkania funkcyjnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, a wymienionych w § 4 powołanego zarządzenia nr 82, jednocześnie Zarząd Administracyjno-Gospodarczy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych zobowiązał się do zaproponowania powodowi jednopokojowego lokalu zamiennego odpowiadającego uprawnieniom dla jednej osoby, wynikającym z przepisów prawa lokalowego. We wniesionym pozwie przeciwko Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej w W. powód domagał się ustalenia, że wstąpił w stosunek najmu zajmowanego lokalu mieszkalnego w miejsce jego zmarłej matki. W toku sprawy interwencję uboczną po stronie pozwanej zgłosił Zarząd Administracyjno-Gospodarczy MSW. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo na podstawie art. 691 k.c.Na skutek rewizji interwenienta ubocznego Sądowi Wojewódzkiemu nasunęło się, budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne, które przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 391 k.p.c.). Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Artykuły 1 i 2 k.p.c. ustanawiają zasadę, że droga sądowa właściwa jest do rozpoznawania spraw ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, chyba że przepisy szczególne przekazały je do właściwości innych organów. Rozważmy zatem, czy spory o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu, jako sprawy cywilne, co do lokali mieszkalnych pozostających w dyspozycji MSW przekazane zostały do kognicji innych organów. Według art. 67 ust. 5 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - prawo lokalowe (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55), mającego w sprawie zastosowanie (ponieważ powód podjął starania o przydział lokalu we wrześniu 1987 r., a sprawa nie została zakończona przed dniem 1 stycznia 1988 r. - art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 1987 r. o zmianie ustawy prawo lokalowe - Dz. U. Nr 21, poz. 124), zasady przydziału i opróżniania mieszkań przeznaczonych dla funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej regulują odrębne przepisy. Wspomniane przepisy zostały zawarte w ustawie z dnia 31 lipca 1985 r. o służbie funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej PRL (Dz. U. Nr 38, poz. 181) oraz w wydanych na jej podstawie aktach wykonawczych, a także w ustawie z dnia 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. Nr 46, poz. 210).W ustawie o służbie funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej wyodrębniono lokale mieszkalne dla funkcjonariuszy SB i MO, pozostawiając je w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych lub podległych mu organów (art. 82 pkt 1), natomiast w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy MO oraz ich rodzin przyznano m.in. prawo do lokalu mieszkalnego członkom rodzin uprawnionym do renty rodzinnej po funkcjonariuszach, których śmierć pozostaje w związku ze służbą lub którzy w chwili śmierci spełniali warunki wymagane do uzyskania emerytury milicyjnej (art. 44 ust. 2). W wydanym na podstawie przepisów ustawy o służbie funkcjonariuszy Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej zarządzeniu nr 82 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 listopada 1974 r. w sprawie mieszkań przeznaczonych dla funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej oraz remontu mieszkań zajmowanych przez tych funkcjonariuszy (Dz. Urz. MSW Nr 6, poz. 10 ze zm.) oraz zarządzeniu nr 10 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 lutego 1988 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater będących w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych lub podległych mu organów oraz norm zaludnienia i wysokości czynszu najmu tych lokali (Dz. Urz. MSW Nr 2, poz. 7) określono m.in. zasady przydziału i opróżnienia mieszkań przeznaczonych dla funkcjonariuszy MO i ich rodzin oraz organy MSW uprawnione do wydawania decyzji w tych sprawach. Oznacza to, że w omawianym zakresie wyłączona została droga sądowa do orzekania co do lokali mieszkalnych przeznaczonych dla funkcjonariuszy SB i MO pozostających w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych lub podległych mu organów, a także w stosunku do lokali po zmarłych rencistach milicyjnych. Jeśli chodzi o drogę sądową w sprawach o eksmisję z tych lokali, Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 16 listopada 1979 r. III CZP 25/79 (OSNCP 1980, z. 6, poz. 106) wyjaśnił, iż droga sądowa nie jest dopuszczalna. Wątpliwość Sądu Wojewódzkiego sprowadza się także do obowiązywania w rozpoznawanej sprawie przepisów zarządzenia nr 10 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 lutego 1988 r. Sąd ten dopatruje się sprzeczności w postanowieniu § 36, że zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania z mocą obowiązującą od dnia 1 lipca 1987 r., z treścią art. 130 ust. 3 ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. o służbie funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej stanowiącym, iż do czasu wydania przepisów wykonawczych w ustawie pozostają w mocy przepisy dotychczasowe, jeżeli nie są sprzeczne z przepisami niniejszej ustawy. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, jedynie na podstawie § 29 ust. 1 zarządzenia nr 10 organy MSW mogły potwierdzać prawo do zajmowania lokalu w formie decyzji; takiej regulacji brak było w już nie obowiązującym zarządzeniu nr 82. Z takich unormowań wyprowadza Sąd Wojewódzki wniosek, że w sprawie rozpoznawanej należy rozstrzygnięcie oprzeć na przepisach zarządzenia nr 82, a ponieważ brak w nim odpowiednika § 29 ust. 1 zarządzenia nr 10, przeto podstawę prawną powinien stanowić art. 691 k.c., a w związku z tym opowiada się za dopuszczalnością drogi sądowej. Otóż nie można dopatrzyć się sprzeczności między postanowieniami § 36 zarządzenia nr 10 a art. 130 ust. 3 ustawy z dnia 31 lipca 1985 r. Zarządzenie nr 10 z dnia 22 lutego 1988 r. z mocy wyraźnego przepisu obowiązuje od dnia 1 lipca 1987 r., co oznacza, że z tym dniem przestało obowiązywać zarządzenie nr 82. Natomiast art. 130 ust. 3 powołanej ustawy tylko potwierdzał moc obowiązującą zarządzenia nr 82 do czasu wydania nowego zarządzenia, w którym organ je wydający mógł określić datę jego obowiązywania, na inny dzień niż dzień wydania. Poza tym brak odpowiednika § 36 zarządzenia nr 10 w zarządzeniu nr 82 nie prowadzi do wniosku sugerowanego przez Sąd Wojewódzki. Przepisy zarządzenia nr 82 bowiem określają organy MSW uprawnione do wydawania decyzji w sprawie przydziału lokali mieszkalnych dla funkcjonariuszy SB i MO oraz rencistów milicyjnych, a także postanawiają o uprawnieniach członków rodzin do tych mieszkań po nich. Użyte w § 29 zarządzenia nr 10 zwrot "organ wymieniony w § 14 potwierdza prawo do zajmowania tego lokalu w formie decyzji o przydziale" jest w istocie stwierdzeniem, kto wydaje decyzję o przydziale lokalu, przybierającą postać potwierdzenia prawa do zajmowanego lokalu. Zresztą taka praktyka potwierdzająca prawo do zajmowanego lokalu miała miejsce w okresie obowiązywania zarządzenia nr 82. Wynika to z akt dotyczących spornego mieszkania, prowadzonych przez organy MSW, bowiem matce powoda pismem z dnia 25 lipca 1985 r. potwierdzono uprawnienia do zajmowania lokalu. Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji.