I UK 440/14

Sygn. akt I UK 440/14 POSTANOWIENIE Dnia 19 maja 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Myszka w sprawie z odwołania A. spółki jawnej w B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. z udziałem zainteresowanych: J. K. i A. G. o ustalenie nieistnienia ubezpieczenia, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 maja 2015 r., skargi kasacyjnej A. spółki jawnej w B. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt III AUa 2077/13, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądza od strony skarżącej na rzecz pozwanego organu rentowego kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Białymstoku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 17 czerwca 2014 r. oddalił apelację A. spółki jawnej w B. od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 października 2013 r. wydanego w sprawie o „ustalenie nieistnienia ubezpieczenia” z udziałem zainteresowanych J. K. i A. G., oddalającego odwołanie Spółki od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia 22 marca 2013 r. stwierdzającej, że odwołująca się za okres 2 od maja 2007 r. do lipca 2009 r. jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne z tytułu umowy zlecenia zawartej między J. K. i Agencją Handlową oraz ustalającej podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że odwołująca się Spółka jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanego J. K. z tytułu umowy zlecenia zawartej pomiędzy nim i Agencją Handlową, której właścicielem jest A. G.. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynikło bowiem, że odwołująca się Spółka i właściciel Agencji Handlowej - zainteresowany A. G., zawarli umowę agencyjną, na podstawie której Agencja świadczyła usługi na rzecz Spółki. Natomiast zainteresowany J. K. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w odwołującej się Spółce, a ponadto zawarł z Agencją Handlową umowę zlecenia, na podstawie której wykonywał pracę na rzecz odwołującej się Spółki, tj. na rzecz własnego pracodawcy. W tych okolicznościach Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że zainteresowany J. K., który w ramach umowy zlecenia zawartej z osobą trzecią w istocie wykonywał pracę na rzecz swojego pracodawcy, podlegał ubezpieczeniu ze stosunku pracy. Należało go uznać za pracownika w rozumieniu art. 8 ust 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), czego konsekwencją było objęcie go obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi, chorobowymi i wypadkowymi, tak jak pracownika. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 2a w związku z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, w razie wykonywania w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią rzeczywistej pracy na rzecz własnego pracodawcy, z którym pozostaje się w stosunku pracy, pracodawca taki wstępuje z mocy prawa w obowiązki płatnika składek, wynikające z umowy cywilnoprawnej. W skardze kasacyjnej odwołująca się Spółka zarzuciła naruszenie: 1/ art. 8 ust. 2a w związku z art. 17 ust. 1 i ust. 2, art. 18 ust. 1a oraz art. 4 pkt 2a ustawy systemowej w związku z art. 3 k.p. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że: „- art. 8 ust. 2a ustawy systemowej określa pojęcie płatnika, - płatnikiem w rozumieniu w/w regulacji, na gruncie ustawy systemowej w stosunku do zleceniobiorcy wykonującego czynności na rzecz swojego pracodawcy (i w odniesieniu do 3 przychodów z umowy zlecenia zawartej z podmiotem trzecim), przy zaistnieniu tzw. ‘trójkąta umów’ jest pracodawca, a nie zleceniodawca”, 2/ art. 18 ust. 1 w związku z art. 18 ust. 1a, art. 4 pkt 9 oraz art. 21 ustawy systemowej w związku z § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. z 1998 r. Nr 161, poz. 1106 ze zm.) przez błędną wykładnię i przyjęcie, że w podstawie wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne pracownika pracodawca ma obowiązek uwzględnić jego przychód z tytułu umowy zlecenia zawartej z osobą trzecią, pomimo że tego rodzaju przychód nie został przez pracodawcę wypłacony, ani postawiony do dyspozycji pracownika, 3/ art. 17 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 2a w związku z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej przez błędną wykładnię i przyjęcie, że art. 8 ust. 2a tej ustawy wyłącza stosowanie jej art. 17 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 2a i wprowadza wyjątek od ogólnej reguły, że płatnikiem składek jest podmiot pozostający w więzi prawnej z ubezpieczonym, a zatem de facto wprowadza zwolnienie zleceniodawcy z obowiązków płatnika składek, w tym zgłaszania do ubezpieczeń społecznych zleceniobiorców, naliczania, odprowadzania i ponoszenia kosztów składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne w przypadku zaistnienie „trójkąta umów”, 4/ art. 17 ust. 1 w związku art. 17 ust. 2 ustawy systemowej przez błędną wykładnię i przyjęcie, że pracodawca jako płatnik może dokonać potrącenia części składek finansowanych przez ubezpieczonego, a obliczonych od przychodu, który nie został osiągnięty u tego pracodawcy (a został osiągnięty z tytułu umowy zlecenia zawartej z podmiotem trzecim i przez ten podmiot wypłacony), ze środków pracownika pozyskanych u tego pracodawcy (z tytułu umowy o pracę), 5/ art. 78 k.p., art. 84 k.p., art. 80 k.p., art. 87 k.p. i art. 871 k.p. przez ich pominięcie i uznanie, że pracodawca może dokonać potrącenia części składek należnych od przychodu nieosiągniętego u tego pracodawcy (z tytułu mowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotem trzecim) ze środków pracownika pozyskanych u tego pracodawcy (z tytułu umowy o pracę), a tym samym nie jest zobowiązany do wypłaty na rzecz pracownika wynagrodzenia w wysokości uzgodnionej pomiędzy stronami umowy o pracę, odpowiadającej rodzajowi i jakości świadczonej pracy, 6/ art. 85 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej 4 finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 210, poz. 2135 ze zm.) przez ich pominięcie i przyjęcie, że płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę uznaną za pracownika w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej jest pracodawca, pomimo że stanowi on wprost, że pracodawca jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza „za osobę pozostającą w stosunku pracy”, zaś za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający, z zastrzeżeniem art. 86 ust. 1 pkt 13a ustawy o świadczeniach zdrowotnych. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniono występowaniem wymagających rozważenia istotnych zagadnień prawnych: 1/ czy wyinterpretowanie pojęcia płatnika możliwe jest na podstawie regulacji prawnej (art. 8 ust. 2a ustawy systemowej), która w ogóle nie odnosi się do pojęcia płatnika, z pominięciem zasad techniki prawodawczej, 2/ czy płatnikiem w rozumieniu ustawy systemowej (art. 4 pkt 2a i art. 18 ust. 1a) może być podmiot, który z uwagi na brak węzła obligacyjnego nie ma obowiązku wypłaty wynagrodzenia, o którym mowa w art. 22 k.p., przy przyjęciu, że określenie pracodawcy na gruncie ustawy systemowej należy pojmować w znaczeniu, jakie nadaje mu art. 3 k.p. oraz czy wystarczającą cechą autoryzującą stronę podmiotową stosunku pracy jest świadczenie pracy na rzecz danego podmiotu, z pominięciem istnienia zasadniczego obowiązku tego podmiotu (pracodawcy) jakim jest wypłata wynagrodzenia i woli stron co do warunków wykonywania danych świadczeń uzewnętrznionych w treści umowy o pracę (art. 29 k.p.), 3/ czy pojęcie płatnika składek na gruncie ustawy systemowej może być interpretowane z pominięciem definicji przychodu, która to kwalifikuje przychód - jako przychód w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1996 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, tj. fizycznie przez niego wypłacony (§ 1 powołanego wyżej rozporządzenia, art. 4 pkt 2a, art. 18 ust. 1, art. 18 ust. 1a ustawy systemowej) oraz z pominięciem obowiązków płatnika, określonych w art. 17 ust. 1 i 2 ustawy systemowej, 4/ czy zleceniodawca, który zawarł umowę zlecenia z pracownikiem 5 swojego kontrahenta w warunkach art. 8 ust. 2a in fine ustawy systemowej, zwolniony jest z wszelkich zobowiązań płatnika wynikających z ustawy systemowej, w tym obowiązków zgłoszeniowych, rejestracyjnych i finansowych (opłacanie składek) w związku z przyjęciem, że płatnikiem składek (a zatem podmiotem, na którym ciążą wymienione obowiązki) w sytuacji opisanej w art. 8 ust. 2a in fine ustawy systemowej jest pracodawca, z którym zleceniobiorca pozostaje w stosunku pracy, 5/ „czy pracodawca, wykonując nałożony na niego orzeczeniem sądowym obowiązek wynikający z przyjętej wykładni art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, nie narusza obowiązku wypłaty wynagrodzenia ustalonego w umowie o pracę (art. 78, 80, 84 k.p.), w przypadku gdy uwzględni wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia zawartej z podmiotem trzecim w podstawie wymiaru składek, a wysokość należnych składek, w części którą pokrywa ubezpieczony (pracownik), a zatem w części którą pracodawca może potrącić z wynagrodzenia pracownika (tak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09) spowoduje, że kwota netto wynagrodzenia (tzw. do wypłaty) będzie niższa niż ustalona w umowie o pracę z pracownikiem? Czy składki z tytułu ubezpieczeń społecznych mogą być rozliczane w trybie potrącenia, z naruszeniem art. 87 i art. 871 k.p.?” Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy, że skarżąca za sporny okres nie była płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne z tytułu umowy zlecenia zawartej pomiędzy zainteresowanymi. Ponadto wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do rozpoznania. Jej zawartość stanowiła w istocie rzeczy powielenie apelacji, którą Sąd drugiej instancji prawidłowo osądził negatywnie, posiłkując się utrwalonym jednolitym 6 orzecznictwem Sądu Najwyższego, przeto skarżący nie powinien oczekiwać dalszego powtarzania przez kolejny skład najwyższej instancji sądowej jego własnej sądowej argumentacji jurydycznej na uzasadnienie wszechstronnie wyjaśnionej i koherentnej wykładni art. 8 ust. 2a w związku z art. 4 pkt 2 lit a), art. 17 ust. 1 i 2 oraz art. 18 ust. 1a ustawy systemowej. Z tych imperatywnych unormowań wynika zasada, że pracownik, który na podstawie zawartych przez jego pracodawcę z innymi podmiotami umów cywilnoprawnych, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o świadczeniu usług, wykonuje te usługi w istocie rzeczy nieprzerwanie na rzecz pracodawcy, jest z mocy wymienionych norm prawa traktowany jako pracownik, a jego pracodawca jest płatnikiem składek także od dochodu uzyskanego przez pracownika z zawartych umów cywilnoprawnych, które zmierzały do nielegalnego obejścia przepisów prawa pracy o czasie pracy oraz o wynagradzaniu za pracę w godzinach nadliczbowych, a także do pogwałcenia imperatywnych przepisów prawa ubezpieczeń społecznych o obowiązku opłacania składek na pracownicze ubezpieczenia społeczne. Te imperatywne regulacje zmierzają do ochrony interesów ubezpieczonych oraz ochrony funduszu ubezpieczeń społecznych i pozbawiają waloru prawnego kontrowersyjne umowy cywilnoprawne, które są zawierane z nielegalnym i niedopuszczalnie krzywdzącym ubezpieczonych skutkiem potencjalnego ograniczenia rozmiaru i wysokości należnych im lub potencjalnych świadczeń z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, które przysługują lub będą wypłacane z funduszu ubezpieczeń społecznych. Jego zasoby nie mogą być uszczuplane w drodze obejścia przepisów prawa o pracowniczym nieprzerwanym zatrudnianiu własnych pracowników, realizowanym w „trójkącie umów”, które na gruncie ustawodawstwa prawa ubezpieczeń społecznych traktuje się jako zatrudnienie i ubezpieczenie pracownicze z obowiązkiem pracodawcy - płatnika składek realizowania obowiązku składkowego z szeroko rozumianego pracowniczego tytułu ubezpieczeń społecznych. Dokonane konstatacje nie wymagają kolejnego odsyłania ani powtarzania ujawnionej w treści zaskarżonego wyroku argumentacji jurydycznej zawartej w licznych i jednolitych, tj. utrwalonych judykatach Sądu Najwyższego, które bezpodstawnie oraz oczywiście bezzasadnie ignoruje i kontestuje skarżący. 7 Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji w zgodzie z art. 3989 § 2 k.p.c., orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 k.p.c. [l.n]