III PZP 17/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: A. Filcek, K. Michaluk, W. Myga, S. Perestaj, S. Szymańska, G. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL., S. Trautsolta, po rozpoznaniu wniosku Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy praca na stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń i przedsiębiorstw określonych w art. 5 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (Dz. U. Nr 5, poz. 32) - wykonywana wyłącznie na powierzchni - jest pracą górniczą w myśl art. 5 ust. 1 pkt 5 wymienionej ustawy?"podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Zatrudnienie na ustalonych przez właściwych ministrów - na podstawie przepisów prawa górniczego - stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń i przedsiębiorstw określonych w art. 5 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (Dz. U. Nr 5, poz. 32) jest pracą górniczą w rozumieniu art. 5 tej ustawy, chociażby było wykonywane wyłącznie na powierzchni.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyłoniło się w związku z wyrokiem Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 9 października 1986 r., którym Sąd ten oddalając odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego stwierdził, iż praca w charakterze sztygara zmianowego oddziału przeróbki mechanicznej na powierzchni nie jest pracą górniczą w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin, określanej dalej jako ustawa o z.e.g. W uchwale z dnia 18 grudnia 1985 r. III UZP 46/85 Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż przepis art. 5 ust. 1 ustawy o z.e.g. jest przepisem ogólnym normującym kwestię, jakie zatrudnienie uważa się za pracę górniczą, i ma zastosowanie przy ocenie uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych na zasadach ogólnych określonych w art. 9, 12 i 14 tej ustawy. Przy ocenie zatem prawa do tych świadczeń nie zachodzi potrzeba ustalenia innych dodatkowych wymagań, poza wymienionymi w art. 5 ust. 1 ustawy. Stosownie bowiem do art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o z.e.g. za pracę górniczą uważa się zatrudnienie na stanowiskach dozoru oraz kierownictwa ruchu kopalń i przedsiębiorstw określonych w pkt 1-4, ustalonych przez właściwych ministrów na podstawie przepisów prawa górniczego. W myśl art. 108 prawa górniczego z dnia 6 maja 1953 r. (jedn. tekst: Dz. U. z 1978 r. Nr 4, poz. 12 ze zm.) ruch zakładu górniczego może być prowadzony tylko pod kierownictwem i dozorem osób, które uzyskały uprawnienia do sprawowania określonych czynności. Stanowiska kierownictwa i dozoru ruchu określone są w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 21 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 11 lipca 1986 r. w sprawie określania stanowisk kierownictwa oraz wyższego, średniego i niższego dozoru ruchu w zakładach górniczych resortu górnictwa i energetyki. Analogiczny wykaz zawarty jest w załączniku do zarządzenia nr 5 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 sierpnia 1985 r. Praca w kopalniach rud jest traktowana tak samo jak praca w kopalniach węgla. Wykazy te wymieniają stanowiska pracy osób dozoru i kierownictwa ruchu kopalń wykonywanej zarówno na powierzchni, jak i pod ziemią. Przepis art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o z.e.g. nie zawiera wymagania, że praca na stanowiskach w dozorze oraz kierownictwie ruchu kopalń i przedsiębiorstw wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1-4 musi być wykonywana pod ziemią. Nie ma żadnej podstawy do przypisania ustawodawcy takiego zamiaru. Jeśli bowiem ustawodawca takie wymaganie wprowadza, to wyraźnie zaznacza o tym w treści konkretnego przepisu, jak ma to miejsce przykładowo w art. 5 ust. 1 pkt 1, 2, 3, 8, 9 i 11. Ponadto dowodzą tego przepisy ustawy, mające charakter przepisów szczególnych. Tak np. w art. 6 wymienione są stanowiska pracy górniczej wykonywanej pod ziemią, zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty. Także przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej bez względu na wiek wymagane jest wykonywanie pracy górniczej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu (art. 10 ustawy o z.e.g.).Od wykonywania pracy pod ziemia uzależnione jest również uzyskanie przez górnika zwiększenia podstawy wymiaru emerytury o 3% za każdy rok pracy górniczej wykonywanej po powstaniu prawa do górniczej emerytury w sytuacji określonej w art. 11 ust. 3 ustawy o z.e.g. Warunek wykonywania pracy pod ziemią istnieje również, jeżeli górnik pobiera 75% emerytury i nadal jest zatrudniony (art. 19 ust. 2 ustawy o z.e.g.).Ponadto - jak wynika z wymienionych wykazów - należy mieć na względzie, że pewne prace ważne dla górnictwa, wykonywane na stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń i przedsiębiorstw, uważane są za prace górnicze bez względu na czas pracy pod ziemią, a nawet wykonywane wyłącznie na powierzchni.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.