II URN 138/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Bała, S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jerzego O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o emeryturę górniczą na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 23 czerwca 1987 r.:uchylił zaskarżony wyrok i zmieniając decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. z dnia 27 marca 1987 r. przyznał Jerzemu O. emeryturę górniczą od dnia 1 grudnia 1986 r.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 27 marca 1987 r. pozwany organ rentowy odmówił przyznania wnioskodawcy, ur. dnia 16 marca 1933 r., emerytury górniczej, gdyż udowodnił on jedynie 15 lat, 11 miesięcy i 21 dni pracy górniczej w okresie od dnia 17 października 1953 r. do dnia 17 marca 1970 r. Późniejszego okresu zatrudnienia wnioskodawcy w charakterze osoby dozoru ruchu kolejowego nie uznano za pracę górniczą w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin, gdyż ustawa z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (jedn. tekst: Dz. U. z 1970 r. Nr 9, poz. 76) osoby dozoru ruchu kolejowego wyłączyła ze sfery uregulowanej przepisami prawa górniczego i praca na tych stanowiskach nie wymagała kwalifikacji inżyniera lub technika w zakresie górnictwa, a zatem nie była pracą równorzędną z pracą górniczą.W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wnioskodawca powołał się na posiadanie zatwierdzenia Okręgowego Urzędu Górniczego na stanowisko dozorcy oddziału ruchu kolejowego z 1962 r., na stanowisko sztygara zmianowego oddziału ruchu kolejowego z 1969 r. i domagał się uznania pracy wykonywanej po 1970 r. w dozorze kolejowym jako pracy równorzędnej z pracą górniczą.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 23 czerwca 1987 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy. Według Sądu wnioskodawca nie spełnia wymagań art. 9 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (Dz. U. Nr 5, poz. 32) do przyznania górniczej emerytury, gdyż przebieg jego pracy od 1953 r. do chwili obecnej świadczy o tym, że nigdy nie był zatrudniony pod ziemią - nie był zatem nigdy pracownikiem dozoru ruchu górniczego w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, dozór ruchu kolejowego na powierzchni kopalni został ustawą z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (jedn. tekst: Dz. U. z 1970 r. Nr 9, poz. 76) wyłączony z dniem 17 marca 1970 r., tj. od dnia wejścia w życie znowelizowanej ustawy, z zakresu oddziaływania prawa górniczego. Stanowisko sztygara zmianowego oddziału kolejowego na kopalni nie jest wymienione od tego czasu w wykazach stanowisk dozoru ruchu górniczego, wydanych przez władze resortu górnictwa i energetyki.Od wyroku tego wniósł rewizję nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.Zarzucając rażące naruszenie art. 9 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz interesu PRL Pierwszy Prezes SN wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o zmianę decyzji Oddziału ZUS w S. z dnia 27 marca 1987 r. i przyznanie Jerzemu O. emerytury górniczej od dnia 1 grudnia 1986 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Sąd Najwyższy już w uchwale z dnia 18 grudnia 1985 r. III UZP 46/85 (OSNCP 1986, z. 7-8, poz. 116) wyjaśnił, że art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin jest przepisem ogólnym normującym kwestię, jakie zatrudnienie uważa się za pracę górniczą przy ocenie uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych na zasadach ogólnych określonych w art. 9, 12 i 14 tej ustawy. A zatem przy ocenie prawa do tych świadczeń nie zachodzi potrzeba ustalenia innych dodatkowych wymagań, poza wymienionymi w art. 5 ust. 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że zatrudnienie w dozorze oraz kierownictwie ruchu kopalń i przedsiębiorstw określonych w pkt 1-4, na stanowiskach ustalonych przez właściwych ministrów na podstawie prawa górniczego, uważa się za pracę górniczą.Stanowiska kierownictwa i dozoru ruchu określone są w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 21 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 11 lipca 1986 r. znak OP-2-1/7/86 w sprawie określenia stanowisk kierownictwa oraz wyższego, średniego i niższego dozoru ruchu w zakładach górniczych resortu górnictwa i energetyki.Wykazy te wymieniają stanowiska pracy osób dozoru i kierownictwa ruchu kopalń wykonywanej zarówno na powierzchni, jak i pod ziemią.Artykuł 5 ust. 1 pkt 5 ustawy nie zawiera warunku, że praca w dozorze oraz kierownictwie ruchu kopalń i przedsiębiorstw wymienionych w pkt 1-4 musi być wykonywana pod ziemią. Wymaganie pracy pod ziemią wyraźnie wynika z przepisów tej ustawy (por. art. 6, 10, 11 ust. 3, art. 19 ust. 2).Natomiast interpretacja art. 5 ust. 1 pkt 5 omawianej ustawy dokonana przez Sąd Wojewódzki w Katowicach nie znajduje uzasadnienia zarówno w brzmieniu tego przepisu, jak i w orzecznictwie.Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów SN z dnia 24 czerwca 1987 r., której nadano moc zasady prawnej (III PZP 17/87 - OSNCP 1988, z. 1, poz. 2), stwierdził, że "zatrudnienie na ustalonych przez właściwych ministrów - na podstawie przepisów prawa górniczego - stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń i przedsiębiorstw określonych w art. 5 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (Dz. U. Nr 5, poz. 32) jest pracą górniczą w rozumieniu art. 5 tejże ustawy, chociażby było wykonywane wyłącznie na powierzchni".Trafnie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego stanowisko sztygara zmianowego oddziału kolejowego jest zakwalifikowane jako stanowisko należące do średniego dozoru ruchu zakładu górniczego. Wprawdzie osoba zajmująca takie stanowisko nie jest expressis verbis wymieniona w pkt C załącznika nr 1 do wymienionego zarządzenia nr 21 Ministra Górnictwa, jednakże treść pkt C poz. 2 dowodzi, iż zakresem jego objęte są również osoby zajmujące stanowiska sztygarów oddziału kolejowego ("sztygar zmianowy oddziału według nazwy oddziału, w którym jest zatrudniony...")Treść pkt C poz. 2 nie wskazuje na jakiekolwiek wyłączenia. Gdyby zaś takie wyłączenia miały nastąpić, to treść pkt C poz. 2 musiałaby być inna.Jeśli chodzi o pracę na stanowisku dozorcy oddziału ruchu kolejowego - w specjalności odpowiedniej do zakresu dozorowanych robót, to - analogicznie - jest ona objęta wykazem osób niższego dozoru ruchu zakładu górniczego (pkt D poz. 2 tego samego załącznika).W świetle powyższego zatem należy uznać, że praca wnioskodawcy w spornym okresie od dnia 18 marca 1970 r. do dnia 9 marca 1987 r. (16 lat, 11 miesięcy i 19 dni) na stanowiskach sztygara zmianowego oddziału kolejowego na powierzchni i dozorcy oddziału kolejowego na powierzchni jest pracą górniczą w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (Dz. U. Nr 5, poz. 32).Nie można także - na co słusznie wskazano w rewizji nadzwyczajnej - zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego w zakresie interpretacji przepisów ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (jedn. tekst: Dz. U. z 1970 r. Nr 9, poz. 76).Wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego przepisy ustawy o kolejach nie zawierają unormowań, z których wynikałoby, że pracownicy działu kolejowego zakładu górniczego są wyłączeni z przepisów prawa górniczego.Przepisy art. 3 pkt 1, art. 5 i art. 31 tej ustawy dotyczą jedynie "kolei piaskowych", tzn. kolei użytku niepublicznego, eksploatowanych przez podległe Ministerstwu Górnictwa i Energetyki przedsiębiorstwa zajmujące się wyłącznie zaopatrywaniem zakładów górniczych w materiały podsadzkowe, a nie dotyczą działów kolejowych w kopalniach i innych zakładach górniczych.Wnioskodawca ma zatwierdzenia Okręgowego Urzędu Górniczego w Dąbrowie Górniczej z dnia 17 lutego 1962 r. (akta rentowe) i z 1967 r. (akta rentowe) na stanowisko sztygara zmianowego oddziału ruchu kolejowego jako osoba dozoru zakładu górniczego.Wobec powyższego należy stwierdzić, że praca wnioskodawcy w całym okresie od dnia 1 czerwca 1956 r. do dnia 9 marca 1987 r. (z wyjątkiem okresu od dnia 17 października 1953 r. do dnia 19 grudnia 1955 r. - służba wojskowa), tj. w wymiarze 30 lat, 9 miesięcy i 6 dni - na stanowiskach: dyżurnego ruchu oddziału kolejowego na powierzchni, starszego dyżurnego ruchu oddziału kolejowego na powierzchni, dozorcy oddziału ruchu kolejowego na powierzchni i sztygara zmianowego oddziału ruchu kolejowego na powierzchni - jest pracą w dozorze ruchu, a więc pracą górniczą w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin. Okres ten nie może być ograniczony datą 17 marca 1970 r., tj. datą wejścia w życie ustawy o kolejach.Wnioskodawca więc legitymuje się okresem pracy górniczej w rozmiarze 32 lat, 11 miesięcy i 10 dni (uznane przez organ rentowy 15 lat, 11 miesięcy i 21 dni w okresach od dnia 17 października 1953 r. do dnia 19 grudnia 1955 r. i od dnia 1 czerwca 1956 r. do dnia 17 marca 1970 r. oraz 16 lat, 11 miesięcy i 19 dni w spornym okresie od dnia 18 września 1970 r. do dnia 9 marca 1987 r., w tym o najmniej 15 lat pracy, o której mowa w art. 5 ust. 1 w okresie od dnia 1 czerwca 1956 r. do dnia 9 marca 1987 r. Skoro zaś wiek 50 lat, wymagany od dnia 1 stycznia 1986 r., wnioskodawca osiągnął już dnia 16 marca 1983 r., to ma prawo do emerytury górniczej na podstawie art. 9 ust. 2 pkt 5 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin.Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy należało ponadto mieć na uwadze, że wnioskodawca nie może otrzymać emerytury na podstawie ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 5, poz. 32), ponieważ nie jest pracownikiem kolejowym.Nie do przyjęcia jest stanowisko, że taki pracownik nie może otrzymać świadczenia korzystniejszego na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin, mimo iż świadczy on taką pracę na rzecz zakładu górniczego, która - gdyby ja wykonywał na rzecz kolei - uprawniałaby go do uprzywilejowanej emerytury.Podniesione argumenty wskazują więc na to, że zaskarżony wyrok zapadł z obrazą prawa materialnego. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 422 § 1 k.p.c.W niniejszej sprawie zachodziło również naruszenie interesu PRL, gdyż nieuwzględnienie przytoczonych okoliczności doprowadziło do pozbawienia pracownika zagwarantowanych przez Państwo świadczeń, co pozostaje w sprzeczności z zasadami socjalnej polityki Państwa. Z tego powodu należało uwzględnić rewizję nadzwyczajna, mimo upływu terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c.