I KO 25/25

I KO 25/25 POSTANOWIENIE Dnia 12 maja 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Tomczyk w sprawie R. D., L. P., E. M. oskarżonych o popełnienie przestępstw z art. 189 § 2 k.k. w zw. z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2023 r. poz. 102), po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu 12 maja 2025 r. wniosku Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu o wyłączenie go od rozpoznania wniosku sędziego płk. P. T. o wyłączenie go od rozpoznania sprawy o sygn. akt Kz 16/24, p o s t a n o w i ł: 1. na podstawie art. 41 § 1 i art. 42 § 4 k.p.k. nie uwzględnić wniosku płk. A. C. o wyłączenie go od rozpoznania sprawy Ko 22/25 z wniosku sędziego płk. P. T. o wyłączenie od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego płk. D. B.; 2. pozostawić bez rozpoznania przesłane przez Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu wnioski sędziów Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu: płk. Z. S., ppłk. B. S., płk. P. K., ppłk. P. S., ppłk. A. G., płk. D. B., płk. P. T. o wyłączenie od rozpoznania spraw o wyłączenie innych sędziów o to wnioskujących. UZASADNIENIE I KO 25/25 2 Do Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu, po wcześniejszym przekazaniu z Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie postanowieniem Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2024 r., sygn. akt I KO 121/24, wpłynęła sprawa z zażaleniem prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na postanowienie Wojskowego Sądu Garnizonowego w Warszawie z 28 czerwca 2024 r. o umorzeniu postępowania karnego między innymi wobec byłego sędziego płk. R. D. oskarżonego siedmiokrotnie o popełnienie przestępstwa z art. 189 § 2 k.k. i art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 2 ust. 1 i art.3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r., poz. 177) - z uwagi na brak wymaganego zezwolenia na ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej. Sprawę zarejestrowano pod sygnaturą Kz 16/24. Z uwagi na to, że wspomniana wyżej sprawa dotyczy sędziego – płk. rez. R. D., który do 2003 r. był Zastępcą Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu, sędziowie tego Sądu: płk Z. S., ppłk B. S., płk P. K., ppłk P. S., ppłk A. G., płk D. B., płk P. T. złożyli oświadczenia, w których, powołując się na utrzymywanie wieloletnich stosunków koleżeńskich z płk. rez. R. D., zażądali wyłączenia ich od rozpoznania wspomnianego wyżej zażalenia. Ze względu na to, że w Wojskowym Sądzie Okręgowym w Poznaniu nie można było utworzyć składu orzekającego w sprawie wyłączenia tych sędziów Prezes tego Sądu zarządził przesłanie sprawy do Izby Karnej Sądu Najwyższego, celem orzeczenia w kwestii wyłączenia ich od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. Kz 16/24, dołączając swój wniosek z 4 marca 2025 r. o wyłączenie go od rozpoznania wniosku sędziego płk. P. T. o wyłączenie go od rozpoznania sprawy o sygn. Kz 16/24. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek sędziego płk. A. C. nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ jego uzasadnienie w zdecydowanej części dotyczy braku możliwości rozpoznania przez wnioskującego sprawy głównej, sygn. akt Kz 16/24. Jedynie w końcowym akapicie zaznacza on przyjacielskie stosunki z innymi sędziami Wojskowego Sądu I KO 25/25 3 Okręgowego w Poznaniu, co jednak nie może wywołać skutku w postaci wyłączenia go od rozpoznania sprawy o sygn. akt Ko 22/25. Dotyczy ona bowiem wniosku sędziego płk. P. T. o wyłączenie go od rozpoznania wniosku o wyłączenie płk. D. B. od rozpoznania wniosku kolejnego sędziego o wyłączenie. Wprawdzie wnioski wszystkich sędziów Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu sformułowane są w sposób zbliżony do wniosku sędziego płk. A. C., to jednak nie dotyczą one spraw, do rozpoznania których zostali wylosowani. Przypomnieć tu trzeba, że Kodeks postępowania karnego nie przewiduje wyłączenia sędziego in abstracto. Rozważanie wyłączenia sędziego w oparciu o art. 40 § 1 lub 41 § 1 k.p.k. wchodzi bowiem w rachubę jedynie w odniesieniu do konkretnego sędziego wyznaczonego już do udziału w sprawie, a nie sędziego, który jedynie potencjalnie może zostać do sprawy wyznaczony. Stanowisko to prezentowane jest już w orzecznictwie od dawna(zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z: 23 listopada 2004 r., V KK 195/04; 22 lipca 2009 r., SNO 53/09; 30 czerwca 2010 r., WD 7/10; 10 października 2014 r., SNO 51/14). Nie ma natomiast żadnych przeszkód do rozpoznania wniosków sędziów o wyłączenie ich od rozpoznawania wniosków innych sędziów o wyłączenie. Nie stanowią bowiem do tego przeszkody najbardziej nawet zażyłe stosunki osobiste między poszczególnymi sędziami. Kwestia ta może mieć znaczenie dopiero przy wyznaczeniu do rozpoznania sprawy głównej, a więc dotycząca stosunków osobistych, zależności służbowych i innych z oskarżonym. Z tych więc powodów Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku sędziego płk. A. C. o wyłączenie od rozpoznania sprawy, do której został wylosowany. Natomiast jego wniosek jako Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu uznać należy za przedwczesny, albowiem dotyczy wniosków sędziów o wyłączenie ich od rozpoznania spraw Ko. Z tych powodów wnioski tych sędziów o wyłączenie ich od rozpoznania sprawy o sygn. akt Kz 16/24 należało pozostawić bez rozpoznania. Na marginesie dodać należy, że jedynie sędzia płk P. N. został prawidłowo wyłączony od udziału w sprawie o sygn. akt Kz 16/24 [postanowienie WSO w Poznaniu z 7 stycznia 2025 r., sygn. akt Ko 51/24 (Kz 16/24)]. I KO 25/25 4 Końcowo zauważenia wymaga, iż nawet wyłączenie od udziału w sprawie Kz 16/24 wszystkich sędziów – autorów przekazanych Sądowi Najwyższemu oświadczeń – nie powinno spowodować niemożności utworzenia składu orzekającego w Wojskowym Sądzie Okręgowym w Poznaniu. Zamiast wnioskowania o przekazanie sprawy sądowi powszechnemu wydaje się możliwe skorzystanie z instytucji delegowania do tego Sądu sędziów, co do których nie będą występowały okoliczności mogące budzić wątpliwości w zakresie ich bezstronności w niniejszej sprawie. Przekazanie bowiem sprawy do sądu powszechnego, już na tym etapie postępowania, stoi w opozycji do woli ustawodawcy, który wyraźnie rozgraniczył właściwość sądu wojskowego i sądu powszechnego, obejmując sprawę – taką jak ta – kognicją sądu wojskowego. Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [J.J.] [r.g.]