III PZP 54/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Michaluk. Sędziowie SN: A. Filcek, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, I. Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Wyposażenia Mieszkań (...) w K. przeciwko Władysławowi A. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 7 grudnia 1987 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 28 października 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy zakładowi pracy, który naprawił szkodę w mieniu osoby trzeciej, przysługuje względem swego pracownika, któremu mienie to powierzono z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia, roszczenie odszkodowawcze realizowane na zasadach art. 124-127 k.p.?"podjął następującą uchwałę:Zakładowi pracy przysługuje od pracownika roszczenie odszkodowawcze według zasad określonych w art. 124-127 k.p. także wówczas, gdy powierzone pracownikowi mienie stanowiło własność osoby trzeciej, a zakład pracy naprawił tej osobie wyrządzoną w tym mieniu przez pracownika szkodę. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Przedsiębiorstwo powierzyło pracownikowi zakładu usługowego mienie dostarczone przez klientów do naprawy. W mieniu tym powstał brak o łącznej wartości 159.650 zł. Przedsiębiorstwo wypłaciło klientom odszkodowanie w kwocie 156.800 zł za utracone mienie. Jeden z klientów nie zgłosił się po odbiór należności.Sąd Wojewódzki ma wątpliwości, czy w sytuacji, gdy pracownik doprowadza do utraty powierzonego mu mienia stanowiącego własność osób trzecich i wyrządza szkodę tym osobom, odpowiada wobec zakładu pracy na podstawie art. 124-127 k.p., czy też na podstawie art. 114-122 k.p. w związku z treścią art. 120 k.p.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Należy podzielić pogląd Sądu Wojewódzkiego, że art. 124 k.p. nie uzależnia wskazanych w nim reguł odpowiedzialności od tego, czy powierzone pracownikowi mienie stanowi własność zatrudniającego go zakładu pracy, czy też osób trzecich. Nie ma też żadnych racjonalnych przesłanek do twierdzenia, że zakład pracy może powierzyć pracownikowi tylko mienie własne. Przyjęcie takiego stanowiska pozostawałoby też w oczywistej sprzeczności z działalnością wielu zakładów pracy i wynikającymi stąd potrzebami. Zakłady pracy w różnych aspektach swego działania dysponują mieniem osób trzecich, w szczególności w punktach usługowych, przy usługach przewozowych, komisach, ale także w sklepach oraz magazynach (np. opakowania). Nie ma przeszkód prawnych, by mienie to było powierzone pracownikom do wyliczenia, lecz przeciwnie jest to wręcz konieczne. Dlatego Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 czerwca 1982 r. IV PR 179/82 (nie publikowanym) stwierdził, że nie odbiera cech mienia powierzonego w rozumieniu art. 124 § 2 k.p. okoliczność, iż nie stanowiło ono własności zakładu pracy, jeżeli mienie to było objęte zakresem odpowiedzialności materialnej pracownika. Stanowisko to należy podzielić. Istotne bowiem jest nie to, czyją własność stanowiło mienie, lecz czy zostało ono powierzone pracownikowi przez zakład pracy w sposób odpowiadający treści art. 124 k.p.Trzeba też zgodzić się z twierdzeniem Sądu Wojewódzkiego, że ujawnienie braku w powierzonym pracownikowi mieniu osób trzecich nie stanowi wyrządzenia szkody zakładowi pracy, który w tym momencie nie poniósł jeszcze uszczerbku majątkowego (szkody). Nie spełniona więc została przesłanka uzasadniająca prawo zakładu pracy do żądania odszkodowania. Zakład pracy dozna szkody dopiero po zapłaceniu osobom trzecim odszkodowania. Stwierdzenia powyższe prowadzą do wniosku, że zakładowi pracy nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie z chwilą stwierdzenia braku w powierzonym pracownikowi mieniu osób trzecich. Roszczenie zakładu pracy powstaje z chwilą naprawienia szkody osobom trzecim i ma charakter roszczenia regresowego. Odpowiedzialność regresowa pracownika nie wynika jednak z art. 120 § 2 k.p. Przepis ten zamieszczony w rozdziale I działu piątego kodeksu pracy nie dotyczy odpowiedzialności pracownika za szkody wyrządzone w mieniu powierzonym. Przesądza o tym treść art. 127 k.p. zawierającego odwołanie do wymienionych w nim przepisów rozdziału I. Wśród tych przepisów pominięto art. 120 k.p., a zatem nie ma podstaw prawnych do zastosowania tego przepisu w rozważanej sytuacji. Przepis ten miałby zastosowanie tylko w sytuacji, gdy pracownik, któremu powierzono mienie osoby trzeciej, przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych wyrządził szkodę tej osobie, ale na skutek zdarzeń nie dotyczących wyliczenia się z tego mienia.Przyjęcie, że zakład pracy w rozważanej sytuacji może dochodzić od pracownika odszkodowania po wyrównaniu szkody poszkodowanym osobom trzecim ma prawnie tylko takie znaczenie, iż do stwierdzenia szkody zakładu pracy konieczne jest dodatkowe zdarzenie, jakim jest wypłata odszkodowania osobom trzecim. Tym samym szkoda dla zakładu pracy powstaje z chwilą spełnienia tego obowiązku i zwykle w czasie będzie późniejsza niż stwierdzenie braku mienia w zakładzie, a w konsekwencji od daty zapłaty odszkodowania osobom trzecim rozpocznie bieg przedawnienia z art. 291 § 2 i 3 k.p.Natomiast pracownik za wyrządzoną w ten sposób szkodę zakładowi pracy będzie odpowiadał według zasad określonych w art. 124-127 k.p. Jest to bowiem także szkoda wyrządzona przez pracownika w mieniu mu powierzonym z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. Zastosowanie w takim przypadku art. 120 § 2 k.p. nie jest dopuszczalne z przyczyn podanych wyżej, a także ze względu na to, iż przepis ten odsyła do unormowań rozdziału I, odmiennie regulujących zasady odpowiedzialności pracowników w stosunku do przepisów rozdziału II określających odpowiedzialność za szkody w mieniu powierzonym.