II CR 11/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Ł. Grygołajtys (sprawozdawca).Sędziowie SN: Z. Marmaj, Z. Świeboda. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 1988 r. sprawy z powództwa Jolanty B. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. o zapłatę na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 23 października 1987 r.:uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktycznePowódka po ograniczeniu powództwa dochodziła zasądzenia od pozwanej kwoty 1.096.423 zł tytułem równowartości spółdzielczego prawa do lokalu, jakie przysługiwało jej ojcu w związku z wygaśnięciem tego prawa. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając, że roszczenie powódki nie może być uznane za wymagalne do czasu wydania lokalu, lokal zaś jest zajęty przez szwagra b. członka, Władysława K. Wyrokiem z dnia 23 października 1987 r. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 1.096.423 zł z odsetkami. Sąd ten ustalił, że ojciec powódki, Leonard P., był członkiem pozwanej Spółdzielni i przysługiwało mu własnościowe prawo do lokalu nr (...) przy ul. (...) nr (...) w W. Decyzją Rady Nadzorczej pozwanej z dnia 12 lipca 1982 r., zatwierdzonej przez walne zgromadzenie członków pozwanej, został on skreślony z grona członków pozwanej, gdyż wyjechał na stałe do USA. Własnościowe prawo do lokalu wygasło, gdyż członek nie zadysponował swoim prawem w terminach, określonych w art. 227 pr. spółdz. Ojciec powódki zatem mógł żądać wypłaty równowartości spółdzielczego prawa do lokalu, które to uprawnienie przekazał powódce, darowując jej równowartość wkładu. Przed wyjazdem za granicę Leonard P. wynajął przedmiotowy lokal swemu szwagrowi, Władysławowi K., wyrażając zgodę na jego zameldowanie. Pozwana uzyskała wyrok nakazujący eksmisję Władysława K. z lokalu nr (...) przy ul. (...) (...) w W. W zakresie równowartości spółdzielczego prawa do lokalu Sąd Wojewódzki uznał, że wyliczenie równowartości spółdzielczego prawa do lokalu powinno nastąpić według średniego kosztu budowanych mieszkań, jaki kształtuje się w roku wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu, koszt zaś taki w 1984 r. nie był niższy niż 38.000 zł za 1 m2.W rewizji od tego wyroku pozwana zarzucała naruszenie art. 229 § 1 pr. spółdz. i art. 5 k.c. Rewizja zawierała wniosek o zmianę wyroku i oddalenie powództwa bądź też jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powódka, jako następca prawny byłego członka, po wygaśnięciu przysługującego mu własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, domaga się wypłacenia równowartości tego prawa przed opróżnieniem lokalu. Pozwana zarzuciła, że z winy byłego członka lokal nie został jej wydany, gdyż przed wyjazdem za granicę na pobyt stały wprowadził on do lokalu swego szwagra, Władysława K., i nie spowodował jego wyprowadzenia się z lokalu po wygaśnięciu członkostwa. Spółdzielnia podjęła właściwe kroki w celu usunięcia z lokalu Władysława K. i uzyskała wyrok orzekający eksmisję, którego dotychczas nie może wykonać. Zaistniały stan faktyczny uniemożliwia uzyskanie wkładu od nowego członka. Sąd Wojewódzki nie badał sprawy w powyższym kierunku, chociaż wyjaśnienie stwierdzonych przez spółdzielnię okoliczności ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Po wygaśnięciu spółdzielczego prawa do lokalu spółdzielnia, jako właściciel budynku, jest uprawniona do żądania wydania jej lokalu. Artykuł 210 § 1 pr. spółdz. nakłada na członka oraz osoby zamieszkujące w tym lokalu, które swoje prawa od niego wywodzą, obowiązek opróżnienia lokalu. Zgodnie z § 2 art. 210 pr. spółdz. statut powinien przewidywać termin nie krótszy niż 3 miesiące do opróżnienia lokalu po wygaśnięciu prawa, jakie do tego lokalu przysługiwało. W danym wypadku wygaśnięcie prawa do lokalu stało się ostateczne w 1984 r. Wtedy też, stosownie do art. 229 § 1 pr. spółdz., spółdzielnia powinna uiścić osobie uprawnionej równowartość własnościowego prawa do lokalu. Statut pozwanej w § 16 ust. 4 wiąże zwrot równowartości wkładu z opróżnieniem lokalu, stanowiąc, że "członek zwalniający mieszkanie własnościowe otrzymuje równowartość prawa do lokalu po potrąceniu nie wniesionej części wkładu budowlanego". Stosownie do powyższego postanowienia statutu wydanie lokalu spółdzielni stanowi przesłankę wypłaty byłemu członkowi lub jego następcom prawnym kwot należnych z tytułu równowartości prawa do lokalu. Po wygaśnięciu członkostwa ciąży zatem na byłym członku obowiązek wydania lokalu, a na pozwanej obowiązek uiszczenia uprawnionemu równowartości własnościowego prawa do lokalu. Świadczenia te stają się wymagalne z datą wygaśnięcia członkostwa i jego świadczenia wzajemne w rozumieniu art. 488 k.c. powinny być spełnione jednocześnie. W konsekwencji pozwana mogła skutecznie podnieść zarzut niewykonania umowy i wstrzymać się ze spełnieniem świadczenia dopóty, dopóki druga strona nie zaoferuje świadczenia wzajemnego. W razie zawinionego przez członka niewykonania obowiązku zwrotu lokalu może on domagać się zwrotu równowartości wkładu z daty ustania członkostwa za jednoczesnym zwrotem lokalu (art. 210, 229 § 1 pr. spółdz., art. 488 k.c.). W kwestii określenia równowartości własnościowego prawa do lokalu Sąd Wojewódzki trafnie uznał, że za podstawę obliczenia jego wysokości należy przyjąć średni koszt członkowski budowanych mieszkań, jaki kształtuje się w roku wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu, a więc z daty, kiedy roszczenie członka z tego tytułu stało się wymagalne. Nie jest to jednak równowartość rynkowa, jak to wywodzi powódka w odpowiedzi na rewizję, lecz wkład zwaloryzowany, ustalony przy uwzględnieniu przesłanek z art. 229 § 1 pr. spółdz. i § 16 ust. 4 statutu pozwanej. Zauważyć przy tym należy, że powódka błędnie interpretuje § 16 ust. 4 statutu, który za podstawę ustalenia równowartości prawa do lokalu przyjmuje średni koszt członkowski w danej chwili budowanych mieszkań lub średni koszt budowanych mieszkań w W., jednakże taki, jaki kształtuje się w roku wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu. Powołane postanowienie statutu nie uprawnia do ustalenia równowartości prawa do lokalu według średnich kosztów budowy, aktualnych w dacie wyrokowania. Zasadnie zarzuca rewizja, że Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, w jakiej wysokości kształtowały się koszty budowanych w spółdzielni mieszkań w 1984 r. Twierdzenia stron w tym zakresie były rozbieżne; powódka podawała kwotę 38.000 zł za 1 m2, pozwana zaś 25.000 zł za 1 m2. Sąd Wojewódzki, czyniąc ustalenia, że średni koszt wynosił w 1984 r. kwotę 38.000 zł za 1 m2, nie wskazał, na jakich dowodach oparł powyższe ustalenie, co uniemożliwia odparcie zarzutu rewizji poczynienia ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem. Z tych względów, uznając za trafny zarzut rewizji niewyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, z mocy art. 388 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.