VI KZP 22/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca).Sędziowie: R. Bodecki, J. Gaj, J. Mikos, L. Nowak, M. Szczepański, W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Prokuratora Generalnego PRL z dnia 14 grudnia 1988 r., złożonego na podstawie art. 18 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241) i skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego w celu rozpoznania przez skład siedmiu sędziów - o wyjaśnienie następującego zagadnienia prawnego:"Czy określony w art. 91 § 1 k.k. warunek odbycia przez skazanego dwóch trzecich kary pozbawienia wolności, jeżeli już uprzednio odbywał karę pozbawienia wolności jako karę zasadniczą, dotyczy również osób wymienionych w art. 91 § 2 k.k.?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 91 § 1 k.k. - w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 17 czerwca 1988 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 20, poz. 135) - określa przesłanki umożliwiające warunkowe przedterminowe zwolnienie skazanego z odbycia reszty kary pozbawienia wolności, przyjmując jako zasadę odbycie co najmniej połowy kary wtedy, gdy odbywa się ją po raz pierwszy, a dwóch trzecich kary, jeżeli skazany już uprzednio odbywał karę pozbawienia wolności jako karę zasadniczą.W stosunku do art. 91 § 1 k.k. - według stanu prawnego obowiązującego w tym zakresie na dzień 30 czerwca 1988 r. - nastąpiła istotna zmiana, polegająca na skróceniu minimalnego okresu koniecznego dla ewentualnego stosowania warunkowego zwolnienia - z co najmniej dwóch trzecich kary do co najmniej połowy kary, jednakże z ograniczeniem dotyczącym tzw. recydywy penitencjarnej, tj. ponownego odbywania kary pozbawienia wolności jako kary zasadniczej. W tym wypadku nadal obowiązuje przesłanka odbycia co najmniej dwóch trzecich kary.Na tle obowiązującego stanu prawnego rodzi się - o istotnym znaczeniu dla praktyki - wątpliwość co do wzajemnego stosunku art. 91 § 1 k.k. i art. 91 § 2 k.k. W tym ostatnim bowiem przepisie wspomniane wymaganie odbycia co najmniej połowy kary skrócono do jednej trzeciej kary w odniesieniu do wymienionego w tym przepisie kręgu osób - ze względów podmiotowych (pkt 2, 3 i 4) lub podmiotowo-przedmiotowych (pkt 1). Nie zastrzeżono natomiast w treści tego przepisu stosowania ograniczenia przewidzianego w art. 91 § 1 k.k. do osób uprzywilejowanych, które już uprzednio odbywały karę pozbawienia wolności jako karę zasadniczą, ale również w sposób wyraźny nie wyłączono tego warunku.Chodzi więc - o czym była już mowa - o rozważenie wzajemnych relacji między obu przepisami: § 1 i § 2 art. 91 k.k. Gdyby założyć, że § 2 art. 91 k.k. ma charakter przepisu szczególnego w stosunku do § 1 art. 91 k.k., wówczas należałoby uznać, że wobec osób z kręgu tzw. uprzywilejowanych nie stosuje się ograniczeń wymienionych w art. 91 § 1 k.k., tj. odnoszących się zarówno do wymagania odbycia minimum połowy kary pozbawienia wolności, jak również do wymagania nieodbywania wcześniej kary pozbawienia wolności. Możliwa jest jednak i inna interpretacja, odnosząca szczególność art. 91 § 2 k.k. tylko do pierwszego z wymagań, na co zdaje się wskazywać treść tego przepisu ograniczająca minimum odbycia kary pozbawienia wolności do co najmniej jednej trzeciej kary, bez rezygnacji z wymagania drugiego. Opowiadając się jednak przeciw takiemu wyjaśnieniu tej wątpliwości, wskazać należy, co następuje:Wprowadzenie do kodeksu karnego, w związku z instytucją warunkowego przedterminowego zwolnienia, ograniczenia związanego z tzw. recydywą penitencjarną, przy wydatnym złagodzeniu koniecznego minimum odbycia kary pozbawienia wolności dla osób odbywających karę pozbawienia wolności po raz pierwszy, należy uznać za rozwiązanie nawiązujące wprost do resocjalizacyjnych i prewencyjnych celów kary, o których mowa w art. 90 § 1 k.k. W związku z tym ustawa traktuje inaczej osobę, która znalazła się w zakładzie karnym po raz pierwszy, a inaczej osobę, która już uprzednio odbywała karę zasadniczą pozbawienia wolności. Jest to podstawowe, generalne zróżnicowanie, które dotyczy wszystkich, z wyjątkiem jednak osób wymienionych w § 2 art. 91 k.k. (oraz w § 3 tego artykułu). Wniosek taki nasuwa się jako oczywista konsekwencja analizy porównawczej treści art. 91 § 1 i 2 k.k. według stanu sprzed dnia 17 czerwca 1988 r. oraz treści art. 91 § 2 k.k. - po zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 17 czerwca 1988 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach.Gdyby bowiem założyć, że omawiane ograniczenie przewidziane w art. 91 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym dotyczy także osób uprzywilejowanych, to oznaczałoby to, że co do części tych osób nastąpiło pogorszenie sytuacji prawnej w zakresie warunków korzystania z przedterminowego zwolnienia w stosunku do warunków istniejących do dnia 30 czerwca 1988 r. Artykuł 91 § 1 k.k. - w stosunku do młodocianych; a § 2 tego artykułu - w stosunku do pozostałych osób uprzywilejowanych (w brzmieniu przed zmianą wprowadzoną wymienioną ustawą z dnia 17 czerwca 1988 r.) - stawiał wymaganie odbycia co najmniej połowy kary pozbawienia wolności, nie ograniczając tego żadnymi dodatkowymi warunkami (poza ogólnymi przesłankami wynikającymi z art. 90 k.k.). Wprowadzenie więc obecnie takich warunków oznaczałoby, że część tych osób (która już wcześniej odbywała zasadniczą karę pozbawienia wolności) musiałaby odbyć co najmniej dwie trzecie kary. Kierunek zmian wprowadzonych ustawą z dnia 17 czerwca 1988 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach, polegający na ogólnym złagodzeniu kryteriów minimalnego okresu odbycia kary, nie pozwala na taką interpretację, że co do niektórych osób kryteria te musiałyby ulec zaostrzeniu, i to w sytuacji, gdy ustawa w jej literalnym brzmieniu tego nie przewiduje. Warto ponadto dodać, że - gdy chodzi o młodocianych - to art. 91 § 1 k.k. już w postaci pierwotnej (w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 19 kwietnia 1969 r. - Dz. U. Nr 13, poz. 94), a także po wprowadzeniu zmian ustawą z dnia 10 maja 1985 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 23, poz. 190), przyjął zasadę warunkującą przedterminowe zwolnienie tylko odbyciem co najmniej połowy kary (poza warunkami ogólnymi wynikającymi z treści art. 90 k.k.). Wymieniona ustawa z dnia 10 maja 1985 r. rozrzeszając krąg osób mogących korzystać wcześniej niż ogół skazanych z warunkowego przedterminowego zwolnienia i zrównując te osoby z młodocianymi, nie wprowadziła żadnych dodatkowych warunków, określając jedynie okoliczności podmiotowe i podmiotowo-przedmiotowe, uzasadniające łagodniejsze traktowanie niektórych osób. Jeżeliby zatem obecnie warunek związany z tzw. recydywą penitencjarną odnieść do wszystkich osób, to w stosunku do młodocianych - korzystających z określonych w art. 91 § 2 k.k. ulg przy warunkowym przedterminowym zwolnieniu - od 18 lat, a w stosunku do innych osób objętych obecnym art. 91 § 2 k.k. - od przeszło 3 lat, oznaczałoby to faktyczne przekreślenie uprzywilejowania co do niektórych osób, należących do tych grup.Uznać zatem należy, że młodociani i inne osoby wymienione w art. 91 § 2 k.k. mogą korzystać z przewidzianego dla nich uprzywilejowania w postaci obniżenia progu koniecznej do odbycia kary w razie stosowania warunkowego przedterminowego zwolnienia także i wtedy, gdy wcześniej odbywali karę zasadniczą pozbawienia wolności, jeśli nie zachodzą sytuacje określone w art. 60 § 2 lub 3 k.k. (art. 91 § 3 k.k.).