III UZP 9/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Michaluk, E. Mzyk.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Zofii S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o rentę rodzinną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie postanowieniem z dnia 26 stycznia 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osobie uprawnionej do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym, pobierającej emeryturę z tytułu zatrudnienia, wypłaca się emeryturę powiększoną o 25% renty rodzinnej - stosownie do art. 54 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68) - w sytuacji, gdy drugiej osobie ustalono rentę rodzinną po tymże inwalidzie wojennym (mającym ustalone prawo do emerytury) na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.)?"podjął następującą uchwałę:Osobie uprawnionej do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym, który otrzymywał emeryturę z tytułu pracy i rentę inwalidy wojennego, pobierającej emeryturę z tytułu zatrudnienia wypłaca się emeryturę powiększoną o 25% renty rodzinnej w myśl art. 54 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68) także w sytuacji, gdy drugiej uprawnionej osobie przyznano rentę rodzinną po tym inwalidzie wojennym na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Wojewódzki powstało na tle następującego stanu faktycznego:Mąż wnioskodawczyni Leon S. za życia pobierał dwa świadczenia: emeryturę z tytułu zatrudnienia oraz rentę inwalidy wojennego. Po śmierci wymienionego do renty rodzinnej po nim pozostały dwie osoby, a mianowicie: - była żona Helena S. mająca w chwili śmierci Leona S. więcej niż 50 lat i ustalone wyrokiem sądowym prawo do alimentów oraz - wnioskodawczyni - będąca wdową po wymienionym, która w chwili śmierci męża miała więcej niż 50 lat i pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej.Helena S. (b. żona Leona S.) od chwili jego śmierci (17 maja 1984 r.) otrzymuje rentę rodzinną na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - jako świadczenie korzystniejsze.Wdowa po wymienionym Zofia S. od dnia 1 grudnia 1986 r. nabyła prawo do emerytury z tytułu zatrudnienia. W dniu 13 lutego 1987 r. Zofia S. zgłosiła wniosek o rentę rodzinną wojenną po zmarłym mężu. Organ rentowy przyznał obu uprawnionym osobom rentę rodzinną na podstawie art. 45 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) dzieląc ją na dwie równe części i część przypadającą dla Zofii S. zawiesił na podstawie art. 69 wymienionej ustawy.W odwołaniu wnioskodawczyni domagała się zmiany decyzji organu rentowego i przyznania jej zwiększenia emerytury o 25% renty rodzinnej na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68).Sąd Wojewódzki rozpatrując to odwołanie uznał, że w sprawie występują poważne wątpliwości prawne i przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 26 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin wszystkim członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna.Identyczne unormowanie zawiera art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Unormowania te nie nasuwają zastrzeżeń, jeśli chodzi o stosowanie ich do normalnych stanów faktycznych, zwłaszcza gdy do renty rodzinnej są uprawnieni członkowie rodziny na tej samej podstawie prawnej (ustawy o z.i.w. lub ustawy o z.e.p.).Nie stwarza większych trudności stosowanie ograniczeń wynikających z wymienionych przepisów, gdy osoby uprawnione do renty rodzinnej mają uprawnienia alternatywne z jednej bądź drugiej z wymienionych ustaw w stanie faktycznym, uprawniającym je wyłącznie do renty rodzinnej.W sprawie niniejszej sytuacja jest skomplikowana, bowiem obie uprawnione osoby mają uprawnienia do renty rodzinnej z obu wspomnianych ustaw, jednakże realizacja tego prawa nie może być taka sama wobec obu uprawnionych. Dla byłej żony - otrzymującej tylko rentę rodzinną - korzystniejszą, gdyż wyższą, jest renta rodzinna z ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Natomiast dla wnioskodawczyni, będącej wdową - uprawnionej także do emerytury z tytułu pracy - renta rodzinna z ustawy o z.e.p. pozostaje tylko prawem, gdyż z uwagi na art. 69 ust. 1 tej ustawy przysługuje jej pobieranie tylko jednego świadczenia. Realizację prawa do pobierania więcej niż jednego świadczenia wnioskodawczyni może zrealizować, gdy renta rodzinna dla niej będzie wypłacana na podstawie przepisów ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych.W świetle obowiązujących przepisów sytuacja taka jest możliwa.W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o z.e.p. w przypadku zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury i renty wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.Prawidłowo więc byłej żonie organ rentowy wypłaca rentę rodzinną z ustawy o z.e.p. - jako świadczenie dla niej korzystniejsze. Korzystanie przez b. żonę z tego uprawnienia nie może stać na przeszkodzie do korzystania przez wnioskodawczynię (drugą żonę będącą aktualnie wdową) z przywileju, jaki wypływa dla niej z treści art. 54 ust. 5 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, a mianowicie pobierania całej emerytury powiększonej o 25% renty rodzinnej z tej ustawy. Obie omawiane ustawy, zastrzegając, iż wszystkim uprawnionym osobom przysługuje jedna łączna renta rodzinna, nie wykluczają, iż renta będzie przyznawana na podstawie różnych ustaw z tym ograniczeniem, że łączna wysokość tej renty przyznanej wszystkim uprawnionym nie może być wyższa niż ustalona renta rodzinna najkorzystniejsza.Nie można podzielić poglądu organu rentowego, że w takiej sytuacji ustalenie i wypłacenie renty rodzinnej dla dwu osób uprawnionych może nastąpić wyłącznie na podstawie jednej ustawy. Korzystanie bowiem przez jedną uprawnioną osobę z korzystniejszej dla niej renty rodzinnej nie może pozbawiać prawa do właściwej renty drugiej uprawnionej osoby, pobieranej w zbiegu z emeryturą, wynikającego także z przepisu ustawy. Wykładnia funkcjonalna wymienionych przepisów prawa - w takiej sytuacji prowadzi do stanowiska wyrażonego w sentencji uchwały.