IV CR 96/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Zakrzewska.Sędziowie SN: B. Bladowski, St. Dmowski (spr.).Protokolant: J. Krajewska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 1988 r. sprawy z powództwa Międzywojewódzkiej Hurtowni Zaopatrzenia Rzemiosła w B. przeciwko Urszuli S. o zapłatę 1.000.661 zł na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 23 grudnia 1987 r.oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneMiędzywojewódzka Hurtownia Zaopatrzenia Rzemiosła w B. wnosiła o zasądzenie od pozwanej kwoty 1.000.661 zł z odsetkami i kosztami procesu, twierdząc, że pozwana dłużna jest tę kwotę tytułem reszty ceny za zakupiony piec piekarniczy.Pozwana Urszula S. nie uznała powództwa i wnosiła o jego oddalenie podnosząc, iż uiściła całą należność za zakupiony u powódki piec.Sąd Wojewódzki w R. wyrokiem z dnia 23 grudnia 1987 r. powództwo uwzględniło. W uzasadnieniu tego wyroku przyjął - co wynika z treści motywów - że w chwili zawierania umowy sprzedaży pieca, tj. w dniu 3 maja 1985 r. strony nie uzgodniły konkretnej ceny, a postanowiły, iż decydować będzie cena obowiązująca w chwili odbioru pieca, że pozwana kwotę 1.250;000 zł wpłaciła na poczet ceny, a nie jako całą należność, że "sprzedawcą były Zakłady Mechaniczne WZGS", zaś "powódka jedynie pośredniczyła".Pozwana zaskarżyła powyższy wyrok rewizją, w której podnosząc zarzuty niewyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych oraz naruszenia przepisów procesowych zgłosiła wniosek o jego zmianę i oddalenie powództwa, zaś jako ewentualny wniosek o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Występujący na rozprawie rewizyjnej pełnomocnik powódki, podtrzymując zarzuty i wnioski rewizji wniósł dodatkowo (w załączniku do protokołu) o wzięcie pod uwagę z urzędu naruszenia przez Sąd prawa materialnego, "a w szczególności naruszenie art. 488 § 1 k.c. w zw. z art. 535 § 1 k.c., poprzez przyjęcie, iż powód mógł jednostronnie zmienić cenę rzeczy sprzedanej".Uzasadnienie prawneOddalając rewizję Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Niewątpliwie trafne jest stanowisko strony pozwanej, że powódce - jako sprzedawcy pieca piekarniczego - nie służyło uprawnienie do jednostronnej zmiany umowy sprzedaży, w części dotyczącej ceny, po wydaniu sprzedanej rzeczy. Trafność tego twierdzenia nie uzasadnia jednak zarzutów i wniosków rewizji. Nie daje także podstaw do przyjęcia z urzędu (art. 381 § 1 k.p.c.), że zaskarżone orzeczenie zapadło z naruszeniem prawa materialnego, a w szczególności art. 488 § 1 k.c. w zw. z art. 535 § 1 k.c.Zebrany w sprawie materiał dowodowy i poczynione na jego podstawie ustalenia faktyczne nie uzasadniają twierdzenia, że strony ustaliły cenę pieca piekarniczego w dniu 3 maja 1985 r. i że powódka zmieniła jednostronnie tę cenę po odebraniu elementów pieca przez męża pozwanej. Przeciwnie zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadnia stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż w dniu 3 maja 1985 r. cena pieca nie została ustalona, a wpłata w tym dniu kwoty 600.000 zł oraz w dniu 20 sierpnia 1985 r. kwoty 650.000 zł dokonana została na poczet ceny. Stanowisko powyższe znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadków J.R. i O. Okoliczność, iż świadkowie ci nie byli uczestnikami pertraktacji prowadzonych w dniu 3 maja 1985 r. między pozwaną i jej mężem oraz ojcem, z jednej strony a przedstawicielami powódki z drugiej, nie podważają wiarygodności i mocy dowodowej ich zeznań. Za zgodnością tych zeznań z rzeczywistym stanem faktycznym, a przeciwko wersji strony pozwanej przemawiają nie tylko rozbieżności w twierdzeniach (zeznaniach) pozwanej i jej męża - omówione szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ale przede wszystkim okoliczności towarzyszące zawieraniu umowy (pertraktacjom - jak określa się w rewizji rozmowy przeprowadzone w dniu 3 V 1985 r.). Otóż gdy się weźmie pod uwagę, że umowa sprzedaży zawarta została w dniu 3 maja 1985 r. a więc wówczas gdy wiadomo było, że występuje inflacja, kiedy wiadomo też było, że piece nie były jeszcze wykonane, a miały być wykonane przez wytwórcę w czwartym kwartale 1985 r., czyli do końca 1985 r., i kiedy cena wykonania nie była ustalona między wytwórcą a powodową hurtownią to oczywiście sprzeczne z doświadczeniem życiowym jest twierdzenie pozwanej o ostatecznym ustaleniu ceny w dniu zawierania umowy sprzedaży. Zgodnie zaś z tymi zasadami pozostaje stanowisko strony powodowej, iż wysokość ceny miała być ustalona później w oparciu o wyliczenie kosztów produkcji. Przesądza to o bezzasadności zarzutów rewizji z art. 368 pkt 3 i 5 k.p.c.Na marginesie podkreślić należy, iż twierdzenie zawarte w rewizji, że pozwana nie brała udziału w pertraktacjach na temat ceny budzi zdziwienie. Pozwana tak w przesłuchaniu informacyjnym (k. 37), jak i słuchana w charakterze strony (k. 100) podała przecież jednoznacznie, że była w dniu 3 maja 1985 r. u powódki i rozmawiała na temat ceny.Przyjmując, za prawidłowe ustalenie Sądu I instancji, iż strony nie określiły w dniu 3 V 85 r. ceny pieca sprzedawanego przez powódkę, a kupowanego przez pozwaną, rozważenia wymaga kwestia, czy zawartą w tym dniu umowę można w tej sytuacji uznać za ważną. Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej w kwestii tej należy zająć stanowisko pozytywne. Wprawdzie cena należy do istoty umowy sprzedaży, nie oznacza to jednak, że brak ustalenia ceny powoduje taki skutek, że umowa sprzedaży w każdym razie nie dochodzi do skutku. Przeciwko takiemu wnioskowi przemawia treść art. 536 k.c. i to zarówno jego § 1-g, który stanowi, że cenę można określić przez wskazanie podstaw do jej ustalenia jak i z § 2, który przewiduje, że "jeżeli z okoliczności wynika, że strony miały na względzie cenę przyjętą w stosunkach danego rodzaju, poczytuje się w razie wątpliwości, że chodziło o cenę w miejscu i czasie, w którym rzecz ma być kupującemu wydana". W sprawie, której proces dotyczy występowały okoliczności szczególne. Nie chodziło bowiem o sprzedaż rzeczy produkowanych seryjnie, lecz wykonywanych w małych ilościach na szczególne zlecenie, przy czym sytuacja powódki była też szczególna. Powódka była wprawdzie sprzedawcą, a nie pośrednikiem - jak to sugeruje Sąd I instancji, ale dokonywała sprzedaży rzeczy, której jeszcze nie posiadała i której ceny znać nie mogła, chociażby z uwagi na to, że Centralny Związek Spółdzielni Rolniczych "Samopomoc Chłopska", cedując (k.15) na jej rzecz 6 kompletów konstrukcji piecowych nie wskazał ceny a zaznaczył jedynie że rozliczenie ma nastąpić " w cenach detalicznych". Charakter umowy, sposób zobowiązania się powódki do wykonania zamówienia pozwanej, a właściwie jej ojca, ogólny tryb realizacji zamówień rzemieślników na piece oraz okoliczności towarzyszące zawieraniu przez strony umowy w dniu 3 maja 1985 r. i jej wykonywania w styczniu 1986 r, przemawiają za tym, że zamiarem stron było skorzystanie - przy określaniu ceny z uprawnień przewidzianych w art. 536 k.c. W takim wypadku nie można mówić o naruszeniu art. 536 i 535 k.c., jak również art. o 488 § 1 k.c. (skoro strony mogą określić różny termin świadczeń z umowy najemnej).Rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego powołane w załączniku do protokołu rozprawy rewizyjnej, zapadły na tle innych stanów faktycznych niż występujący w sprawie niniejszej i stąd poglądy wypowiedziane w uzasadnieniach tych orzeczeń nie mogły mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej.W sprawie niniejszej nie można też mówić o opóźnieniu się strony powodowej ze spełnieniem świadczenia wynikającego z umowy sprzedaży i okoliczności tej powoływać jako podstawę obciążenia powódki, a nie pozwanej skutkami zmiany cen. Jak już podkreślono w piśmie Centralnego Związku (k.19) wynika, że wytwórca miał wykonać i dostarczyć powódce elementy piecowe w IV kwartale 85 r., czyli do końca tego kwartału. W tej sytuacji nie można mówić, że wydanie tych elementów przez powódkę jako sprzedawcę kupującej pozwanej nastąpiło ze zwłoką.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił rewizję jako nieuzasadnioną (art. 387 k.p.c.).