GSK 1290/04

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Sulimierski, Sędziowie NSA Maria Myślińska (spr.), Hanna Rybińska, Protokolant Agnieszka Romaniuk, po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 września 2004 r. sygn. akt I SA/Bd 348/04 w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia 21 maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 7 września 2004r. w sprawie I SA/Bd 348/04 odrzucił skargę P.M. o wznowienie zakończonego prawomocnie postępowania w sprawie SA/Bd 2083/03 toczącej się ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia 21 maja 2003 r. nr [...] wydaną w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. W uzasadnieniu postanowienia sąd orzekający podniósł, że wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2004 r. sygn. akt SA/Bd 2083/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę P. M. wniesioną na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia 21 maja 2003 r., którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Toruniu z dnia 6 lutego 2003 r., uznającą zgłoszenie celne za nieprawidłowe. W sprawie tej sąd orzekający uznał, że decyzje organów celnych nie naruszyły przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Powołując się na przepis art. 273 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strona skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia. Powyższą skargę strona skarżąca uzasadniła faktem, że decyzja organu I-szej instancji, mająca charakter deklaratoryjny potwierdziła powstanie z dniem 20 czerwca 2000 r. określonego stanu prawnego i kwota niedopłaty została zarejestrowana na zasadzie art. 229 ustawy – Kodeks celny. Do chwili obecnej organ celny nie powiadomił skarżącego o zarejestrowaniu kwoty wynikającej z długu celnego, co stanowi, zdaniem strony skarżącej, naruszenie przepisu art. 230 ustawy – Kodeks celny. Sąd orzekający merytorycznie, prowadząc postępowanie, nie stwierdził istnienia i nie usunął naruszenia prawa w zakresie ujawnionej okoliczności, a zdaniem skarżącej ten nowy fakt jest przesłanką uzasadniającą wznowienie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu uznał, iż nie zaistniała merytoryczna przesłanka do wznowienia postępowania sądowego na podstawie art. 273 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd stwierdził, że powiadomienie o zarejestrowaniu kwoty należności nie ma wpływu na uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, jak i na wysokość długu celnego, bowiem jest to czynność materialno-techniczna. Według sądu, kwestia prawidłowego poinformowania dłużnika o zarejestrowaniu długu celnego może mieć znaczenie dla egzekwowania należności celnych, natomiast nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie określenia wysokości należności celnych. Przyczyna restytucyjna charakterystyczna dla instytucji wznowienia postępowania polega bowiem na tym, że opiera się na okolicznościach, które pozostają w związku przyczynowym z treścią rozstrzygnięcia. Według oceny sądu orzekającego, nie mogą być więc brane pod uwagę przyczyny, które nie wchodziły w zakres okoliczności, a które składały się na podstawę stanu rzeczy istniejącego w chwili orzekania przez sąd. W momencie doręczenia decyzji organów celnych o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, skarżąca została poinformowana o wysokości długu celnego. Zdaniem sądu I-szej instancji, nie zaistniała w sprawie przesłanka określona w art. 273 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym nie było podstaw do wznowienia postępowania i na podstawie art. 281 cyt. wyżej ustawy należało skargę odrzucić. Od powyższego postanowienia P. M. wniósł skargę kasacyjną, powołując treść art. 173, art. 177 w zw. z art. 174 pkt 1 u.p.s.a., zarzucając naruszenie prawa, a w szczególności przepisów art. 273 § 2 u.p.s.a. oraz art. 2 Konstytucji na skutek nieuznania przez sąd orzekający, iż skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu została wniesiona skutecznie. Strona skarżąca wywodzi, że w dniu 31 marca 2004 r. wykryła w decyzji wadę polegającą na braku powiadomienia strony o retrospektywnym zarejestrowaniu kwoty długu celnego. Fakt ten wywołuje ten skutek, zdaniem skarżącej, że dłużnik nie może ponosić za niego odpowiedzialności w świetle art. 230 ustawy – Kodeks celny. Zdaniem skarżącej, cyt. "brak zawiadomienia strony w decyzji określającej o zarejestrowaniu kwoty długu celnego jest przyczyną restytucyjną, gdyż pozostaje w związku z identyfikacją stosunku prawnego i obowiązków strony z decyzji oraz związania decyzją organu". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wywodzi, że sąd orzekający na gruncie art. 230 ustawy – Kodeks celny błędnie przyjął, że brak zawiadomienia o zarejestrowaniu długu celnego pozostawał bez wpływu na wysokość długu celnego. Decyzją z dnia 6 lutego 2003 r. została określona ostatecznie kwota długu celnego. Mimo że decyzja wskazywała na konieczność uzupełnienia przez stronę należności celnych, to organy celne nie powiadomiły strony o tym fakcie w myśl art. 230 § 1 Kodeksu celnego, czym naruszyły nie tylko ten przepis, ale również art. 120, 121 i 124 ustawy – Ordynacja podatkowa. Brak zawiadomienia strony o zarejestrowaniu długu celnego tworzy w myśl art. 230 ustawy – Kodeks celny sytuację, w której dłużnik nie może ponosić odpowiedzialności za dług celny, gdyż brak zawiadomienia o zarejestrowaniu nie nakładał na stronę obowiązku. Na koniec skarga kasacyjna zarzuca, że w postępowaniu sądowym WSA w Bydgoszczy nie badał wskazanej wyżej okoliczności oraz bezzasadnie przyjął, że nie wystąpiła restytucyjna przyczyna wznowienia, czym uchybił przepisom art. 3, art. 134, 273 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 2 i 7 Konstytucji RP. Skarżący nie posiadał wiedzy co do wadliwości decyzji określającej dług celny, wynikającej z uchybienia przez Urząd Celny w Toruniu postanowieniom art. 230 § 1 ustawy – Kodeks celny. Tej okoliczności skarżący nie podnosił wcześniej ani w postępowaniu administracyjnym, ani w postępowaniu sądowym. Postępowania, na podstawie których uzyskał tę wiedzę zostały wszczęte przed UC w Toruniu w miesiącu marcu 2004 r. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Toruniu wnosił o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postępowania, w tym zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazał, że przepis art. 230 § 1 ustawy – Kodeks celny nakłada na organy celne obowiązek powiadomienia dłużnika o kwocie zarejestrowanych należności celnych, a skarżący został powiadomiony w momencie doręczenia mu decyzji określającej wysokość długu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że: skarga kasacyjna wniesiona została w trybie art. 173 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zauważyć należy, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym, który przysługuje stronie do Naczelnego Sądu Administracyjnego i skarga ta powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych, przez co należy rozumieć wskazanie tych przepisów, które zdaniem wnoszącego skargę - uległy naruszeniu. Treść przepisu art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wymienia podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną. Podstawę więc może stanowić: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe jego zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do wymagań jakim winna odpowiadać skarga kasacyjna należy zaliczyć według przepisu art. 176 cyt. ustawy, wskazanie zaskarżonego orzeczenia ze sprecyzowaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Konieczność dokładnego sprecyzowania podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia wiąże się z uregulowaniem prawnym zawartym w art. 183 § l cyt. ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem skargę w granicach skargi kasacyjnej, a strony mogą przytaczać tylko nowe uzasadnienie zgłoszonych wcześniej podstaw. Kasacja więc powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych, przez co należy rozumieć wskazanie tych przepisów, które - zdaniem wnoszącego kasację - uległy naruszeniu. Z urzędu sąd bierze pod rozwagę nieważność postępowania. Przechodząc do rozpoznania zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej, stwierdzić należy, że wznowienie postępowania polega na ponownym rozpoznaniu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem, jeśli spełnione zostaną przesłanki przewidziane w ustawie. Ponieważ jest to postępowanie wyjątkowe, przy stosowaniu przepisów o wznowieniu należy stosować wykładnie ścisłą, odrzucając interpretację rozszerzającą. Wniesienie skargi o wznowienie postępowania ograniczone jest terminem, a nadto skarżący winien wykazać przesłanki dopuszczalności wznowienia. Słusznie zauważył sąd orzekający, że instytucja wznowienia postępowania jest nadzwyczajnym środkiem odwoławczym, którego istota polega na ponownym rozpoznaniu sprawy i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Wznowienie postępowania sądowego może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Uwzględniają one konieczność wznowienia na nowo procesu dotkniętego brakami formalnymi, bez względu na ich wpływ na rozstrzygnięcie, właściwe przyczyny restytucyjne oraz fakt wydania orzeczenia na podstawie aktu normatywnego, uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą. Strona skarżąca jako podstawę wznowienia powołuje przepis art. 273 § 2 u.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Stwierdzić więc należy, że podstawą wznowienia przewidzianego w powołanym wyżej przepisie jest późniejsze – po uprawomocnieniu się orzeczenia, wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Zwrot użyty w omawianym przepisie "wykrycie" odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nie ujawnionych i podówczas nieujawnionych, bo nieznanych stronom. Nie odnosi się ono zatem do okoliczności i dowodów jawnych z materiału poprzedniego postępowania, a tylko nie dostrzeżonych przez stronę. Inaczej bowiem skarga o wznowienie służyłaby korygowaniu błędów popełnionych przez stronę przy prowadzeniu poprzedniej sprawy, co jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 05 maja 1967 r. I PZ 20/67 – nie należy do jej funkcji. Jednak już z uzasadnienia skargi skierowanej do WSA wynika, że podnoszona podstawa prawna wznowienia nie ma miejsca. Skarżący wywodzi, że podstawę wznowienia określoną w art. 273 § 2 u.p.s.a. stanowi w istocie naruszenie art. 230 § 1 i 4 ustawy – Kodeks celny. Stwierdzić należy, że przedmiotem sprawy SA/Bd 2083/03 było uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i ustalenie kwoty długu celnego. O wysokości ustalonego przez organy celne długu celnego skarżący został powiadomiony przez fakt doręczenia decyzji organów obu instancji. Nie można więc mówić o późniejszym wykryciu takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, bowiem skarga kasacyjna ich nie wskazuje, które by mogły wyczerpać przesłanki ustawowe. Gdyby rzeczywiście strona nie została powiadomiona o wysokości długu celnego przez fakt doręczenia decyzji, wówczas zupełnie inna byłaby sytuacja prawna, lecz w dalszym ciągu nie wyczerpująca treści art. 273 § 2 u.p.s.a. W związku z powyższym stwierdzić należy, że wobec tak sprecyzowanej przesłanki, na podstawie której miałoby nastąpić zdaniem skarżącego wznowienie postępowania, to zasadnie WSA uznał, że nie jest to w istocie przesłanką wznowienia, o której stanowi art. 273 § 2 u.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga nie oparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu (por. postanowienie SN z dnia 28.10.1999 r. sygn. II UKN 174/99; z dnia 29.01.1968 r. I CZ 122/67, OSNCP 1968 nr 8-9 poz. 154, w uzasadnieniu uchwały SN z dnia 28.10.1981 r. I CO 5/81, OSNCP 1982 nr 5-6, poz. 77 oraz w uzasadnieniu postanowienia SN z dnia 30.05.1996 r. I CRN 101/95, OSNC 1996 nr 10, poz. 138).