I FZ 122/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 845/21 o odmowie przywrócenia terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 8 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 14 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 845/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", odmówił przywrócenia na wniosek P.K. (dalej "Strona" lub "Skarżący") terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z 31 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 845/21, oddalającego skargę Strony na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 8 sierpnia 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że Skarżący niewątpliwie uchybił terminowi na zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a wniosek o przywrócenie terminu zgłosił z zachowaniem ustawowego terminu i dopełnił jednocześnie spóźnionej czynności procesowej. Jednak złożone przez Stronę oświadczenie i dołączone do niego wydruki zaświadczeń lekarskich nie stanowiły dostatecznego uprawdopodobnienia przyczyn, z powodu których uchybiono ww. terminu, przez co przedmiotowy wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie, żądając w nim uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 184, art. 185 i art. 188 P.p.s.a. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 P.p.s.a., poprzez błędne uznanie, że Strona nie uprawdopodobniła należycie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, w sytuacji gdy z przedstawionego stanu faktycznego i przedłożonych dokumentów wynika, że z powodu złego stanu zdrowia Skarżący nie mógł racjonalnie podejmować decyzji. W uzasadnieniu Skarżący powtórzył argumentację prezentowaną już wcześniej we wniosku o przywrócenie terminu i piśmie z 6 kwietnia 2022 r. uzupełniającym ten wniosek, a ponadto wskazał, że fakt złożenia wniosku o przywrócenie terminu przez jego żonę nie wyklucza braku winy jego samego w złożeniu wniosku o uzasadnienie wyroku. Strona podniosła, że w czasie, gdy wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku miał zostać złożony, miała problemy z koncentracją i podejmowaniem czynności życia codziennego. Wykluczało to również możliwość podjęcia decyzji o złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Skarżący zarzucił jednocześnie Sądowi pierwszej instancji nieuprawnione podważenie treści i znaczenia dla sprawy przedłożonych zaświadczeń lekarskich z 28 stycznia 2022 r. i 18 lutego 2022 r. Zdaniem Skarżącego jeśli w ocenie Sądu zaświadczenia te oraz jego wyjaśnienia były niewystarczające do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, Sąd winien wezwać go do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentacji uzupełniającej. W zażaleniu, na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 P.p.s.a., zawarto ponadto wniosek o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z zaświadczenia lekarskiego z 10 maja 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 P.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień), sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwe wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, po zbadaniu zaskarżonego postanowienia pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał Sąd pierwszej instancji, stwierdza, że postanowienie to nie narusza prawa. Przede wszystkim nie jest w sprawie sporne spełnienie przez Skarżącego warunków formalnych wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, przez co Naczelny Sąd Administracyjny odstępuje od szczegółowej analizy w tym zakresie. Istotę sporu stanowi natomiast kwestia braku winy Skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji z 31 stycznia 2022 r. We wniosku z 9 marca 2022 r. o przywrócenie terminu Skarżący podniósł, że 27 stycznia 2022 r. bardzo pogorszył się jego stan zdrowia, co skutkowało niezdolnością do pracy trwającą do dnia złożenia przedmiotowego wniosku włącznie, udokumentowaną stosownymi zaświadczeniami lekarskimi. Ponadto Skarżący wskazał, że występujące u niego dolegliwości bólowe zakłócały czynności życia codziennego, a zastosowane leczenie dekoncentrowało go i wyłączało normalne funkcjonowanie i racjonalne myślenie. Taką argumentację Skarżącego Sąd pierwszej instancji uznał za lakoniczną i niewystarczającą dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wystąpienia z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd zwrócił przy tym uwagę, uwzględniając dodatkowe wyjaśnienia Skarżącego zawarte w piśmie z 6 kwietnia 2022 r. uzupełniającym wniosek o przywrócenie terminu, że mimo trwającego stanu niezdolności do pracy Skarżący 4 marca 2022 r. zatelefonował do Sądu w celu powzięcia informacji dotyczących jego sprawy, a ponadto 9 marca 2022 r. za pośrednictwem swojej żony złożył w Sądzie przedmiotowy wniosek. Skarżący miał zatem możliwość posłużenia się pomocą osoby trzeciej w celu należytego zapewnienia ochrony swoich interesów prawnych. Z powyższym stanowiskiem Sądu pierwszej instancji należy się zgodzić. Naczelny Sąd Administracyjny nie podważa w żaden sposób okoliczności dotyczących stanu zdrowia Skarżącego w spornym okresie, udokumentowanych złożonymi do akt sprawy zaświadczeniami lekarskimi, do kontestowania treści których sąd administracyjny nie jest uprawniony. Zaświadczenia te, a raczej stwierdzone nimi okoliczności faktyczne podlegają jednak ocenie tego sądu w aspekcie skutków prawnych, jakie strona postępowania chce nimi wywołać. W rozpoznawanej sprawie chodzi o uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu procesowego. W orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, zgodnie z którym przeszkodę uprawdopodabniającą brak winy w uchybieniu terminu może stanowić nagła choroba strony lub jej pełnomocnika. Równocześnie wskazuje się jednak, że sama choroba, nawet udokumentowana zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczająca dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, gdyż należy w takiej sytuacji wykazać również wykazać, że jej rodzaj uniemożliwiał dokonanie konkretnej czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy osoby trzeciej przy dokonaniu tej czynności (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 5 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 508/13; z 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 329/14; z 20 maja 2014 r., sygn. akt I OZ 383/14; z 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OZ 643/14; CBOSA). Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że na moment rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (tj. 31 stycznia 2022 r. – dzień wydania i ogłoszenia orzeczenia) choroba Skarżącego nie miała charakteru nagłego. Do tego czasu bowiem dolegliwości chorobowe już się pojawiły (wg oświadczenia Skarżącego - 27 stycznia 2022 r.), a ponadto Skarżący zdążył już zasięgnąć porady lekarskiej (data wystawienia pierwszego zaświadczenia lekarskiego - 28 stycznia 2022 r.). Powyższy termin upływał zaś 7 lutego 2022 r., tj. 10 dni po pogorszeniu się stanu zdrowia Skarżącego i 9 dni po skorzystaniu przez niego z porady lekarskiej. Należy również zauważyć, że z przedłożonych zaświadczeń lekarskich, wynika, że choroba Skarżącego nie wiązała się z koniecznością hospitalizacji, czy nawet leżenia w warunkach domowych. Ponadto ani z treści przedmiotowych zaświadczeń, ani też z wyjaśnień Skarżącego (treść wniosku z 9 marca 2022 r. i pisma z 6 kwietnia 2022 r.) nie wynika, aby dolegliwości chorobowe lub zastosowane leczenie całkowicie wyłączały świadomość Strony i to w całym okresie choroby, a w szczególności w czasie do upływu terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Przeczy temu także aktywność podjęta 4 marca 2022 r. (tj. w czasie trwania udokumentowanej niezdolności do pracy). Wprawdzie Skarżący podnosił we wniosku, że dolegliwości bólowe utrudniały mu funkcjonowanie jedynie w początkowym okresie, nie doprecyzował jednakże, jak długo ten okres się utrzymywał. Trzeba przy tym mieć na względzie, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest pismem procesowym niesformalizowanym, ograniczającym się co do zasady do jednego zdania, niewymagającym uzasadnienia. Jest to zatem pismo procesowe na tyle nieskomplikowane, że można je sporządzić pomimo choroby. Przy samym sporządzeniu pisma, zarówno jak i przy jego złożeniu w Sądzie można się przy tym posłużyć osobą trzecią. Ważne jedynie aby wnioskodawca złożył na tym piśmie osobisty podpis. Nie zasługuje na akceptację twierdzenie zażalenia, że o ile samo techniczne złożenie wniosku mogło nastąpić za pośrednictwem osoby trzeciej, o tyle decyzję w tym zakresie musiał podjąć sam Skarżący, co było niemożliwe z uwagi na stan chorobowy. Jak już bowiem zauważono powyżej Skarżący nie wykazał, aby dolegliwości chorobowe lub zastosowane leczenie całkowicie wyłączały możliwość podejmowania przez niego wszelkich decyzji i to w całym okresie choroby. Ponadto Skarżący znał planowaną datę ogłoszenia orzeczenia w jego sprawie (vide protokół rozprawy z 20 stycznia 2022 r., k. 205). Wraz z zawiadomieniem Sądu o wyznaczonym terminie rozprawy otrzymał też pouczenie o zasadach sporządzania uzasadnienia wyroku (pismo z 10 listopada 2021 r., k. 79-81 akt). Na podstawie tych informacji był zatem w stanie ustalić, że termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ewentualnego niekorzystnego dla niego wyroku upływa 7 lutego 2022 r. Skarżący jednak, mimo nieobecności przy ogłoszeniu orzeczenia, w sposób nieuprawniony oczekiwał na doręczenie mu przez Sąd z urzędu sentencji wyroku, co pozwoliłoby mu na wystąpienie o uzasadnienie (zob. pismo z 6 kwietnia 2022 r., s. 2). Tymczasem strona należycie dbająca o swoje interesy w takiej, jak opisana powyżej sytuacji, winna niezwłocznie podjąć działania niezbędne do tego, aby móc dotrzymać wymaganych terminów procesowych. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Skarżący dopuścił się niedbalstwa, które jest postacią winy nieumyślnej, wykluczającą możliwość przywrócenia uchybionego terminu procesowego. W realiach sprawy choroba Skarżącego nie miała charakteru nagłego, poza tym Skarżący nie wykazał, że sama choroba lub zastosowane leczenie uniemożliwiały mu całkowicie podejmowanie decyzji, a także że nie miał możliwości posłużenia się przy dokonaniu czynności procesowej osobą trzecią. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku dowodowego, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że kontrola instancyjna postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego opiera się na okolicznościach faktycznych, w których ten sąd orzekał. Nie chodzi bowiem o ponowne rozpoznanie sprawy (tu: wniosku o przywrócenie terminu), a o zweryfikowanie, czy Sąd pierwszej instancji podjął w okolicznościach sprawy rozstrzygnięcie zgodne z przepisami prawa. Wspomniany wniosek dowodowy nie mógł zatem zostać uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.