I FZ 254/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia PPHU "P." Sp.z.o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 1 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1589/11 odmawiające zmiany postanowienia z dnia 20 lutego 2012 r. o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PPHU "P." Sp.z.o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 1 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1589/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił zmiany postanowienia z dnia 20 lutego 2012 r. odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PPHU "P." Sp.z.o.o. w Z. (dalej: "skarżąca", "spółka") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 lipca 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. 2.1. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 20 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie to stało się prawomocne, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 14 czerwca 2012 r. sygn. akt I FZ 141/12 oddalił wniesione zażalenie. Sąd I instancji w przedmiotowym uzasadnieniu wskazał, że pismem z dnia 12 lipca 2012 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł w terminie 7 dni. Wezwanie zostało doręczone w dniu 20 lipca 2012 r., a pismem z dnia 27 lipca 2012 (data stempla pocztowego) skarżąca złożyła kolejny wniosek o zwolnienie jej z obowiązku jego uiszczenia. Do pisma nie załączono żadnych dokumentów ani nie złożono go na wymaganym prawem formularzu, stąd sąd I instancji, uznał go za wniosek o zmianę postanowienia z dnia 20 lutego 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia z kosztów sądowych i postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r. odmówił zmiany wyżej cytowanego postanowienia z dnia 20 lutego 2012 r. 2.2. Rozpoznając zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 grudnia 2012 r. uchylił postanowienie WSA z dnia 20 sierpnia 2012 r. (sygn. akt I FZ 468/12). W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odmowa zmiany postanowienia z dnia 20 lutego 2012 r., była przedwczesna, gdyż sąd I instancji, nie dysponując wnioskiem złożonym zgodnie z art. 252 § 2 P.p.s.a. nie mógł dokonać oceny spełnienia przesłanek z art. 165 P.p.s.a. 2.3. Wykonując zalecenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wezwano skarżącego do nadesłania formularza PPPr. Skarżący wykonując wezwanie sądu nadesłał stosowny formularz. W uzasadnieniu powyższego podał, iż działalność spółki obejmuje handel, pośrednictwo, obrót paliwami płynnymi i obrót wierzytelnościami. Ponadto wskazał, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego oraz Urzędu Kontroli Skarbowej zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając dalsze pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Dodatkowo wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Obecnie trwa ich licytacja. Jednakże wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości 1.700.000,00 zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie 5.169.319,24 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości 4.362.182,77 zł oraz zerowy stan środków na rachunkach bankowych. 2.4. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd I instancji uznał, że stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 257 i art. 255 P.p.s.a. w niniejszej sprawie strona złożyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych, a zatem w ograniczonym zakresie. Sąd uznał go za wniosek o zmianę wskazanego postanowienia złożony w trybie art. 165 P.p.s.a. W bieżącej sprawie zadaniem sądu I instancji było więc porównanie stanu faktycznego, który zaistniał w momencie wydania postanowienia z 20 lutego 2012 r. ze stanem obecnym. Kluczowe w tym zakresie są oświadczenia złożone na urzędowym formularzu "PPPr". Strona nie załączyła żadnych dokumentów ani nie przedstawiła informacji wskazujących i uzasadniających twierdzenie, że jej aktualna sytuacja finansowa uległa zmianie, a konkretnie pogorszeniu od dnia 20 lutego 2012 r. Sąd I Instancji zacytował całość przedstawionego przez stronę uzasadnienia wniosku. Ze względu na jego treść nie było potrzeby ponownej weryfikacji przedstawionego przez stronę materiału dowodowego, gdyż tak już dokonana pozostawała w mocy. Zawarte we wniosku uzasadnienie zawiera argumenty podnoszone już we wszystkich wcześniejszych pismach i wnioskach, które nie znalazły uznania sądu i instancji. Nie stanowią nowych okoliczności faktycznych i nowych informacji a zwłaszcza nie wykazują pogorszenia sytuacji finansowej spółki. Informacje te były już przedmiotem oceny Sądu, która została przedstawiona w uzasadnieniu wskazanego postanowienia wraz z innymi dowodami. Brak nowych dowodów i ustaleń faktycznych powoduje, że ocena ta, która została uznana za zasadną w postępowaniu zażaleniowym przez NSA, pozostaje aktualna gdyż nie zostały ujawnione żadne nowe okoliczności faktyczne uzasadniające zmianę prawomocnego postanowienia. Dalej sąd I instancji przypomniał zasady udzielania prawa pomocy oraz zasadę odpłatności postępowania sądowego, w ramach których sąd rozpoznając wnioski w tym zakresie bierze pod uwagę tylko rzeczywistą i aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. To na stronie ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, nawet nie wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym uiścić należnego wpisu od skargi. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy, co w przedmiotowej sprawie nakazuje przedstawić nowe dowody potwierdzające pogorszenie sytuacji materialnej spółki, natomiast z analizy wniosku wynika, że strona skarżąca podała dokładnie te same dane, co w poprzednim postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, dlatego też nie można przyjąć, iż okoliczności faktyczne w sprawie uległy zmianie, co uzasadniałoby zmianę powyższego rozstrzygnięcia. Mając na względzie art. 165 P.p.s.a., uznał, że strona nie uzasadniła ani nie uprawdopodobniła zmiany (pogorszenia) sytuacji materialnej, która była przedmiotem oceny i stanowiła podstawę wydania ostatecznego postanowienia z dnia 20 lutego 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w kwestii zwolnienia z kosztów sądowych sąd instancji odmówił zmiany postanowienia z dnia 20 lutego 2012 r. . 3. Spółka złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia wskazując, że sąd I instancji ma możliwość obserwacji sytuacji finansowej spółki od trzech lat, z której wynika, że została pozbawiona ona środków finansowych i nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego. Działalność gospodarcza spółki została "zablokowana przez przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych". Ponadto spółka wskazała na postanowienia wydane w innych sprawach, w których prawo pomocy w żądanym zakresie zostało jej przyznane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. 5. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma treść art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. 6. W niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej spółki na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 lutego 2012 r. odmawiające przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie – zwolnienia z kosztów sądowych. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. Podkreślić przy tym należy, iż mają to być okoliczności istotne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. 7. W tym miejscu należy przypomnieć, że argumentacja zawarta w ponownym wniosku strony, złożonym na skutek wezwania sądu I instancji o nadesłanie stosowanego formularza PPPr, w związku z postanowieniem NSA z dnia 6 grudnia 2012r., sprowadza się do powtórzenia treści uzasadnienia wniosku oraz pozostałych danych dotyczących majątku i dochodu wnioskodawcy, w porównaniu z pierwszym wnioskiem złożonym przez stronę skarżącą. W drugim wniosku strona zawarła te okoliczności, które były znane sądowi I instancji już przy rozstrzyganiu wcześniejszego wniosku. Biorąc powyższe okoliczności sprawy, sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała istotnych zmian sytuacji finansowej. Bowiem uzasadnienie wniosku stanowi powtórzenie pierwotnie złożonego. Prawidłowo uznał sąd I instancji, że nie stanowią one nowych okoliczności faktycznych ani nowych informacji, a zwłaszcza nie wykazują pogorszenia sytuacji finansowej spółki. Informacje te były już przedmiotem oceny sądu. Podkreślono w uzasadnieniu postanowienia, że samo oświadczenie w tym zakresie nie jest wystarczające do prawidłowej oceny wniosku. 8. Skarżąca wnosząc zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dokonała odniesienia się do zarzutów podniesionych przez sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Skarżąca w zażaleniu pozostała bierna na ocenę sądu I instancji dokonaną w zakresie zasadności jej wniosku, a uzasadnienie zażalenia jest lakoniczne i pozostaje bez związku z argumentacją sądu I instancji. Przytoczne w niej treści, w ocenie sądu odwoławczego, nie świadczą o zmianie okoliczności, a jedynie stanowią subiektywną ocenę toczącego się postępowania. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że rozpatrywanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do kompetencji wojewódzkich sądów administracyjnych, a Naczelny Sąd Administracyjny jedynie je kontroluje, sprawując kontrolę legalności orzeczeń sądów pierwszej instancji. Mając na uwadze stanowisko sądownictwa administracyjnego, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy należy stwierdzić, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania tego prawa. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający, że nastąpiła w jej sprawie zmiana okoliczności istnych dla rozpatrywanej kwestii, a tym samym nie wykazała spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 10. Zatem mając na uwadze powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że powołana przez skarżącego w zażaleniu argumentacja nie wypełniają przesłanki z art. 165 P.p.s.a. dotyczącej zmiany okoliczności sprawy, a stanowią jedynie powtórzenie dotychczas prezentowanej przez stronę skarżącą sytuacji majątkowej. Skarżąca również w treści zażalenia nie podniosła jakichkolwiek argumentów wskazujących na zmianę okoliczności przyjętych przez sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia z dnia 20 lutego 2012 r. 11. Stwierdzić należy, że bez wykazania zaistnienia zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić, czy też uchylić swego postanowienia. Nie jest bowiem dopuszczalna zmiana postanowienia o jakiej mowa w art. 165 P.p.s.a. oparta tylko na polemice z oceną dokonaną przez sąd I instancji bez wykazania przez stronę zmiany okoliczności. Skoro skarżąca nie wykazała zaistnienia takich zmian w swej sytuacji materialnej, które przy uwzględnieniu dyspozycji zawartej w art. 165 P.p.s.a. stanowiłyby podstawę do zmiany stanowiska wyrażonego w postanowieniu z dnia 20 lutego 2012 r. zasadnym było wydanie zaskarżonego postanowienia. Z przedstawionego wniosku nie wynikało zaś, iż w sprawie zaszły takie właśnie zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W nowym wniosku strona powołuje w istocie podobne (te same) okoliczności co poprzednio. W tym miejscu należy wskazać, że w świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Sąd administracyjny nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać wymagane dokumenty, których skarżąca nie dostarczyła. Skarżąca musiała sobie zdawać sprawę z tego, że nie wypełniała wezwań sądu I instancji oraz wiedziała z doręczonych odpisów postanowień, że m.in. brak tych dokumentów skutkował poprzednią odmową przyznania prawa pomocy. Natomiast zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro ciężar dowodu spoczywał na stronie, która wnosiła o przyznanie prawa pomocy, to brak przedłożenia wymaganej dokumentacji przy zbyt ogólnikowej treści wniosku wiązał się w takiej sytuacji z ryzykiem strony, że prawo pomocy nie będzie jej przyznane i to strona decydowała, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę czy nie. 12. W tej sytuacji należy wskazać, w odniesieniu do uwag poczynionych przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 grudnia 2012 r., I FZ 486/12, że zbędnym było wzywanie strony o nadesłanie stosownej dokumentacji, która miałyby potwierdzać dane zawarte w ponownym wniosku, skoro skarżąca była już wzywana o takie dokumenty przy rozpoznawaniu poprzedniego wniosku, a składając ponowny wniosek zawarła w nim te same informacje, co w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie było, zatem w ocenie Sądu odwoławczego potrzeby, w odniesieniu do powtórnego wniosku, do skorzystania z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., gdyż sąd I instancji słusznie uznał, że ze względu na porównanie treści wniosków nie była konieczna ponowna weryfikacji przedstawionego przez stronę materiału dowodowego, gdyż sąd I instancji już jej dokonał w pozostającym w mocy postanowieniu z dnia 20 lutego 2012 r., a zawarte we wniosku uzasadnienie zawierało argumenty podnoszone już we wszystkich wcześniejszych pismach i wnioskach, które były przez sąd I instancji rozpoznane i nie znalazły aprobaty i uznania. 13. Podsumowując w przepisie art. 165 P.p.s.a. nie chodzi bowiem o jakąkolwiek zmianę okoliczności sprawy, a o taką zmianę, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby sądowi możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia. Argumentując a contrario z art. 165 P.p.s.a. wynika bowiem, że nie mogą być uchylane i zmieniane postanowienia niekończące postępowania, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, jeśli brak jest zmiany okoliczności sprawy. W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wykazała takiej zmiany. Zbędnym było wzywanie strony skarżącej o nadesłanie stosownej dokumentacji i materiałów źródłowych, które miałyby potwierdzać dane zawarte we wniosku, gdy zważy się, że strona w postępowaniu wywołanym pierwotnym wnioskiem była o takowe dokumenty wzywana. Ponadto znała treść postanowienia z 20 lutego 2012 r. a tym samym poznała motywy którymi kierował się sąd I instancji rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy. 14 Warto również podkreślić, że okoliczność przyznania prawa pomocy spółce w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Nie jest bowiem możliwa do przyjęcia sytuacja, w której sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygałby nie na podstawie akt sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. 15. Oceniając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy spółki, przez pryzmat przesłanek wynikających z art. 165 P.p.s.a. wskazać należy, że wniosek ten powielał argumentację, jaką zawierał wniosek wcześniejszy. Zatem prawidłowo sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zmiany postanowienia tego sądu z dnia 20 lutego 2012 r. 16. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji.