I FZ 287/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Sędzia NSA Danuta Oleś, , po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp.j. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 705/20 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P. sp.j. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 23 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia spółce w podatku od towarów i usług zobowiązania podatkowego za okresy luty-listopad 2016 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za styczeń i grudzień 2016 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonym postanowieniem z 24 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 705/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił P. sp.j. z siedzibą w S. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 23 lipca 2020 r. określającej spółce w podatku od towarów i usług zobowiązanie podatkowe za okres luty - listopad 2016 r. oraz kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za styczeń i grudzień 2016 r. W uzasadnieniu Sąd podał, że spółka wypracowała w bieżącym roku zysk netto pozwalający na pokrycie zobowiązań wynikających z zaskarżonej decyzji, choć zysk ten niewątpliwie jest mniejszy niż w roku poprzednim. Zważywszy jednak na okoliczność, że kontrola podatkowa była prowadzona przez organ podatkowy w 2017 r. i w tym też roku zostało wszczęte postępowanie podatkowe, w ocenie Sądu skarżąca miała świadomość, że wszczęte i toczące się postępowanie, zakończone następnie wydaną 21 października 2019 r. decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego może mieć wpływ na sytuację finansową spółki, a tym samym winna była zabezpieczyć na przyszłość należności publicznoprawne. W owym czasie nie istniał również stan pandemii. Natomiast sytuacja kadrowa skarżącej w przedstawionych okolicznościach nie może być uznana za narażenie skarżącej na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody czy też za trudną do odwrócenia w skutkach, ponieważ ewentualna konieczność redukcji zatrudnienia spowodowałaby zwrot części, a nie całej przyznanej subwencji. Ewentualna redukcja etatów nie może stanowić przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Zaskarżając powyższe postanowienie w całości spółka wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Postanowieniu zarzucono naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, mimo istnienia przesłanek do wstrzymania jej wykonania. W uzasadnieniu spółka podkreśliła, że w jej ocenie potencjalna konieczność zwolnienia załogi oraz niedotrzymanie postanowień umowy dofinansowania stanowią przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Nie zgodziła się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że skoro zwolnienia pracowników spowodowałoby konieczność zwrotu jedynie części dofinansowania objętego umową to nie dowodzi to narażenia spółki na szkodę. Ponadto spółka podkreśliła, że żaden rozsądnie działający przedsiębiorca nie zakłada takiej możliwości i nie można wymagać, aby planował z wyprzedzeniem redukcje etatów. Odebranie spółce nawet części dofinansowania przyczyni się do pogorszenia jej sytuacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Z ugruntowanej już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w tym przepisie p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 3 października 2011p r., sygn. akt I FSK 1427/11, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej: "CBOSA"). Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej. Sąd jednak może, choć nie musi, stosownie do treści art. 61 § 3 p.p.s.a., na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. Zgodnie z treścią art. 61 § 3 p.p.s.a., przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, warunkiem jednak wydania takiego postanowienia jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania. Z uwagi na powyższe, na wnioskodawcy ciąży obowiązek choćby uprawdopodobnienia, iż jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. W judykaturze dominuje stanowisko - akceptowane przez skład orzekający w niniejszym postępowaniu - kładące nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej (por. postanowienia NSA: z 10 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 106/11; z 9 września 2011 r., sygn. akt II FSK 1501/11; z 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11; z 26 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 338/07, dostępne w CBOSA). Aby wniosek mógł być rozpatrzony pozytywnie, strona musi zatem poprzeć go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Wskazując na powyższe należy uznać, że wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, spółka we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wykazała poprzez uprawdopodobnienie, spełnienie wynikającej z art. 61 § 3 p.p.s.a., przesłanki niebezpieczeństwa spowodowania, poprzez wykonanie decyzji, trudnych do odwrócenia skutków. Po pierwsze, stwierdzić należy, że spółka wywiązała się z obowiązku przedstawienia stosownej dokumentacji celem poparcia wniosku. Załączone dokumenty dają miarodajny obraz jego sytuacji. Po drugie, NSA doszedł do innych wniosków niż Sąd pierwszej instancji co do przedstawionych okoliczności i ich ewentualnych skutków. Spółka zatrudnia około 40 osób i funkcjonuje w dwóch oddziałach. Niestabilna sytuacja gospodarcza oraz panująca pandemia zmusiła spółkę do korzystania z form wsparcia w ramach tzw. Tarczy antykryzysowej, nie tylko dla zachowania płynności finansowej, ale przede wszystkim zachowania miejsc pracy. Przystąpienie do wyegzekwowania kwoty w takiej wysokości zniweczy starania spółki o utrzymanie na rynku i zmusi do zwolnień pracowników. Przy obecnej niepewnej sytuacji gospodarczej postawi to spółkę na skraju opłacalności. Spółka w celu pozyskania środków, które zapewnią jej chwilową płynność, a przede wszystkim pozwolą pokryć część prognozowanych do końca 2020 r. kosztów zatrudnienia, zobligowana była do sprzedaży kilku nieruchomości. Powyższa sprzedaż poprawiła wynik finansowy spółki jedynie do końca sierpnia 2020 r. Biorąc pod uwagę zestawienie obrotów spółki w 2019 r i 2020 r. należy zaobserwować ponad 54 % spadek. Słusznie również spółka podnosi, że ewentualna redukcja etatów (która już w sama w sobie stanowi trudne do odwrócenia skutki), spowoduje, że skarżąca będzie musiała zwrócić ponad 25 % otrzymanej subwencji. Stan taki spowodowałby zwiększenie zobowiązań spółki ze względu na konieczność jej spłaty/zwrotu. W tych okolicznościach zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trudno oczekiwać aby spółka gromadziła środki finansowe na pokrycie wszystkich potencjalnych rozliczeń z organami podatkowymi, zwłaszcza, że działalność spółki w zasadzie sprowadza się wyłącznie do bieżącego rozliczania swoich zobowiązań. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że podane przez stronę okoliczności mogły stanowić podstawę do uzyskania ochrony tymczasowej. Dla jej udzielenia wystarczy bowiem uprawdopodobnienie zaistnienia nieostrego kryterium w postaci "znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków". W doktrynie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest niższym stopniem pewności i mamy z nim do czynienia wówczas, gdy istnieją podstawy do przyjęcia pewnego stanowiska, mimo nieusuniętych wątpliwości, a więc wówczas gdy Sąd nabierze określonego przekonania (zob. postanowienie NSA z 6 kwietnia 2020 r., sygn. akt II FZ 175/20 i powołane tam orzecznictwo, dostępne w CBOSA). Pod pojęciem wyrządzenia znacznej szkody należy natomiast rozumieć taką szkodę - majątkową lub niemajątkową - której nie będzie można wynagrodzić przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub nie będzie można jej wyegzekwować ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Jeśli zaś chodzi o kryterium, jakie należy przyjąć dla oceny zaistnienia trudnych do odwrócenia skutków, to przyjmuje się, że są to takie skutki prawne lub faktyczne, które raz zaistniałe, spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Zatem stwierdzić należało, że w realiach niniejszej sprawy spółka uprawdopodobniła, że na skutek wykonania zaskarżonej decyzji będzie zmuszona poszukiwać środków poprzez redukcję etatów, co spowoduje obowiązek zwrotu subwencji i tym samym zwiększy jeszcze zobowiązania spółki, w sytuacji już i tak znacznego spadku obrotów z działalności. Sytuacja ta uzasadniała zatem wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on zostać uwzględniony, gdyż art. 203 i art. 204 p.p.s.a. regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego nie znajdują zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. i art. 61 § 3 i 5 orzekł jak w sentencji.