I GSK 2216/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Marek Leszczyński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 658/18 w sprawie ze skargi L. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 13 czerwca 2018 r. nr 0401-IEE.711.124.2018 w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od L. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 658/18, oddalił skargę L. P. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (dalej: Dyrektor IAS lub organ) z dnia 13 czerwca 2018 r., nr 0401-IEE.711.124.2018, w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA. Wniósł też o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) poprzez brak zastosowania pomimo przedawnienia części zaległości podatkowej względem dłużnej spółki co uniemożliwiało wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego przeciwko członkowi zarządu; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez błędne niezastosowanie i w konsekwencji brak zwrotu na rzecz skarżącego wyegzekwowanej przez organ egzekucyjny kwoty na poczet uchylonego tytułu wykonawczego; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 56 § 1 pkt 1 i pkt 5 u.p.e.a. w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak zastosowania i brak zawieszenia postępowania egzekucyjnego pomimo braku przesądzenia prawomocnie odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki oraz wstrzymania wykonalności skarżonej decyzji administracyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny i przedawnienia części zobowiązań. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę kasacyjną, pomimo wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie, rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Nastąpiło to na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842; dalej: ustawa COVID) oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA. Sąd kasacyjny w obecnym składzie podzielił bowiem stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 i II OPS 1/20, zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii oraz w okresie jednego roku po jego zakończeniu nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do - niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a - oceny zarzutów skargi kasacyjnej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępna na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Są to dwie odrębne podstawy kasacyjne, które nie podlegają łączeniu, ponieważ odnoszą się do różnego rodzaju uchybień. Skargę kasacyjną oparto o obie podstawy. Ze względu na zakres i konstrukcję podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów i sposób w jaki je uzasadniono, wstępnie przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Dlatego wprowadzony został obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny mocą art. 183 § 1 p.p.s.a. jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną. Z art. 176 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przypisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zaś zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poczynienie powyższych uwag natury ogólnej było konieczne, ponieważ w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna została skonstruowana w sposób nieuwzględniający wszystkich wskazanych wyżej wymogów. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów konieczne jest wskazanie, że przedmiotem kontroli Sądu I instancji w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora IAS w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 56 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części: (1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; (2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; (3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; (4) na żądanie wierzyciela; (5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Istota zawieszenia postępowania egzekucyjnego polega na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych na skutek powstania przeszkód w prowadzeniu egzekucji. Następuje przerwanie na czas określony biegu postępowania w związku z wystąpieniem przeszkód do jego dalszego prowadzenia, a samo zawieszenie postępowania następuje na czas niezbędny do usunięcia tych przeszkód (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 899/21). Ocena, czy istniały podstawy do zawieszenia tego postępowania, powinna nastąpić według stanu z chwili rozpatrywania wniosku przez organ egzekucyjny (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Po 677/21). Podkreślenia przy tym wymaga, że zawieszenie postępowania może nastąpić z urzędu albo na wniosek wierzyciela, natomiast żaden przepis u.p.e.a. nie przewiduje możliwości zawieszenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego lub dłużnika (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 942/21 oraz wyrok WSA w Białymstoku z dnia 13 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 181/21). W kontekście powyższego na uwzględnienie nie mogły zasługiwać zarzuty sformułowane w pkt 1, pkt 2 i pkt 3 petitum skargi kasacyjnej. Przede wszystkim skarżący nie był uprawniony do żądania zawieszenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, gdyż w postępowaniu tym nie jest wierzycielem tylko dłużnikiem. Ponadto przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. dotyczy przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdy tymczasem przedmiotem niniejszego postępowania jest wniosek o zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Tak samo niezasadny jest zarzut naruszenia przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a., który dotyczy kosztów egzekucyjnych ponoszonych przez wierzyciela, a zatem nie ma nic wspólnego z przesłankami warunkującymi zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Także niezasadny jest zarzut dotyczący naruszenia przepisu art. 56 § 1 pkt 1 i pkt 5 u.p.e.a. W sprawie nie wystąpiła bowiem żadna z przesłanek dających organowi możliwość zawieszenia przedmiotowego postępowania z urzędu. Do przesłanek tych nie można zaliczyć kwestii genezy zaległości Spółki M., za które skarżący odpowiada solidarnie. Niezasadne jest także powoływanie się na uprawnienia wierzyciela do składania oświadczeń w przedmiocie wszczęcia, kontynuowania bądź o zaniechanie podejmowania czynności egzekucyjnych – skarżący nie jest bowiem, co już podkreślono wyżej, wierzycielem w tym postępowaniu. Wstrzymanie wykonania ostatecznej i podlegającej wykonaniu decyzji z dnia 23 marca 2017 r. o solidarnej odpowiedzialności podatkowej skarżącego za zaległości podatkowe Spółki M., przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., nastąpiło dopiero w dniu 13 lipca 2018 r. Dało to organowi podstawę do zawieszenia postępowania. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2018 r. Naczelnik Pierwszego US w Toruniu zawiesił przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. Jednakże jednoznacznego podkreślenia wymaga, że powyższe postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2018 r. nie mogło mieć wpływu na ocenę zasadności zaskarżonego postanowienia organu o odmowie zawieszenia postępowania wydanego w dniu 13 czerwca 2018 r. Organ ten orzekał bowiem według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydawani decyzji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).