I GZ 140/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 12 marca 2008 r.; sygn. akt III SA/Po 691/07 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lipca 2007 r.; nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej określenia kwoty długu celnego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z 12 marca 2008 r. sygn. akt III SA/Po 691/07 odmówił S. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi wyżej wymienionego na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej określenia kwoty długu celnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd zaznaczył, że w sprawie zostało już wydane rozstrzygnięcie, które Naczelny Sąd Administracyjny uchylił argumentując, iż w rozważaniach została pominięta okoliczność uczestniczenia skarżącego w wielu postępowaniach sądowych, zatem kumulacja wpisów może mieć znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej i zdolności do poniesienia należnych kosztów sądowych. Rozpatrując ponownie sprawę Sąd stwierdził, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, nie pozbawia skarżącego prawa do rozpoznania sprawy przez sąd w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Z akt sprawy wynikało bowiem, że skarżący posiada stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę, nie posiada nikogo na utrzymaniu, koszty zatrudnienia doradcy podatkowego trudno jest uznać za niezbędne koszty utrzymania, a samo zatrudnianie – za uzasadnione, skoro skarżący oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Na ocenę możliwości uiszczenia wpisu w sprawie nie ma wpływu, zdaniem Sądu, duża ilość spraw sądowoadministracyjnych toczących się z udziałem skarżącego. Po zapoznaniu się z danymi na ich temat Sąd I instancji stwierdził, że w większości spraw skarżący został zwolniony od kosztów sądowych, zaś w niektórych przypadkach nie poniósł w rzeczywistości żadnych kosztów, gdyż w odpowiedzi na zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy. Obowiązek uiszczenia wpisów istnieje de facto jedynie w dwóch sprawach. Powołując się na dotychczasowe orzecznictwo Sąd podkreślił, że opłaty sądowe są rodzajem danin publicznych i zwolnienia od nich stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. S. wniósł o jego zmianę przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. Skarżący podkreślił, że wypełnił wszystkie polecenia Sądu dotyczące złożenia wyjaśnień co do stanu jego finansów. Ilość toczących się postępowań sądowych wynosi kilkadziesiąt. Środki na opłacenie kosztów sądowych uzyskuje w drodze czynienia oszczędności w wydatkach domowych, podczas gdy z art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że przyznanie pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Podniósł, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych powoduje pozbawienie go konstytucyjnego prawa do sądu, który jako jedyna instytucja może zbadać działania organu celnego w zakresie ich zgodności z prawem. Wskazał przy tym, że spór z organem celnym powstał z przyczyn niezależnych od strony. Odmowa udzielenia mu częściowej pomocy prawnej jest równoznaczna z pozbawieniem skarżącego prawa do rzetelnej oceny przez Sąd dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organ celny za dostatecznie udowodnione. Mimo że w ocenie Sądu wpis jest stosunkowo niewielki, to jednak stanowi zagrożenie dla egzystencji rodziny skarżącego. Pozbawienie go drogi do sądu naruszy nie tylko regulacje konstytucyjne, ale także będzie sprzeczne z orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 174 w związku z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny kontrolując orzeczenie sądu I instancji, na które zostało wniesione zażalenie, rozstrzyga czy podczas orzekania nie doszło do naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O ile sąd I instancji nie naruszył prawa, nie istnieją podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny do oceny słuszności rozstrzygnięcia, a jedynie jego legalności. (v. postanowienie NSA z 17 marca 2008 r. sygn. akt I GZ 41/08) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że dla oceny zaskarżonego postanowienia znaczenie miał fakt, iż zapadło ono po ponownym rozpoznaniu sprawy wskutek uchylenia pierwotnego rozstrzygnięcia przez sąd kasacyjny. Należy podkreślić, że w sprawie nie zachodzi sytuacja, w której zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd I instancji byłby związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny - niemniej jednak wspomniana okoliczność ma wpływ na zakres oceny zaskarżonego postanowienia. W postanowieniu z 15 marca 2005 r. (sygn. akt I GZ 34/05) NSA stwierdził, że przy stosowaniu art. 185 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania zażaleniowego sąd I instancji, zawsze w innym składzie, powinien rozpoznać sprawę w takim zakresie, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając zażalenie uchyla sprawę do ponownego rozpoznania. Oznacza to, że niezakwestionowana treść pierwotnego rozstrzygnięcia została oceniona przez sąd kasacyjny jako prawidłowa i ocena ta wiąże pozostałe składy orzekające w sprawie. Zakres rozważań Sądu I instancji w procesie ponownego rozpoznawania sprawy jest tym samym wyznaczony przez zakres, w jakim NSA przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, określony wytycznymi zawartymi w orzeczeniu kasacyjnym. Sąd ma obowiązek uwzględnienia uwag w procesie ponownego rozstrzygania, a gdyby orzekał z ich pominięciem naruszyłby zasadę prawidłowego orzekania i naraził się na sankcję uchylenia rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie Sąd I instancji orzekł z uwzględnieniem wskazówek co do kierunku rozpatrzenia sprawy, zawartych w postanowieniu NSA z 17 stycznia 2008 r. sygn. akt I GZ 241/07. W postanowieniu tym NSA wyraził ocenę, że pogłębionej analizy wymaga kwestia wpływu na sytuację materialną skarżącego sumowania się obciążeń finansowych wynikających z dużej ilości spraw prowadzonych z jego udziałem. Z akt sprawy wynika, że Sąd I instancji wykonał dalsze czynności sprawdzające (k. 115 akt) i na ich postawie stwierdził, że realne obciążenie skarżącego we wszystkich sprawach nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ wymagalne są należności w dwóch spośród sześćdziesięciu spraw, w łącznej kwocie 200 zł. Oceniając sytuację finansową skarżącego Sąd I instancji wskazał ponadto, że po potrąceniu należności na rzecz Izby Celnej w P. skarżący dysponuje kwotą 1561 zł z wynagrodzenia za pracę, a koszty jego własnego utrzymania oscylują w granicach 1200 zł. Ustalenia te nie zostały zakwestionowane ani przez NSA w powołanym postanowieniu, ani przez skarżącego. Odmienna ocena stanu faktycznego, na której opiera się zażalenie, nie może być przesłanką uchylenia postanowienia Sądu I instancji. Wadliwość orzeczenia musiałaby polegać na nieprawidłowym z punktu widzenia zasad logicznego myślenia rozumowaniu sądu, co – jak wyżej wskazano – nie miało miejsca. Bez wpływu na ocenę zgodności z prawem zapadłego postanowienia jest powoływanie się przez skarżącego na okoliczności związane ze prawą celną, w wyniku zaskarżenia której zostało wszczęte postępowanie sądowoadministracyjne. Postępowanie z zakresu prawa pomocy jest bowiem postępowaniem wpadkowym, w ramach którego ocenie podlega sytuacja finansowa strony, uzasadniająca zastosowanie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. (v. postanowienie NSA z 18 stycznia 2007 r. sygn. akt II GZ 2/07; postanowienie NSA z 13 września 2006 r. sygn. akt I GZ 137/06 oraz powołane tam orzeczenie z 31 marca 2005 r. sygn. akt II OZ 118/05) Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie jako niezasadne.