I GZ 414/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kowalik-Grzanka po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. R. i K. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 182/16 o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi P. R. i K. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych członków zarządu za zaległość podatkową w opłacie paliwowej za grudzień 2009 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 182/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi P. R. i K. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych członków zarządu za zaległość podatkową w opłacie paliwowej. Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 17 maja 2016 r. podjętym na rozprawie postępowanie w sprawie zostało zawieszone na zgodny wniosek stron na podstawie art. 126 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania nie został zgłoszony w ciągu trzech lat od daty wydania tego postanowienia, stąd zaszła przesłanka umorzenia postępowania, o której mowa w art. 130 § 1 p.p.s.a. W zażaleniu na postanowienie z dnia 18 września 2019 r. skarżący wnieśli o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. art. 130 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sprawie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodziła konieczność umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego; 2. art. 128 § 1 pkt 4 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie i niepodjęcie z urzędu zawieszonego postępowania po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowodministracyjnego ze skargi K. Z. i P. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...].09.2015 r. w przedmiocie orzeczeni o solidarnej odpowiedzialności byłych członków zarządu za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym za X, XI, XII 2009 r. (wyrok w tej sprawie uprawomocnił się z dniem 1 sierpnia 2019 r.); 3. art. 170 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie na skutek przyjęcia, że podstawą prawną wydania postanowienia z dnia 17 maja 2019 r. o zawieszeniu postępowania w sprawie był przepis art. 126 p.p.s.a. w sytuacji, gdy z treści uzasadnienia wynika, że Sąd zawiesił postępowanie z uwagi na fakt, iż rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 1215/15, a zatem to przepis art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowił w istocie podstawę prawną wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie; 4. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego spowodowało pozbawienie skarżących prawa do sądu, 5. art. 184 Konstytucji RP, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego spowodowało, że sądy administracyjne w niniejszej sprawie nie przeprowadzą kontroli działalności administracji publicznej, a decyzja Dyrektora Izby Celnej w Ł. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych członków zarządu w opłacie paliwowej za grudzień 2009 r. wydana na podstawie tożsamego materiału dowodowego, co decyzja w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych członków zarządu za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym za X, XI, XII 2009 r. pozostanie w sprzeczności z wyrokami sądów administracyjnych wydanymi w sprawie P. R. i K. Z. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych członków zarządu za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym za X, XI, XII 2009 r., którymi sady administracyjne uchyliły ww. decyzje obu instancji. Powyższe narusza zasadę równości wobec prawa, gdyż decyzja w przedmiocie opłaty paliwowej za XII 2009 r. zawiera tożsame wady, jakie zawierały decyzje dotyczące podatku akcyzowego za X, XI, XII 2009 r., które zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wydanym dnia 28 maja 2019 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 336/19 (poprzednia sygn. akt III SA/Łd 1215/15). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi umorzył postępowanie z uwagi na fakt, że strony nie wystąpiły z wnioskiem o jego podjęcie w ciągu trzech lat od jego zawieszenia. Z protokołu rozprawy, która odbyła się w dniu 17 maja 2016 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi wynika, iż pełnomocnik skarżących wniósł o zawieszenie postępowania sądowego do czasu zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 1215/15, w której WSA w Łodzi w dniu 31 marca 2016 r. wydał nieprawomocny wyrok. Pełnomocnik organu przychylił się do wniosku pełnomocnika skarżących. W postanowieniu, którym WSA w Łodzi zawiesił postępowanie sądowe na podstawie art. 126 p.p.s.a., Sąd stwierdził jednocześnie, że "rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 1215/15. Zauważyć bowiem należy, że stan faktyczny i prawny rozpoznawanej sprawy jest identyczny jak w sprawie III SA/Łd 1215/15, która dotyczy zobowiązania w podatku akcyzowym, również za miesiąc grudzień 2008 r. Dopóki zatem wyrok w ww. sprawie nie stanie się prawomocny, zasadnym jest zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w rozpoznawanej sprawie". Powyższe okoliczności wskazują na to, że w istocie w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaszły przesłanki fakultatywnego zawieszenia postępowania z urzędu, zgodnie bowiem z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeśli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Dostrzegając zajście przesłanek zawieszenia postępowania z urzędu Sąd I instancji powinien był zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a nie art. 126 tej ustawy. Bowiem, jak wynika z uzasadnienia postanowienia o zawieszeniu postępowania, Sąd uzależnił wynik toczącego się postępowania od wyniku postępowania sądowego o sygn. akt III SA/Łd 1215/15, natomiast w podstawie zawieszenia powołał art. 126 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 14 września 1977 r., III CRN 194/74 (OSPiKA 1978, nr 4, poz. 80), zgodnie z którym w razie pokrywania się podstaw zawieszenia na zgodny wniosek stron i jednej z przesłanek zawieszenia postępowania z urzędu, pierwszeństwo ma przesłanka zawieszenia postępowania z urzędu (obligatoryjna lub fakultatywna). Na tle procedury sądowoadministracyjnej pogląd ten został podzielony np. w postanowieniu NSA z 17 listopada 2010 r., I OSK 1832/10 (por. też np. H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 252; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 284). Choć taka "preferencja" zawieszenia postępowania z urzędu nie wynika bezpośrednio z treści przepisów, jest ona uzasadniona innymi unormowaniami, które odnoszą się do wypadków zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron, a w zasadzie nie mają zastosowania do zawieszenia postępowania z urzędu. Dotyczy to przykładowo innych konsekwencji dla biegu terminów (por. 127 § 1 i 2 p.p.s.a.), wyznaczenia minimalnego okresu zawieszenia postępowania w przypadku zawieszenia na zgodny wniosek strony (3 miesiące – art. 129 p.p.s.a.), a przede wszystkim ujemnego skutku w postaci umorzenia postępowania w przypadku niezgłoszenia wniosku o jego podjęcie (zastosowany w sprawie art. 130 § 1 p.p.s.a.). Skoro zatem Sąd I instancji powinien był zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., niezasadne zastosowanie art. 126 p.p.s.a., a co za tym idzie, umorzenie postępowania na podstawie art. 130 § 1 p.p.s.a. doprowadziło do naruszenia konstytucyjnego prawa skarżących do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Niezależnie od powyższego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji gdy strony, wnosząc zgodnie o zawieszenie postępowania określiły moment, w którym w ich ocenie ustanie przesłanka zawieszenia postępowania, sąd administracyjny powinien tak wskazany moment brać pod uwagę badając zasadność czy to podjęcia postępowania czy jego umorzenia. W przedmiotowej sprawie wniosek stron wskazywał, że postępowanie powinno być zawieszone jedynie do czasu rozstrzygnięcia przez WSA sprawy o sygn. akt III SA/Łd 1215/15. Nawet w przypadku uznania, że swoista "data końcowa" zawieszenia postępowania wskazana przez strony we wniosku o to zawieszenie nie jest równoznaczna z wnioskiem o podjęcie takiego postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał podstaw do umorzenia postępowania, gdyż – mimo zawieszenia postępowania na podstawie art. 126 p.p.s.a. – na żadnym etapie postępowania nie pouczył strony, o tym, że właśnie do umorzenia postępowania doprowadzi niezgłoszenie w ciągu trzech lat (od daty postanowienia o zawieszeniu) wniosku o podjęcie postępowania przez żadną ze stron, co w konsekwencji uniemożliwi rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego waga konsekwencji grożących stronie w przypadku niezgłoszenia wniosku o podjęcie zawieszonego na zgodny wniosek stron postępowania zobowiązuje sąd do zastosowania w tym przypadku zasady udzielania informacji, o której mowa w art. 6 p.p.s.a. Brak pouczenia skarżących o skutkach prawnych zaniedbania w omawianym zakresie świadczy o naruszeniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, brak było bowiem w takiej sytuacji podstaw dla zastosowania mającego represyjny charakter art. 130 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2013 r. sygn. akt I GSK 132/13, dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczność właściwego pouczenia skarżących jest tym bardziej istotna jeśli weźmiemy pod uwagę ww. sprzeczność pomiędzy podaną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podstawą prawną, a przywołanymi przez Sąd I instancji motywami dotyczącymi w istocie przesłanki z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wszystkie wskazane wyżej przyczyny prowadzą do wniosku, że zaskarżone postanowienie narusza wskazany w petitum skargi kasacyjnej art. 130 § 1 p.p.s.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie zgodnie z art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku skarżących o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSA i WSA 2008, nr 3, poz. 42), wyjaśnił, że przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o umorzeniu postępowania sądowego i dlatego nie orzeczono o kosztach postępowania kasacyjnego.