I OSK 108/25

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-09-10

Skład orzekający: Krzysztof Sobieralski, Karol Kiczka, Agnieszka Miernik

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, która uniemożliwia podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia, jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nawet jeśli wnioskodawca ma rodzeństwo zobowiązane do alimentacji?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że błędna jest wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez Sąd I instancji i organy administracji, które uzależniały przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od braku innych osób zobowiązanych do alimentacji, a także od ścisłego związku czasowego między zaprzestaniem działalności gospodarczej a powstaniem niepełnosprawności matki. Sąd podkreślił, że kluczowe jest faktyczne sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki, która uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, a istnienie rodzeństwa nie jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, jeśli wnioskodawca faktycznie sprawuje opiekę i z tego powodu nie pracuje.
Stan faktyczny
A. A. ubiegał się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, która legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z działalności gospodarczej a opieką nad matką, a także wskazując na możliwość sprawowania opieki przez rodzeństwo wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę A. A. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego.
Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok WSA, zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz A. A. kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1154/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 17 maja 2023 r. nr SKO.NP/4115/164/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z 13 kwietnia 2023 r. nr DŚRSM-5202-35/23; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz A. A. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 9 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1154/23 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 17 maja 2023 r. nr SKO.NP/4115/164/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 17 maja 2023 r. nr SKP.NP/4115/164/2023 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 13 kwietnia 2023 r. nr DŚRSM-5202-35/23 w przedmiocie odmowy przyznania A. A. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką B. B. Organ ustalił, że A. A. wniósł o ustalanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 2 marca 2023 r. Matka wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 22 lutego 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności (datowanym od 2 lutego 2023 r.). W ocenie organu, w sprawie nie zaistniał bezpośredni związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją (albo jego nie podejmowaniem) przez wnioskodawcę a sprawowaną opieką nad matką, skoro wnioskodawca zawiesił działalność gospodarczą z dniem 1 sierpnia 2022 r., a niepełnosprawność matki, zgodnie z ww. orzeczeniem datuje się od 2 lutego 2023 r. Ponadto, w ocenie organu, opieka nad matką nie była sprawowana przez wnioskodawcę w sposób stały lub długotrwały, a zakres i rozmiar sprawowanej opieki nie uniemożliwiał A. A. podjęcia zatrudnienia (na część etatu, umowę zlecenie, czy prowadzenie działalności gospodarczej). Kolejno organ uznał, że w sprawie nie istnieją okoliczności pozwalające na zwolnienie pozostałych członków rodziny, to jest dwóch sióstr wnioskodawcy z obowiązku zapewnienia opieki niepełnosprawnej matce. Obowiązek alimentacyjny może bowiem polegać na osobistych staraniach umożliwiających zapewnienie opieki niepełnosprawnej matce albo na sfinansowaniu jej usług opiekuńczych. Podkreślono też, że B. B. nie jest osobą cały czas leżącą, skoro zgodnie z oświadczeniem odwołującego się samodzielnie wykonuje większość czynności związanych z higieną osobistą. Również przedłożona wraz z odwołaniem dokumentacja medyczna w żadnym razie nie świadczy o tym, że matka strony wymaga sprawowania nad nią stałej opieki, stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie uwzględnił skargi A. A. uznając, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dotycząca bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu a niepodejmowaniu przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd podzielił wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. dokonaną przez organ odwoławczy, a także ustalenia, że w sprawie nie wykazano związku pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego z dniem 1 sierpnia 2022 r. a sprawowaniem opieki nad matką, która wymagała całodobowej opieki co najmniej od 2 lutego 2022 r., że skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze czasowym, że B. B. nie wymagała opieki sprawowanej w sposób stały lub długotrwały, a także że w stosunku do pozostałych żyjących dzieci matki skarżącego nie stwierdzono obiektywnych przeszkód w możliwości wsparcia skarżącego w opiece nad matką w wybranej formie. Sąd I instancji uznał bowiem, że współdziałanie rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. A. zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 1 i 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.": I) naruszenie prawa materialnego to jest: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 tiret pierwszy u.ś.r. przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest tylko rezygnacja z zatrudnienia, w sytuacji gdy przepis stanowi także o niepodejmowaniu zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnością, co nie zostało w ogóle rozważone; 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 tiret pierwszy u.ś.r. przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że posiadanie rodzeństwa przez stronę lub istnienie innych osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby wymagającej opieki, które mogłyby taką opiekę także sprawować, może być uznane za przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej, a w konsekwencji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest okoliczność czy pozostałe osoby mogłyby przejąć część opieki od wiodącego opiekuna; 3) art. 17 ust. 1 pkt 4 tiret pierwszy u.ś.r. przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że przesłanką do przyznania świadczenia jest okoliczność, by osoba wymagająca opieki była osobą leżącą, a jednocześnie by wymagała całodobowej opieki, w sytuacji gdy dla przyznania świadczenia wystarczające jest, aby opieka była stała lub długotrwała; II) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez niewłaściwe zastosowanie i zaakceptowanie braku poddania ocenie motywów rezygnacji i niepodejmowania przez stronę pracy zarobkowej a jednocześnie wyciągnięcie wobec strony negatywnych wniosków, skutkujących odmową przyznania wnioskowanego świadczenia, w sytuacji gdy strona "przedsiębiorą przez pewien okres była jedynie formalnie"; 2) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi na skutek zaakceptowania pominięcia w ocenie wyjaśnień strony i dokumentacji medycznej oraz braku wskazania przyczyn, z powodu których tym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że zakres opieki nad niepełnosprawną matką pozwalał i pozwala stronie na faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej przez okres siedmiu miesięcy i dalej, mimo że strona wyraźnie wskazała, że z uwagi na stan zdrowia matki zmieniła miejsce zamieszkania, zamieszkała z matką i opiekuje się nią w sposób ciągły; 3) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie i zaakceptowanie utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, przy jednoczesnym braku odniesienia się do argumentów odwołania, w sytuacji gdy decyzję należało uchylić i orzec co do istoty sprawy, przyznając wnioskowane świadczenie stronie. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a. wniesiono o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, to jest kart informacyjnych z 10 i 13 stycznia 2024 r. oraz zaświadczenia Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z 28 lutego 2024 r., w celu wykazania konieczności stałej i długotrwałej opieki nad B. B., a także uzyskiwanych przez stronę dochodów sprzed czasu ubiegania się o świadczenie (za okres od stycznia 2022 r. do końca lipca 2022 r. – 111 305,48 zł, średniomiesięczny dochód 15 900,00 zł), gdyż jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, wymóg rezygnacji z możliwości zarobkowania – rzeczywistej bądź potencjalnej – w celu sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnością nie został przez ustawodawcę powiązany z żadnym zakresem: etatowym, czasowym, godzinowym czy też zadaniowym. Wymóg ten jest również niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody są w ogóle uzyskiwane. Przesłanką uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy (tak NSA w wyroku z 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1314/23). Organ pomocowy nie może ustalać wcześniejszych przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Okoliczności niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą z niepełnosprawnością należy więc oceniać na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem, bez znaczenia jest czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej lub jej nie podejmował wcześniej z innych przyczyn, o ile w dacie wystąpienia z wnioskiem zaistniała rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Tym samym, nie ma znaczenia dla sprawy stanowisko organów administracji, tak jak i Sądu I instancji, dotyczące wcześniejszych motywacji strony. Stronie zupełnie nietrafnie i sprzecznie z doświadczeniem życiowym sugeruje się, że opłacało się jej zrezygnować z dochodu na poziomie prawie 16 000,00 zł (co wynika z zaświadczenia NUS), na rzecz skromnych środków z urzędu pracy. Sąd I instancji dokonał zatem niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 tiret pierwszy u.ś.r., który nie traktuje wyłącznie o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także o niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tego właśnie powodu. Są to dwie, odrębne sytuacje mogące wystąpić w stanie faktycznym. Organy w ogóle nie rozważyły tej przesłanki, skupiając się wyłącznie na kwestiach związanych z rezygnacją z zatrudnienia, a Sąd I instancji ten kierunek pogłębił i zaakceptował. Jak podkreślił wnoszący skargę kasacyjną, Sąd I instancji zaakceptował także fakt, że Kolegium nie podjęło próby rozważenia czy możliwe byłoby przyznanie stronie świadczenia (jeżeli organ uznał, że nie jest spełniona przesłanka dotycząca rezygnacji z zatrudnienia) w oparciu o przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawną matką. Tymczasem, w sprawie zachodzą obie przesłanki: strona zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej, ale też nie podejmuje obecnie pracy z uwagi na konieczność opieki nad matką, która wymaga całodobowej opieki. Przy czym, Sąd I instancji (podzielając pogląd Kolegium) błędnie uznał, że przesłanką do przyznania świadczenia jest aby osoba wymagająca opieki była osobą leżącą, a jednocześnie by wymagała całodobowej opieki. Jednakże, dla przyznania świadczenia wystarczające jest, aby opieka była stała lub długotrwała. Zatem, Sąd I instancji powielił błędy organów administracji publicznej akceptując fakt, że przyznanie świadczenia jest uzależnione od przesłanek, które nie zostały ustanowione w prawie materialnym. Obowiązkiem organów pozostaje zbadanie, zarówno pozytywnych jak i negatywnych warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale wyłącznie ustanowionych w treści ustawy (por. wyrok NSA z 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 85/22). Skoro wnoszący skargę kasacyjną jest zdolny do pracy, a ponadto opiekuje się matką w sposób stały, co wynika jednoznacznie z akt sprawy, to niewątpliwie istnieje po jego stronie obiektywny brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Sąd I instancji nie dostrzegł, że wnoszący skargę kasacyjną mieszkał przed operacją matki w Y. (powiat [...]) wraz z żoną i synem. Oznacza to, że strona zmieniła miejsce zamieszkania i czasowo opuściła swoją rodzinę, aby opiekować się matką. Nie więc sposób zgodzić się z Sądem I instancji, że wnioskodawca mógłby w dalszym ciągu prowadzić działalność gospodarczą (notabene dochodową) jeżeli opieka nad matką absorbowała go tak dalece, że musiał zmienić swoje miejsce zamieszkania z Komorowa na Tarnów oraz opuścić swoją żonę i syna. Powyższe oznacza, że Sąd I instancji zaakceptował dokonane przez Kolegium całkowicie dowolne ustalenia faktyczne, nie podając jakiejkolwiek argumentacji, która przemawiałaby za możliwością prowadzenia jeszcze bardziej absorbującej działalności gospodarczej. Sąd I instancji zaakceptował również, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazano, z jakiego powodu Kolegium odmówiło wiarygodności i mocy dowodowej wyjaśnieniom strony oraz przedstawionej dokumentacji medycznej. Jak zaznaczył wnoszący skargę kasacyjną, nie prowadzi działalności gospodarczej od czasu wypisu matki ze szpitala to jest od lutego 2022 r., kiedy to przejął wszystkie obowiązki związane z opieką nad matką. Nie zakończył wówczas "formalnie" działalności gospodarczej, "aby dać sobie szansę na uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego", ale faktycznie nie prowadził już tej działalności. Zatem, nie powinien ponosić z tego tytułu negatywnych konsekwencji. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, liczy się stan rzeczywisty, to jest czy strona faktycznie prowadziła i prowadzi działalność gospodarczą. Tymczasem, Sąd I instancji uznał, że "Skoro więc matka skarżącego wymagała stałej, całodobowej opieki co najmniej od dnia 2 lutego 2022 r. (jak wskazuje sam skarżący), a skarżący prowadził działalność gospodarczą do 1 sierpnia 2022 r. to znaczy, że był wstanie pogodzić opiekę nad matką z pracą, pomimo tego, że zostawienie jej samej zagrażało życiu lub zdrowiu.". W opinii wnoszącego skargę kasacyjną, przywołany fragment dowodzi, że Sąd I instancji (podobnie jak organy administracji publicznej) niedostatecznie zbadał sytuację strony. Wnoszący skargę kasacyjną wskazał też, że "zamknięcie" działalności gospodarczej nie jest możliwe "z dnia na dzień" a w momencie składania wniosku (2 marca 2023 r.) nie prowadził działalności gospodarczej od wielu miesięcy. Ponadto, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd I instancji błędnie uznał, że przeszkodą w przyznaniu świadczenia jest posiadanie przez niego rodzeństwa. Przy czym, Sąd I instancji nie ustalił, czy któraś z tych osób może pomóc i dowolnie uznał, że nic nie stoi temu na przeszkodzie. Oznacza to, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. ponieważ przepis ten nie określa tego, które z rodzeństwa powinno sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. Tymczasem, rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Zatem, gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci niepełnosprawnego rodzica zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to brak jest podstaw do pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki, które mogłyby taką opiekę także sprawować (por. także poglądy zawarte w wyrokach NSA: z 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1596/23, z 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21, czy z 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1314/23). Jak zwrócił uwagę wnoszący skargę kasacyjną, organy administracji nie przeprowadziły dowodów na poparcie swoich tez. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, jakie czynności strona wykonywała w ramach prowadzonej działalności gospodarczej "w spornym czasie". Z kolei, wnoszący skargę kasacyjną podnosił, że opieka nad matką całkowicie uniemożliwia mu pracę. Matka wnoszącego skargę kasacyjną cierpi na szereg schorzeń, a jej stan się pogarsza, co wynika z dołączonej do odwołania z 26 kwietnia 2023 r. dokumentacji medycznej, która nie została oceniona przez Kolegium, ani przez Sąd I instancji. Strona przedłożyła stosowną dokumentację, a więc nie można twierdzić, że czegoś nie wykazała, czy nie była wystarczająco aktywna w postępowaniu administracyjnym. Ponadto, dołączona do skargi kasacyjnej dokumentacja wskazuje, że matka wnoszącego skargę kasacyjną w krótkim czasie najpierw straciła równowagę i złamała lewą nogę, a następnie rozbiła głowę. Z dołączonej dokumentacji wynika, że bez całodobowej opieki syna, osoba z niepełnosprawnością "najpewniej by zmarła". Z uwagi na powyższe, "nie jest więc jasne, na jakiej podstawie i na podstawie jakiego dowodu" Sąd I instancji uznał, że strona przez sporny okres od lutego 2022 r. do sierpnia 2022 r. godziła prowadzenie działalności gospodarczej z całodobową opieką nad matką. Sąd I instancji nie dostrzegł więc różnicy pomiędzy formalnym zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej a jej faktywnym wykonywaniem. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu. Skarżący kasacyjnie zarzucił wyrokowi Sądu I instancji zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i procesowego. W takiej sytuacji, co do zasady w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jednak uzasadnienie zarzutów procesowych opiera się na tezie, że Sąd I instancji wadliwie zinterpretował art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a w konsekwencji dopuścił się także naruszeń procedury. Przepisy postępowania stanowią zatem kontynuację zarzucanego naruszenia prawa materialnego i jego ocena determinuje wynik oceny zarzutów naruszenia przepisów P.p.s.a. w związku z przepisami procedury administracyjnej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. skarżący kasacyjnie upatruje w pominięciu przez Sąd I instancji przesłanki "niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną", a także w poszukiwaniu przez Sąd I instancji związku czasowego pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą z niepełnosprawnością. W tym zakresie bowiem Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 1 sierpnia 2022 r. a sprawowaniem opieki nad matką. Sąd wyjaśnił, że skarżący zawiesił działalność gospodarczą prowadzoną w Y. (pow. [...], woj. Mazowieckie) z dniem 1 sierpnia 2022 r. W dniu 22 lutego 2023 r. zostało wydane orzeczenie stwierdzające u B. B. znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od 2 lutego 2023 r. Zatem – jak podkreślił Sąd I instancji - skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą dopiero 7 miesięcy później od wystąpienia stanu, w którym matka wymagała stałej i całodobowej opieki, co oznacza, że skarżący był wstanie pogodzić opiekę nad matką z pracą, pomimo tego, że zostawienie jej samej zagrażało życiu lub zdrowiu. W ocenie Sądu I instancji, za słusznością twierdzeń organu odwoławczego przemawia również fakt zawarcia przez skarżącego umowy nr 8/2022 w dniu 22 września 2022 r. z Powiatowym Urzędem Pracy w X. "w sprawie sfinansowania skarżącemu zamieszkałemu w Y., studiów podyplomowych realizowanych na [...] w Z. w okresie od 5 listopada 2022 r. do 30 września 2023 r." W ocenie Sądu, te okoliczności wskazują na brak rzeczywistego związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Odnośnie do powyższego, przede wszystkim należy podkreślić, że uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależne jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby udzielającej wsparcia i osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Zasadnie wywiódł Sąd I instancji, że art. 17 ust. 1 u.ś.r., określający warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, formułuje wobec organu administracji przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązek ustalenia, w ramach wykazania związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest bowiem jednoznaczne z koniecznością sprawowania nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim wymiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub jej niepodejmowania. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle - zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. - dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędny jest bezpośredni i ścisły związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką (zob. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Stanowisko Sądu I instancji można by uznać co do zasady za słuszne, jednak wyłącznie w sytuacji oczywistego stanu faktycznego, gdy rezygnacja z wykonywania pracy zawodowej wynika z bieżącej zmiany sytuacji zdrowotnej osoby, wobec której ciąży na osobie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne obowiązek alimentacyjny. Dowodowo taka sytuacja zazwyczaj nie nastręcza trudności. Inaczej kształtuje się sytuacja niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Dlatego w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Z art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 (zawierającego definicję określenia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa") u.ś.r. wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowane koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a jednocześnie opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między rezygnacją z zatrudnienia (pracy zarobkowej) albo niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną, w tym ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. W najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 794/22, z 16 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1899/22, z 23 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1948/22, czy z 28 stycznia 2025 r. sygn. akt I OSK 69/24, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy przy tym podkreślić, że wymóg rezygnacji z możliwości zarobkowania - rzeczywistej bądź potencjalnej – w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został przez ustawodawcę powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie może ustalać wcześniejszych przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania oraz brak możliwości jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną należy więc oceniać na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Irrelewantne jest zatem, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej lub jej nie podejmował wcześniej z innych przyczyn, o ile w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiającej stronie podjęcie/wykonywanie zatrudnienia. Dlatego nie mogły mieć znaczenia w sprawie podnoszone przez organy administracyjne i Sąd I instancji okoliczności. Konieczne jest natomiast ustalenie w ponownie prowadzonym postępowaniu, czy możliwe jest jednoczesne sprawowanie przez skarżącego opieki nad matką i podjęcie zatrudnienia. Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 85/22, organy stosujące (wykonujące) ustawę o świadczeniach rodzinnych nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Obowiązkiem organów wykonujących tę ustawę jest zbadanie zgodnie z wymogami K.p.a. zarówno pozytywnych jak i negatywnych warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale tylko ustanowionych przez normodawcę w treści ustawy oraz następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej. Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że dla przyznania świadczenia wystarczające jest by osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Wprawdzie organy administracyjne i Sąd I instancji wskazują prawidłowo, że musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, to jednak wywiodły z tego stwierdzenia nieprawidłowe wnioski. Kolejno należy wskazać, że Sąd I instancji, przyjmując jakie okoliczności stanu faktycznego zostały ustalone w odniesieniu do sytuacji skarżącego i wyjaśniając jak należało je ocenić w kontekście przesłanki rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką, za relewantne uznał okoliczności dotyczące obowiązku alimentacyjnego względem matki, istniejącego nie tylko po stronie skarżącego, ale także jego sióstr. Nie ma przy tym wątpliwości, że zarówno skarżący, jak i jego rodzeństwo, należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie względem matki i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21) ukształtowało się stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa, która z osób, to jest czy wnioskodawca, czy ktoś z rodzeństwa, powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Nie ma zatem podstaw do pozbawienia tego prawa jednego z uprawnionych dzieci podopiecznego, które zwraca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z tego tylko powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Niedopuszczalne jest natomiast wprowadzanie przez organy administracyjne czy sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek jego przyznania. Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należało uznać, że nie mogła być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność istnienia, oprócz skarżącego, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanego alimentacyjnie i uprawnionego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji, Sąd I instancji błędnie wywiódł, że brak było związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a faktem sprawowania przez niego opieki nad matką, skoro do alimentacji względem matki zobowiązane były również siostry skarżącego, a wobec niej nich zostały wykazane obiektywne przesłanki zwalniające z obowiązku alimentacyjnego. Pogląd ten, jak wskazano powyżej, okazał się błędny, tymczasem okoliczności relewantne dla ustalenia związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką, zostały ocenione w kontekście tego właśnie związku. Odnośnie do zarzutu kasacyjnego dotyczącego błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie przesłanki "stałej lub długotrwałej opieki", w tym potrzeb osoby z niepełnosprawnością, należy wstępnie wskazać, że trafnie Sąd I instancji uznał, że wprawdzie kwalifikacja niepełnosprawności i konieczność objęcia opieką osoby niepełnosprawnej pozostaje poza kompetencjami organu oraz sądu administracyjnego, niemniej jednak organ ma prawo i zobowiązany jest badać zakres świadczonej opieki i ocenić, czy zakres ten jest nie do pogodzenia z zatrudnieniem. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem zarezerwowane wyłącznie dla takich przypadków, gdzie zakres sprawowanej opieki uniemożliwia zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej. Innymi słowy, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyrok NSA z 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 566/23). Jednak, co należy podkreślić, ocenie w związku z tym podlegać może, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą sprawującą opiekę. Przepis ten nie zakłada jednak, że do oceny organu należy zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej. To wyspecjalizowany organ orzeka o stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji o potrzebie uzyskiwania stałego bądź długookresowego wsparcia ze strony opiekuna. W przypadku matki skarżącego organ stwierdził trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od 2 lutego 2023 r. W takim przypadku, osoba z kręgu zobowiązanych do alimentacji może podjąć decyzję o podjęciu się osobistej opieki i rezygnacji z zatrudnienia. Wskazywany przez organy i Sąd I instancji zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej nie może zniweczyć ustaleń wynikających z wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. To ono rozstrzyga, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej opieki lub pomocy ze strony innych osób. Podjęcie się takiej opieki, w przypadku rezygnacji z zatrudnienia, skutkuje po stronie osoby zobowiązanej do alimentacji, uprawnieniem do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 6 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 2816/23). Skarżący przy tym zasadnie podnosi, że dokonując oceny związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tak zwane "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia tej osoby uniemożliwia jej wykonywanie takich czynności. Zakres opieki uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależny jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim od indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Jeśli nawet opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej (por. wyroki NSA z: 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2016/22, 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2455/23 i I OSK 2242/23, 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1733/23, 12 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 451/23, 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3096/23, I OSK 3100/23 i I OSK 3132/23, 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2937/23). W orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyroki NSA z: 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 i 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną – tj. musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Przedstawiony wyżej sposób wykładni ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji w zakresie podzielenia przezeń stanowiska Kolegium, że skarżący nie spełnił przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez niego opieką a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia albo niepodejmowaniem zatrudnienia. Podstawą dokonanej przez organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcia, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia była wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W konsekwencji, za zasadne uznać należało również zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez wadliwe przyjęcie, że nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną przez skarżącego opieką. Przyjęcie powyższej wykładni oznacza, że w postepowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie mógł mieć znaczenia dowód z dokumentów, co do którego wniosek o przeprowadzenie został zawarty w skardze kasacyjnej, w celu wykazania konieczności stałej i długotrwałej opieki nad B. B., a także uzyskiwanych przez stronę dochodów sprzed czasu ubiegania się o świadczenie (za okres od stycznia 2022 r. do końca lipca 2022 r. – 111 305,48 zł, średniomiesięczny dochód 15 900,00 zł). Okoliczności wynikające z tych dokumentów muszą być ocenione w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym z uwzględnieniem prawidłowo dokonanej wykładni prawa materialnego. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną w wyroku wykładnię jak również treść przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie ponownego rozpoznawania wniosku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło