I OSK 1124/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia del. WSA Jacek Fronczyk po rozpoznaniu w dniu 23 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 149/08, odrzucające skargę J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami i zobowiązania do zwrotu prawa jazdy postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 5 czerwca 2008 r. o sygn. akt III SA/Łd 149/08 odrzucił skargę J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami i zobowiązania do zwrotu prawa jazdy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Decyzją z dnia [...]. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] w sprawie cofnięcia J. C. uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi i zobowiązania do zwrotu prawa jazdy. Na powyższą decyzję w dniu 21 lutego 2008 r. J. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał jednak, że skarga podlega odrzuceniu. Sąd I instancji wskazał, że w świetle art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) pisma w postępowaniu sądowoadministracyjnym, obciążone opłatą stałą, wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, powinny być opłacone bez wzywania do uiszczenia opłaty. W przypadku nieuiszczenia opłaty stałej pismo wniesione przez adwokata lub radcę prawnego podlega odrzuceniu. W przypadku skargi przyjmuje się, że wpis należy uiścić w terminie otwartym do jej wniesienia, a więc w terminie 30 dni, liczonym od doręczenia zaskarżonego aktu (por. uchwała Sądu Najwyższego dnia 25 września 1970 roku, sygn. akt iii CIP 85/70, OSNCP 1971/9/146). WSA w Łodzi wyjaśnił, że przepis art. 221 stanowi przejaw rygoryzmu w traktowaniu w postępowaniu stron dysponujących profesjonalną wiedzą prawniczą. Adwokat jest podmiotem, który posiada stosowną wiedzę i doświadczenie praktyczne oraz w sposób zawodowy trudni się prowadzeniem sporów prawnych innych osób. Z faktu wykonywania zawodu adwokata płyną dlań przywileje procesowe, takie jak uprawnienie do występowania w imieniu klienta przed sądem w roli pełnomocnika procesowego, czy też do sporządzania w jego imieniu pism procesowych. W szczególności adwokat korzysta z uprawnienia do samodzielnego dokonywania czynności procesowych zastrzeżonych dla wąsko zakreślonego kręgu podmiotów, jak np. wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd podkreślił, iż uprawnienia te przysługują nie tylko wówczas, kiedy adwokat występuje w roli pełnomocnika procesowego, ale także wówczas, gdy prowadzi swe własne sprawy. Możliwość wykorzystania wszelkich przysługujących adwokatowi uprawnień procesowych także we własnej sprawie potwierdza bogate orzecznictwo sądowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego dnia 10 marca 2005 r. o sygn. akt III CZ 2/2005, Biuletyn Sądu Najwyższego 2005/6, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2007 r. o sygn. akt II GZ 68/07, niepublikowany). W szczególności uprawnienie do wniesienia skargi kasacyjnej zastrzeżone dla wąskiego kręgu profesjonalistów przysługuje również adwokatowi w jego własnej sprawie. Sąd zaznaczył, że we wszystkich procedurach sądowych obciążono adwokata dodatkowymi obowiązkami wiążącymi się z prawniczym profesjonalizmem. Jednym z tych obowiązków jest powinność samodzielnego uiszczenia opłaty stałej od wnoszonych pism procesowych pod rygorem negatywnych skutków procesowych. Dodał przy tym, iż zasada ta obowiązuje także w postępowaniu cywilnym. W art. 130 2 § 2 kpc przewidziano bowiem, iż pismo, od którego pobiera się opłatę stałą, a wniesione przez adwokata (oraz inne podmioty profesjonalnie trudniące się obsługą prawną), które nie zostało należycie opłacone, podlega zwrotowi. Swoje obowiązki procesowe adwokat winien należycie wykonywać zarówno w przypadkach wstępowania w roli pełnomocnika procesowego, jak również w sytuacji, gdy występuje we własnej sprawie. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 września 2006 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 915/06 (ONSAiWSA nr 3 z 2007 r., poz. 66) oraz z dnia 22 listopada 2007 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 1673/07 (niepublikowany). W niniejszej sprawie adwokat wniósł skargę we własnej sprawie. Do skargi strona załączyła zaświadczenie o prawie wykonywania zawodu adwokata (k. 11). Sąd z urzędu uwzględnił tę okoliczność, gdyż - jak wyjaśnił - spoczywa na nim płynąca z dyspozycji art. 133 § 1 ustawy powinność orzekania na podstawie akt sprawy. Kwestię wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Przepis § 1 wymienionego rozporządzenia określa, w jakich sytuacjach występuje wpis stosunkowy, zaś przepis § 2 określa sprawy, w których występuje wpis stały. Skarga J. C. dotyczy cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami i zobowiązania do zwrotu prawa jazdy. Sprawa ta nie jest sprawą, o której mowa w § 1 wymienionego rozporządzenia, lecz jest to sprawa, w której pobierany jest wpis stały, w wysokości 200 zł, na podstawie § 2 ust. 6 ww. rozporządzenia. J. C. jest adwokatem i nie uiścił wpisu stałego wraz z wniesieniem skargi. Wpis zapłacił dopiero po upływie terminu do wniesienia skargi. Dlatego też, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 221 cyt. ustawy, odrzucił skargę i jednocześnie zwrócił J. C. uiszczony wpis w kwocie 200 zł. J. C. powyższe postanowienie uczynił przedmiotem skargi kasacyjnej, skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jako podstawę kasacyjną wskazał przepis art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarzucając Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 221 tejże ustawy, poprzez odrzucenie skargi w sytuacji, gdy wnoszący pismo winien być na podstawie art. 220 § 1 ustawy wezwany do uiszczenia opłaty w terminie siedmiu dni od doręczenia wezwania. Zaznaczył przy tym, że został wezwany do uiszczenia opłaty i opłatę uiścił w wymaganym terminie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, o rozpoznanie skargi oraz o zasadzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem ma usprawiedliwione podstawy, co sprawia, że zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał bowiem za uzasadniony zarzut naruszenia prawa procesowego, a to art. 221 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z brzmieniem art. 221 ww. ustawy, pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Nie ulega wątpliwości, że jest to jeden z tych przepisów, który dotyczy sytuacji, gdy strona reprezentowana jest przez adwokata lub radcę prawnego. Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje bowiem procedurę w sprawach sądowoadministracyjnych, kształtując relacje pomiędzy stronami (skarżącym i organem) a sądem. W sprawach tych zarówno skarżący, jak i organ, mogą być reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 35 § 1 cyt. ustawy). Oczywiście jest to prawo, z którego strona może korzystać przed sądem bądź nie. Skoro więc mamy tu do czynienia z prawem strony, to nie można obronić tezy, że strona, wykonująca zawód adwokata lub radcy prawnego, wnosząc własną skargę do sądu I instancji (jak każdy inny podmiot), zobowiązana jest występować w podwójnej roli: strony i jednocześnie swego adwokata lub radcy prawnego. Na taką konkluzję bowiem nie pozwala żaden przepis przedmiotowej ustawy. Nie można też traktować strony, będącej adwokatem lub radcą prawnym, jak stronę reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego w sprawach, w których ci ostatni występują w roli jej pełnomocników. Jedynie w sytuacji, w której adwokat lub radca prawny w swych sprawach reprezentowani byliby przez profesjonalnych pełnomocników, powyższy przepis miałby zastosowanie. Wszak "przymusu adwokackiego" i konsekwencji prawnych, jakie z niego wynikają przy sporządzaniu i wnoszeniu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można rozciągać na sporządzanie i wnoszenie skargi, kierowanej za pośrednictwem organu, do sądu I instancji. Oznacza to, że przy wnoszeniu skargi do sądu I instancji strona, będąca adwokatem lub radcą prawnym, jeśli nie działa we własnej sprawie z pomocą profesjonalnego pełnomocnika, winna być traktowana, jak strona działająca bez adwokata lub radcy prawnego. W konsekwencji stwierdzić należy, że przepis art. 221 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma zastosowania do adwokatów i radców prawnych, którzy przed sądem I instancji występują w swych własnych sprawach. Zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi jest zatem nieprawidłowe i podlega uchyleniu, celem nadania sprawie dalszego biegu. Pomimo uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia postanowienia Sądu I instancji o odrzuceniu skargi, przepis art. 203 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma zastosowania. W takim wypadku Naczelny Sąd Administracyjny nie orzeka o zwrocie kosztów postępowania także wówczas, gdy skarżący zgłosił w skardze kasacyjnej wniosek o przyznanie kosztów. Nie oznacza to jednak, że skarżący nie może uzyskać zwrotu kosztów, jakie poniósł w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej na postanowienie Sądu I instancji, odrzucające skargę. Zwrot tych kosztów może wchodzić w rachubę tylko wtedy, gdy w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Sąd I instancji uwzględni skargę, a więc skarżącemu będzie przysługiwał zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw od organu, na podstawie art. 200 ww. ustawy oraz w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3, na podstawie art. 201 tej ustawy. Do takich niezbędnych kosztów należy bowiem zaliczyć koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej na postanowienie Sądu I instancji, odrzucające skargę, która została uwzględniona (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2005 r. o sygn. akt II OSK 552/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 17 i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2005 r. o sygn. akt II OSK 702/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 16). Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 1 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.