I OSK 1130/21
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2022-03-17
Skład orzekający: Jolanta Rudnicka, Aleksandra Łaskarzewska, Arkadiusz Blewązka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja ostateczna, wydana na podstawie przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, która jest decyzją związaną, może zostać uchylona lub zmieniona w trybie art. 154 § 1 K.p.a. w sytuacji, gdy wniosek o odszkodowanie został złożony po terminie?Ratio decidendi
Decyzja ostateczna wydana na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. jest decyzją związaną, co oznacza, że nie może być uchylona ani zmieniona w trybie art. 154 § 1 K.p.a. Tryb ten jest zarezerwowany wyłącznie dla decyzji uznaniowych. W sytuacji, gdy wniosek o odszkodowanie został złożony po terminie, organ administracji prawidłowo uchylił decyzję i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.Stan faktyczny
Skarżący domagali się odszkodowania za część nieruchomości zajętą pod drogę publiczną. Decyzje organów I i II instancji odmawiające przyznania odszkodowania zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem WSA. Następnie Wojewoda Wielkopolski, w trybie art. 154 k.p.a., uchylił własną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju uchylił decyzję Wojewody i umorzył postępowanie, uznając, że decyzja o odmowie przyznania odszkodowania nie może być wzruszona w trybie art. 154 k.p.a., a wniosek o odszkodowanie został złożony po terminie. WSA oddalił skargę skarżących na decyzję Ministra, a NSA oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. M. i A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2704/19 w sprawie ze skargi G. M. i A. M. na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2704/19, oddalił skargę G. M. i A. M. na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Starosta Turecki decyzją z dnia [...] maja 2014 r., nr [...], odmówił przyznania A. M. i G. M. odszkodowania za prawo własności części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, położonej w M. gmina W., oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr [...].
Wojewoda Wielkopolski decyzją z [...] lipca 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy w/w decyzję z dnia [...] maja 2014 r.
Prawomocnym wyrokiem z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 949/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na w/w decyzję Wojewody Wielkopolskiego z [...] lipca 2014 r.
A. M. i G. M. wnioskiem z dnia 4 września 2015 r. wnieśli o zmianę decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2014 r., poprzez uchylenie decyzji Starosty Tureckiego z dnia [...] maja 2014 r. i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], zmienił, w trybie art. 154 k.p.a., w/w decyzję z dnia [...] lipca 2014r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] maja 2014 r., w ten sposób, że uchylił decyzję z dnia [...] maja 2014 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2016 r. Wojewoda wskazał, że za zmianą decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. przemawia słuszny interes strony postępowania. Organ podniósł, że zarówno Starosta T. w decyzji z dnia [...] maja 2014 r., jak i Wojewoda Wielkopolski w decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. nie ocenili, czy pismo wnioskodawców z dnia 9 maja 2013 r. w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania stanowiło nowy wniosek, czy też postępowanie zostało zainicjowane już wcześniej wnioskiem z dnia 13 grudnia 2005 r., zaś pismo z dnia 9 maja 2013 r. stanowi jedynie uzupełnienie wcześniejszego skutecznie wniesionego żądania.
Odwołanie od w/w decyzji z dnia [...] lutego 2016 r. wniósł Zarząd Powiatu w Turku.
Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia [...] października 2019r., nr [...], uchylił w całości decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2016 r. oraz umorzył postępowanie prowadzone przed organem I instancji.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że materialnoprawną podstawę zmienionej decyzji z dnia [...] lipca 2014 r., oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] maja 2014 r., stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.) oraz art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Organ wskazał, że decyzja o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość drogową, wywłaszczoną w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. nie może podlegać uchyleniu na podstawie art. 154 K.p.a., lecz jeśli jest wadliwa, powinna podlegać ocenie w postępowaniu nieważnościowym.
Zdaniem Ministra, skoro zatem w sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki umożliwiające zastosowanie art. 154 k.p.a., wobec faktu, że decyzja z dnia [...] lipca 2014 r. jest decyzją związaną, potwierdzającą stan zaistniały z mocy prawa oraz kształtujący sytuację prawną stron postępowania, należało uchylić kontrolowaną decyzję oraz umorzyć postępowanie przed organem I instancji jako bezprzedmiotowe.
Na powyższą decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli G. M. i A. M.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 16 września 2020 , sygn. akt I SA/Wa 2704/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.
Sąd podkreślił, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 § 1 K.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym. Jego przedmiotem nie jest jednak merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy (tak jak w decyzji w postępowaniu zwykłym), lecz ma ono za przedmiot ustalenie przesłanek o jakich mowa w art. 154 § 1 K.p.a., pozwalających na wzruszenie decyzji ostatecznej.
Sąd wyjaśnił, że wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 K.p.a. jest możliwe w sprawach, w których przy wydawaniu decyzji organ administracji miał pewną swobodę decyzji, tj. do uznania administracyjnego. Oznacza to, że zmienione w tym trybie mogą być decyzje uznaniowe, a nie tzw. decyzje związane. W tym ostatnim przypadku organ jest bowiem bezwzględnie związany przepisami prawa, które jednoznacznie obligują go do ściśle określonego kierunku rozstrzygnięcia.
Sąd stwierdził, że dla oceny prawidłowości kontrolowanej przez Sąd decyzji, niezbędna jest analiza charakteru prawnego decyzji Starosty Tureckiego z [...] maja 2014 r. oraz Wojewody Wielkopolskiego z [...] lipca 2014 r. Sąd przypomniał, że decyzje te zostały wydane na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Zgodnie natomiast z art. 73 ust. 1 tej ustawy, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stawały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Właściciele nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, mogli zatem dochodzić jedynie odszkodowania przewidzianego w tych przepisach, zachowując wskazany w nim tryb. Sąd podał, że w celu uzyskania odszkodowania, konieczne było złożenie stosownego wniosku przez dotychczasowego właściciela nieruchomości. Ustawodawca określił przy tym ściśle termin na złożenie takiego wniosku, tj. okres od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasało, co jest poglądem ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych. W ocenie Sądu nie ulega przy tym wątpliwości, że termin określony w art. 73 ust. 4 ustawy jest terminem zawitym prawa materialnego. Oznacza to, że nie może być przywrócony, a wniosek złożony po upływie terminu jest nieskuteczny. Sąd zaznaczył, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa, niezależnie od tego, z jakich powodów strona nie dochowała terminu.
Wobec powyższego Sąd stwierdził, że do spraw, które mogą być zmieniane na podstawie art. 154 K.p.a., nie należą sprawy zakończone decyzją wydaną na podstawie przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości Sądu, że dotychczasowy właściciel nie złożył wniosku w zakreślonym ustawą terminie. Przesądza o tym prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sygn. akt II SA/Po 949/14, oddalający skargę na w/w decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2014 r. W decyzji Wojewoda Wielkopolski jako powód odmowy ustalenia i przyznania odszkodowania wskazał złożenie przez dotychczasowych właścicieli wniosku o odszkodowanie po terminie ustawowym.
Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał, że prawidłowo organ odwoławczy uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2016 r. i umorzył postępowanie w sprawie. W ocenie Sądu zmiana decyzji z tej przyczyny, że strona wiąże z nią przyznanie odszkodowania i rozstrzygnięcie przez organ, wbrew treści przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r., stanowiłoby rażące naruszenie prawa. Decyzja taka dotknięta byłaby wadą nieważności.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyli skarżący, reprezentowani przez radcę prawnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za pierwszą i drugą instancję oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
1. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:
a) art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący nie złożyli wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania w ustawowym terminie co do działek nr [...], podczas gdy przepis ten nie precyzuje elementów z jakich powinien składać się wniosek o ustalenie odszkodowania, w szczególności nie nakazuje wnioskującemu wskazania konkretnych numerów działek zajętych pod drogę publiczną, zatem pierwotny wniosek obejmował wszystkie działki skarżących, nawet te niewskazane w pierwotnym wniosku, a to na organie ciążył obowiązek (art. 7, 77 k.p.a.) dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,
b) art. 73 ust. 4 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że znajduje on zastosowanie tylko do wskazanych we wniosku nieruchomości, podczas gdy znajduje on zastosowanie do wszystkich nieruchomości wnioskodawców co do których prowadzona jest inwestycja, a w konsekwencji niewłaściwe uznanie, iż brak jest podstaw do stosowania tego przepisu w przedmiotowej sprawie, w zakresie dochodzenia przez skarżących odszkodowania za działki niewskazane w pierwotnym wniosku, gdyż wniosek o odszkodowanie za kolejne działki został złożony po ustawowym terminie,
c) art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji w związku z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu za dopuszczalną odmowę przyznania odszkodowania za wywłaszczenie w przypadku co do nieruchomości nie wskazanych bezpośrednio we wniosku, podczas gdy skarżący we wniosku wskazali jakiej inwestycji drogowej dotyczy wniosek, co jest w pełni wystarczające, zatem organ winien ustalić wszystkie nieruchomości objęte wywłaszczeniem i wypłacić odszkodowanie.
2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli oraz w zw. z art. 7 i 77 § 1 K.p.a., przez nieuznanie, że organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie z naruszeniem przepisów i nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego, w tym wszystkich działek odwołujących zajętych pod budowę drogi publicznej, a w konsekwencji odmówiły wypłaty odszkodowania pomimo, że został złożony wniosek o wypłatę odszkodowania przez skarżących w terminie,
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art 8 § 1 i 9 K.p.a., przez nieuznanie, że organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie z naruszeniem tych przepisów, gdyż nie prowadziły postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania; a także nie dochowały obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych (i w tym celu nie udzieliły im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek), które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do poniesienia szkody przez skarżących,
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 1 i 2 K.p.a., przez uznanie, że w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nie może być zmieniona na podstawie art. 154 K.p.a., gdyż nie został wypełniony warunek dokonania czynności przez właściciela nieruchomości w stosownym czasie, co nie jest zgodne z prawdą, gdyż wniosek skarżących o ustalenie i wypłatę odszkodowania został złożony w terminie; w konsekwencji przez nie zastosowanie art. 154 K.p.a.,
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 1 i 2 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania tego przepisu wobec faktu, iż decyzja z dnia [...] lipca 2014 r. jest decyzją związaną potwierdzającą stan zaistniały z mocy prawa oraz kształtujący sytuację prawną stron postępowania, podczas gdy skarżący nie nabyli na mocy ostatecznej decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2014 r. żadnych praw a stan faktyczny i prawny sprawy jest taki sam jak w dniu wydania przedmiotowej decyzji i odbywa się z udziałem tych samych stron,
e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 1 i 2 K.p.a., gdyż Sąd I instancji uznał, iż zmieniane w trybie tego przepisu mogą być tylko decyzje uznaniowe a nie decyzje związane, co jest rozumowaniem błędnym, gdyż nie ma znaczenia czy decyzja ma charakter uznaniowy, czy związany (wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 561/17), zatem w niniejszej sprawie należy zastosować ten przepis z uwagi na to, że zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające zastosowanie tego przepisu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podnieśli kwestie związane ze złożeniem przez nich wniosku o odszkodowanie za grunty zajęte pod drogę publiczną, podkreślając i argumentując, że wniosek ten złożyli prawidłowo.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Rozpoczynając rozważania nad zasadnością skargi kasacyjnej należy zauważyć, że w niniejszej sprawie zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 949/14, którym to wyrokiem Sąd ten oddalił skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za grunt przejęty pod drogę. Przesądzona zatem została kwestia terminowości wniosku o odszkodowanie. Natomiast chcąc podważyć zasadność tego wyroku i chcąc dokonać jego kontroli, należało skutecznie wnieść skargę kasacyjną, czego jednak nie uczyniono. Wobec tego w/w wyrok stał się prawomocny, a to oznacza, że wiąże zarówno organy orzekające w sprawie, jak i sądy. Jak wynika to z uzasadnienia decyzji Wojewody Wielkopolskiego z [...] lipca 2014 r., nr [...], utrzymującej w mocy w/w decyzję Starosty Tureckiego z dnia [...] maja 2014 r. powodem odmowy ustalenia odszkodowania za przedmiotowe działki było niezachowanie terminu do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania do dnia 31 grudnia 2005 r.
W niniejszej natomiast sprawie przedmiotem kontroli jest tylko i wyłącznie kontrola zaskarżonego wyroku z dnia 16 września 2020 r., w którym Sąd I instancji stwierdził, że zasadnie organ uznał, iż nie było dopuszczalne zastosowanie art. 154 § 1 K.p.a.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 154 § 1 K.p.a., decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Jednak postępowanie toczące się w trybie tego przepisu nie może mieć na celu uchylenia lub zmiany tzw. decyzji związanych, przy wydaniu których przepisy prawa nie pozwalają organom na swobodne uznanie i ta okoliczność powinna być brana pod uwagę w pierwszej kolejności. Ponadto, przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie art. 154 K.p.a. nie może być merytoryczna kontrola wydanego rozstrzygnięcia, a tylko przeprowadzenie weryfikacji decyzji ostatecznej pod kątem interesu strony.
W orzecznictwie i doktrynie ugruntowane jest stanowisko, że tryb nadzwyczajny postępowania określony w art.154 K.p.a. ma zastosowanie wyłącznie do decyzji opartych o uznanie administracyjne, a zastosowanie tego trybu do decyzji związanych jest wyłączone (tak. B.Adamiak,J. Borkowski w Komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego, Wyd. C.H.Beck Warszawa 2017 r., str. 835). Komentatorzy podkreślają, że: " Na podstawie art. 154 K.p.a. nie mogą być uchylane lub zmieniane tzw. decyzje związane, przy wydaniu których przepisy prawa nie pozwalają organom na swobodne uznanie. Tę okoliczność, tj. to, czy decyzja mająca być zmieniona w trybie art. 154 K.p.a. jest decyzją swobodną, czy związaną, organ powinien zbadać w pierwszej kolejności. W sprawach, w których nie jest możliwe rozpoznanie sprawy w ramach tzw. uznania administracyjnego, wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 K.p.a. nie jest możliwe" ( tak: R.Hauser, M.Wierzbowski w Komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego, Wyd. C.H. Warszawa 2017 r., str.1108). Stanowisko to jest również ugruntowane w orzecznictwie ( por. wyroki NSA z dnia: 11 października 2005 r., I OSK 815/05; 18 października 2007 r., II OSK 1406/06; 12 czerwca 2008 r., II OSK 195/08; 25 lutego 2011 r., I OSK 607/10; 27 lutego 2013 r., II GSK 2127/11; 12 lutego 2014 r., II OSK 1932/13; 12 grudnia 2014 r., II OSK 1932/13).
Należy wskazać, że zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Wskazać przy tym należy, że w/w termin wyznaczony do zgłoszenia wniosku o wypłatę odszkodowania, jest terminem prawa materialnego, a nie procesowego, a więc terminem, w którym mogło nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Jest to termin zawity, który nie podlega przywróceniu. Wobec tego należy stwierdzić, że decyzja wydana na podstawie art. 73 ust. 4 w/w ustawy jest decyzją związaną. Oznacza to, że organ wydając decyzję na podstawie tego przepisu nie ma luzu decyzyjnego i w sytuacji wystąpienia wskazanych w nim przesłanek obowiązany jest wydać decyzję odpowiadającą treści regulacji zawartej w tym przepisie, nie może kierować się względami słuszności, zasadami współżycia społecznego, nie ma możliwości uznaniowego modyfikowania rozstrzygnięcia.
Skoro zatem decyzja z dnia [...] lipca 2014 r. była decyzją związaną, to należy stwierdzić, że zasadnie organ, a także Sąd I instancji uznali, iż w niniejszej sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 154 K.p.a.
Wobec tego zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną oraz art. 154 K.p.a. jest nieusprawiedliwiony.
Nie mógł także odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, 77 § 1, art. 8 § 1 i 9 K.p.a. Naruszenie przez Sąd tych przepisów może bowiem mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd zasadnie podzielił stanowisko organów i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane.
W odniesieniu do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2019 r., sygn. akt II OSK 561/17, na który powołano się w skardze kasacyjnej, należy wskazać, że rozważania dotyczące art. 154 K.p.a. co do możliwości zastosowania tego przepisu także do decyzji związanych, stanowi odosobnione stanowisko, którego skład rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną, nie podziela. Jednocześnie należy zauważyć, że w w/w wyroku NSA wskazał, że słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 K.p.a. musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Podano, że rozpatrując kwestię przesłanek z art. 154 K.p.a. należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności wyrażona w art. 6 K.p.a. zobowiązuje organy do działania na podstawie przepisów prawa. Wskazano także, iż ostateczna decyzja utrzymana w mocy przez sąd administracyjny prawomocnym wyrokiem oddalającym skargę może być przedmiotem postępowania nadzwyczajnego w trybie art. 154 K.p.a. pod warunkiem, że wszczęcie postępowania w tym trybie w celu weryfikacji treści prawomocnej decyzji nie będzie zmierzać do podważenia związania treścią prawomocnego wyroku oddalającego skargę i wynikającą z powyższego wyroku oceną prawną w zakresie zgodności albo niezgodności z prawem kontrolowanej decyzji administracyjnej. Takiego natomiast skutku skargi kasacyjnej domagają się jej skarżący.
Mając powyższe na uwadze należy uznać, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło