I OSK 1931/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 794/23 w sprawie ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 marca 2023 r., sygn. akt SKO-NP-4115-541/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z 21 października 2022 r. znak: OPS-SR-524-9/22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz H. Z. kwotę 720,- (słownie: siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 9 listopada 2023 r. o sygn. akt III SA/Kr 794/23 oddalił skargę H.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 marca 2023 r., nr SKO-NP-4115-541/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: H.Z. (dalej: "Skarżąca", "Wnioskodawczyni") wniosła do Wójta Gminy P. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką H.P. Decyzją z dnia 21 października 2022 r. o nr OPS-SR-524-9/22 Wójt Gminy P. odmówił Wnioskodawczyni przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia, z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 - dalej: u.ś.r.), gdyż niepełnosprawność H.P. powstała po ukończeniu 25 roku życia. Po rozpoznaniu odwołania Wnioskodawczyni, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu ( dalej: "Kolegium" lub "SKO"), decyzją z dnia 10 marca 2023 r. utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Kolegium uznało, że kwestionowane rozstrzygnięcie zasadniczo odpowiada prawu, pomimo błędnego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie SKO faktyczny zakres opieki jaki wykonuje odwołująca względem niepełnosprawnej matki, nie uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Zdaniem tego organu na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie sposób przyjąć, iż Wnioskodawczyni stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która jak wynika z art 17 u.ś.r. ma być trwała. Zdanem Kolegium czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, robienie zakupów, wykupywanie i dawkowanie lekarstw, zapewnienie dostępu do usług medycznych oraz innych instytucji, załatwianie spraw urzędowych - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką np. nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Zdaniem organu II instancji, czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Dodatkowo zauważono, że niektóre czynności takie jak: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, utrzymywanie czystości w mieszkaniu odwołująca wykonuje nie tylko specjalnie dla matki ale również dla siebie, choćby z racji wspólnego gospodarowania. Zaznaczono, że Kolegium nie kwestionuje faktu, iż odwołująca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką H.P., która niewątpliwie ze względu na stan zdrowia opieki tej wymaga. Jednakże zakres tej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej zamieszkałych w tej samej miejscowości, opiece pielęgniarskiej oraz przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. SKO zauważyło, że Wnioskodawczyni posiada jeszcze trzy siostry także zobowiązane alimentacyjnie względem niepełnosprawnej matki i brak jest obiektywnych okoliczności, popartych stosownymi dowodami, że rodzeństwo nie jest w stanie wspomóc siostrę w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki. W ocenie organu II instancji, przyznanie odwołującej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach H.P. Skargę na powyższą decyzję wniosła H.Z. zarzucając : 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą mogą być pogodzone z pracą zarobkową, a pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawna zachodzi związek przyczynowy; 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 ustawy ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( w skrócie: "k.p.a."), art. 8 §1 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 §1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., 108 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji. W uzasadnieniu opisanego wyżej wyroku z dnia 9 listopada 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA" lub "Sąd I instancji") stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w zaskarżonej decyzji prawidłowo zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania Skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Organ II instancji wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo podniósł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Sądu I instancji Kolegium trafnie przyjęło także, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie istnienia bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniu przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. WSA wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. WSA podzielił ocenę Kolegium, że wymiar i charakter opieki sprawowanej przez Skarżącą nad matką nie jest na tyle znaczny, aby w związku z jej sprawowaniem musiała zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie mogła podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W konsekwencji Sąd ten zgodził się z organem II instancji, że brak jest związku przyczyno-skutkowego w tym zakresie. Zdaniem Sądu I instancji, znaczna część wskazywanych aktach sprawy czynności Skarżącej podejmowanych w związku z opieką nad matką, odnosi się do szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, opłacanie rachunków, palenie w piecu, odśnieżanie), które są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Pozwala to z jednej strony przyjmować, że czynności te nie angażują specjalnie dodatkowego czasu Skarżącej, skoro także jej dotyczą, z racji wspólnego zamieszkiwania z matką, a z drugiej stwierdzić, że są one wykonywane także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mogą być realizowane tak przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy). Akcentowane przy tym czynności higieniczne (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, czy moczenie nóg) – ze swojego założenia i istoty nie stanowią czynności, które odznaczałyby się długotrwałą opieką uniemożliwiającą zatrudnienie. WSA zaznaczył, że z pewnością matka Skarżącej wymaga pomocy, ale pomoc jej w niektórych czynnościach związanych z codzienną egzystencją, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zrozumiałe są trudności związane z przemieszczaniem się matki Skarżącej, nie mniej jednak ani jej stan zdrowia, w konsekwencji i możliwość samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym, ani czynności opiekuńcze z tym związane, nie są one aż tak absorbujące czasowo, że wykluczają jakąkolwiek pracę zawodową. Wskazano nadto, że poza brakiem istnienia związku przyczynowo – skutkowego, organ administracyjny słusznie zauważył, że Skarżąca ma jeszcze trójkę rodzeństwa, w równym stopniu zobowiązanego alimentacyjnie względem matki. Trzy siostry Skarżącej mieszkają nieopodal wymagającej opieki matki (ta sama miejscowość) i nie wykazały żeby istniały obiektywne okoliczności uniemożliwiające współuczestniczenie w obowiązkach opiekuńczych wobec niepełnosprawnej matki. Sąd podzielił pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Zauważono, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła H.Z. zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego: - tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych polegające na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie wymiar i charakter opieki sprawowanej przez Skarżącą nad matką nie jest na tyle znaczny, aby w związku z jej sprawowaniem musiała zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie mogła podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego w tym zakresie; - tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, polegające na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje, bowiem Skarżąca ma jeszcze trójkę rodzeństwa, 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., gdy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium nie dokonało właściwej subsumcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, nie wyjaśniając wpierw stanu faktycznego poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia załatwienia sprawy, a następnie bez wnikliwości rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego nieprawidłowej oceny poprzez nieuznanie, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów u.ś.r. otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe Skarżąca wniosła o: 1. uchylenie skarżonego wyroku i wydanie wyroku reformatoryjnego; 2. względnie - uchylenie skarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; 3. zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Uzasadniając zarzuty Skarżąca wskazała, iż jej matka porusza się jedynie przy pomocy wózka inwalidzkiego, jest osobą niechodzącą, wymaga stałej pomocy córki, nawet przy przeniesieniu na wózek. Gdyby nie pomoc córki byłaby uwięziona w mieszkaniu i przykuta do łóżka, z którego nie może samodzielnie wstać. Nadto, matka Skarżącej nie wykonuje samodzielnie czynności higienicznych, korzysta z pampersów, nie może przygotować sobie sama posiłków, potrzebuje pomocy w ubieraniu, podawaniu leków, karmieniu. W zakresie czynności wykonywanych poza domem, tj. zakupach, realizacji recept, wyjazdach do lekarzy, załatwianiu spraw urzędowych potrzebuje pomocy, opieki lub wyręczenia przez córkę. Opieka nad matką wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia przez Skarżącą, która całodniowo, a często całodobowo zajmuje się matką. Zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawną matką, w tym niepełnosprawną ruchowo, wymaga nie tylko stałej obecności Skarżącej z uwagi na wielość obowiązków, ale również stałego nadzoru z jej strony, co uniemożliwia podjęcie pracy chociażby w najmniejszym możliwym wymiarze. Wykonywane przez Skarżącą czynności przy matce nie są zwykłymi czynnościami osób prowadzących gospodarstwo domowe, na co wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, bowiem czynności wykonywane przez Skarżącą przy matce warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Posiadanie przez Skarżącą rodzeństwa na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki, jako negatywna przesłanka do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego - w ocenie Skarżącej jest nieprawidłowa. Co więcej, jedynie Skarżąca ma możliwość sprawowania osobistej opieki nad matką, nie ma również możliwości, aby pozostałe dzieci H.P. przejęły na co dzień chociażby część obowiązków, które osobiście wykonuje Skarżąca, czy chociażby wsparły matkę finansowo. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono: Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Należy jednakże zauważyć, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80, są ściśle powiązane z zarzutem naruszenia prawa materialnego i w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się łącznie do postawionych zarzutów. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu z daty wydania zaskarżonej decyzji) , świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ustawie o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "sprawowania opieki". W orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 i 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 oraz z 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1691/23 – wszystkie przywołane orzeczenie dostępne są na: orzeczenia.nsa.gov.pl ). Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną – tj. musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Zauważyć też trzeba, że oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca. Z kolei jeszcze innego zakresu opieki będzie wymagała osoba sprawna fizycznie lecz głęboko upośledzona intelektualnie lub chora psychicznie (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22). Nie tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się czy samoobsługi wymagają opieki ze strony innych osób. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach w celu zapewnienia im egzystencji z zachowaniem względów godności człowieka. Dotyczy to m.in. osób dotkniętych takimi chorobami, z którymi wiązać się może konieczność interwencyjnego podania lekarstw lub udzielenia innego wsparcia chociażby w razie nagłego zasłabnięcia ( patrz wyrok NSA z 2 sierpnia 2024 r. o sygn. akt I OSK 2241/23). Ja wynika z akt sprawy matka Skarżącej jest osobą wiekową (rocznik 1943 r.) , porusza się jedynie na wózku inwalidzkim, cierpi m.in, na niedowład nóg (zwyrodnienie obu stawów kolanowych) nadciśnienie i migotanie przedsionków, niedosłyszy, wymaga pomocy przy podnoszeniu, przenoszeniu i przemieszczaniu a także pomocy w toalecie (samodzielnie nie może z niej skorzystać) oraz w przy innych czynnościach higienicznych, na noc ma zakładane pampersy, w dzień wkładki higieniczne. Z uwagi na zaczne ograniczenia ruchowe wymaga pomocy praktycznie we wszystkich czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem - przygotowywanie posiłków, ubieranie, przygotowywanie lekarstw, umawiania i dowożenie na wizyty lekarskie, dbanie o porządek, pranie, robienie zakupów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zakres czynności, które wykonuje Skarżąca w związku z opieką nad niepełnosprawną, wiekową matką, która bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie samodzielnie się poruszać uniemożliwia jej podjęcie stałej pracy nawet w niepełnym wymiarze. Mając na uwadze zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez Skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymierza czasu pracy. Trudno bowiem sobie wyobrazić, aby Skarżący pozostawiała swoją niepełnosprawną, nie mogącą się samodzielnie poruszać matkę samą, na czas wykonywania pracy, bez możliwości zabezpieczenie jej podstawowych potrzeb jak choćby dostęp do toalety czy bieżącej zmiany pielucho-majtek lub wkładek higienicznych. Trzeba przy tym zastrzec, że ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie, wspieranie matki w jej normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym z uwagi na swoją niepełnosprawność nie może sprostać. Takie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień i nie pozostawiają czasu na podjęcie (kontynuowanie) zatrudnienia. Skarżąca słusznie także podniosła, iż posiadanie przez Skarżąca trójki rodzeństwa zobowiązanego alimentacyjnie wobec H.P. nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy wnioskodawca, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, zatem aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz Skarżącego, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy ustawy oświadczeniach rodzinnych wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Powyższe stanowisko jest już ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z: 12 września 2025 r. I OSK 2382/23, 3 lipca 2025 r. o sygn. akt I OSK 1567/24, 2 sierpnia 2024 r o sygn. akt I OSK 1935/23, 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Reasumując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać, iż w niniejszej sprawie bez żadnych wątpliwości występuje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką. Brak podejmowania przez Skarżącą zatrudnienia wywołany jest bez wątpienia koniecznością sprawowania opieki nad matką, a zakres i charakter tej opieki uniemożliwia podjęcie przez Skarżącą aktywności zawodowej. Zatem całkowicie nieuprawnione jest stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, o niewystępowaniu związku przyczynowo – skutkowego między niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką. Z tych też przyczyn zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznać należy za zasadny. Zasadny okazał się także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy błędnie oceniono, iż zakres i charakter sprawowanej przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w konsekwencji wydano wadliwe rozstrzygnięcie o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę właściwy organ administracji uwzględni powyżej przedstawioną ocenę prawną w kontekście okoliczności niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 w związku art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.