I OSK 746/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia WSA del. Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1131/23 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr SKO.NP/4115/120/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia 20 lutego 2023 r. znak: DŚRSM- 5202-3/23; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz M. S. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1131/23 oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr SKO.NP/4115/120/2023 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 20 lutego 2023 r. znak: DŚRSM- 5202-3/23 o odmowie przyznania M. S. (dalej: "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką H. S. W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki w Krakowie podał, że skarżąca zwróciła się z wnioskiem do Centrum Usług Społecznych w A. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką (ur. w 1934 r.) legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 9 marca 2017 r. zaliczającym ww. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 1 stycznia 2017 r. zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od lutego 2017r. Przyczyną niepełnosprawności matki skarżącej są oznaczone symbolem 10-N choroby neurologiczne. Organ I instancji w wyniku rozpoznania ww. wniosku odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z tego powodu, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Nadto wskazano, że w opiece nad matką mogłyby wspomóc skarżącą zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji pozostałe dzieci osoby wymagającej opieki, czy to w formie osobistych starań, czy też w finansowaniu usług opiekuńczych, stosownie do indywidualnych możliwości. Wreszcie organ wskazał, że w opiece nad babcią mogą również pomóc w miarę swoich możliwości wnuki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie opisaną na wstępie decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium w pierwszej kolejności stwierdziło, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). W ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zatem w obecnej sytuacji prawnej, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką, z uwagi na okoliczności wynikające z braku dostatecznego wykazania, że zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium wskazało, że skarżąca przedłożyła kartę informacyjną z dnia 17 stycznia 2017 r. wydaną przez Szpital Wojewódzki im. [...] SP ZOZ w [...] Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym, gdzie pacjentka (matka skarżącej) przebywała w okresie od 1 stycznia 2017r. do 19 stycznia 2017 r. W treści karty zapisano, że u pacjentki wystąpił zawał lewej półkuli mózgu (stwierdzony badaniem TK głowy). U badanej występują ponadto choroby współistniejące - choroba niedokrwienna serca, napadowe migotanie przedsionków, niedoczynność tarczycy leczona sybstytucyjnie, zapalenie oskrzeli stwierdzone przy przyjęciu, hipercholesterolemia, miażdżyca uogólniona, jak również stan po udrożnieniu tętnic kończyny dolnej prawej (zabieg wykonany w roku 2016). Kolejno w materiale dowodowym znajduje się karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 6 grudnia 2017 r. wydana przez Szpital Wojewódzki im. [...] SP ZOZ w [...] Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym, gdzie pacjentka przebywała od 4 grudnia 2017 r. do 8 grudnia 2017 r. W ramach rozpoznania zapisano obok wymienionych w karcie ze stycznia 2017 r. padaczkę późną poudarową, stan po operacji tarczycy, zaburzenia lipidowe w trakcie leczenia, małopłytkowość, chorobę wrzodową żołądka, infekcję w drogach moczowych, stan po operacji zaćmy. Nadto w epikryzie odnotowano, że pacjentka przeszła udar prawej półkuli mózgu w grudniu 2015 r., zawał lewej półkuli mózgu w styczniu 2017 r. Od tego czasu zaobserwowano porażenie kgp i duży niedowład kdp oraz afazję znacznego stopnia. Przy przyjęciu na oddział wystąpił pierwszy w życiu napad padaczkowy. Według wywiadu pacjentka dużo rozumie, jest wysadzana na wózek inwalidzki. Ponadto w aktach sprawy zalega zaświadczenie lekarskie z dnia 20 grudnia 2022 r. wydane przez lekarza medycyny rodzinnej. Z jego treści wynika, że u pacjentki rozpoznano zawał mózgu a ponadto choroby współistniejące - chorobę niedokrwienną serca, miażdżycę uogólnioną, niewydolność serca, uszkodzenie barku oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Nadto dodano, że pacjentka wymaga całodobowej pielęgnacji, pampersowania, karmienia i innych czynności pielęgnacyjnych. Całkowicie zależna od opieki osób drugich. Jednocześnie skarżąca przedłożyła Kartę oceny stanu pacjenta wg zmodyfikowanej skali Barthel z dnia 1 grudnia 2022 r. Z zapisów w niej zawartych wynika, że matkę skarżącej oceniono na 0 pkt na 100 pkt możliwych, co oznacza, że nie jest w stanie samodzielnie jeść, nie jest w stanie przemieszczać się z łóżka na krzesło i z powrotem, potrzebuje pomocy przy wykonywaniu czynności osobistych, jest zależna przy korzystaniu z toalety, jest zależna przy myciu i kąpieli, nie porusza się lub może pokonać odległość mniejszą niż 50 metrów, nie jest samodzielna przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów, jest zależna przy ubieraniu się i rozbieraniu, nie panuje nad czynnościami fizjologicznymi. Skarżąca przedstawiła także spis czynności opiekuńczych wykonywanych podczas opieki nad matką i ich częstotliwość. Z treści zestawienia wynika, że skarżąca codziennie wykonuje czynności higieniczne, wymienia pieluchomajtki, smaruje, oklepuje, przebiera, masuje, mierzy ciśnienie, sprząta, pierze, prasuje, przenosi chorą z łóżka na wózek i z powrotem, układa do snu, wstaje w nocy, przewraca na inny bok, podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, wspólnie spędza czas, rozmawia; kilka razy w tygodniu robi zakupy, realizuje recepty; raz w miesiącu umawia wizyty księdza; w razie potrzeby umawia domowe wizyty lekarskie. Nadto z treści przeprowadzonych przez pracownika socjalnego wywiadów środowiskowych zarówno ze skarżącą jak i z jej matką wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która jest osobą niepełnosprawną, nie mówiącą (afazja), niechodzącą, jej prawa ręka jest bezwładna, co uniemożliwia złożenie podpisu. Odnosząc do powyższych ustaleń Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że czynności takie jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Takie czynności jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Natomiast czynności związane z opieką nad matką polegające na założeniu pieluchy, podniesieniu z łóżka czy pomocy w kąpieli, skorzystaniu z toalety, ubieraniu, podaniu leków oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie wykazała dostatecznego zakresu wykonywanych czynności opiekuńczych, prowadzących do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pomoc osobie wymagającej opieki w większości czynnościach deklarowanych przez skarżącą (np. sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich) należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły. Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne jest dedykowane dla osób w wieku produkcyjnym, które przez wzgląd na zaistniałe okoliczności życiowe - choroba bliskiej osoby - są zmuszone do zaprzestania pracy albo powstrzymania się od jej poszukiwania. Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że zatrudnienie skarżącej ustało z dniem 1 stycznia 2023 r. Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z powodu pogarszającego się stanu zdrowia swojej matki i podjęła się stałej opieki nad nią. Z przedłożonego przez skarżącą świadectwa pracy z dnia 2 stycznia 2023 r. wydanego przez Pocztę Polską S.A. Region Dystrybucji w [...] wynika, że skarżąca była zatrudniona w okresie od 4 września 1989 r. do 31 grudnia 2022 r. wykonując pracę ekspedienta, asystenta, oraz na stanowisku ds. opracowania przesyłek. Stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron art. 30 § 1 pkt 1 k.p. Zestawiając powyższe dane, tj. datę orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 9 marca 2017 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 1 stycznia 2017 r., zaś stopień niepełnosprawności datuje się od lutego 2017 r. z datą zakończenia przez skarżącą aktywności zawodowej, tj. 31 grudnia 2022 r. oraz datą wniesienia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, tj. 9 stycznia 2023 r. Kolegium stwierdziło, że w tym wypadku nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Skarżąca w okresie 2015 – 2017, kiedy matka zachorowała (czego konsekwencją było orzeczenie o niepełnosprawności w roku 2017), jak również w latach następnych, była aktywna zawodowo. Niniejsze, w ocenie Kolegium, wskazuje na fakt, iż w całym tym okresie skarżąca godziła pracę zawodową ze sprawowaną nad matką opieką. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę na fakt braku udziału w sprawowaniu opieki nad matką rodzeństwa skarżącej. Matka skarżącej, ma oprócz skarżącej dwoje dzieci, tj.: - córkę, która umiarkowany stopień niepełnosprawności, mieszka sama w miejscowości oddalonej od T. około 20 km. Ze względu na problemy z poruszaniem się oraz chorobą zwyrodnieniową stawów oczekuje na termin zabiegu alloplastyki stawu kolanowego. Porusza się samochodem tylko w celu dostania się na wizytę do lekarza lub w celu wykonania mniejszych zakupów, oraz - syna, który pozostaje pod stałą opieką lekarską, ponieważ cierpi na nadciśnienie, żylaki kończyn dolnych, choroby kręgosłupa. Zamieszkuje wraz z żoną w [...] oddalonych o około 100 km od miejsca zamieszkania matki. Kolegium stwierdziło, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości. Zdaniem Kolegium część obowiązków w opiece nad matką może przejąć rodzeństwo skarżącej, na których również ciąży wobec matki obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego, jak i obowiązek moralny. Podsumowując Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ skarżąca nie wykazała, aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołanym na wstępie wyrokiem skargę na powyższą decyzję oddalił. Sąd podzielił pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Zdaniem Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna. Z dokumentacji medycznej wynika, że matka skarżącej jest całkowicie zależna od opieki osób drugich, nie jest w stanie samodzielnie jeść, ani przemieszczać się z łóżka na krzesło i z powrotem, potrzebuje pomocy przy wykonywaniu czynności osobistych, jest zależna przy korzystaniu z toalety, przy myciu i kąpieli, jest zależna przy ubieraniu się i rozbieraniu, nie panuje nad czynnościami fizjologicznymi. Jednakże, pomimo powyższych ustaleń, w ocenie Sądu, skarżąca nie spełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez wnioskującą o świadczenie pielęgnacyjne z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód, aby takie zatrudnienie podjęła. Dlatego, według Sądu I instancji, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła M. S., zaskarżając w całości powyższy wyrok i zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego nieprawidłową wykładnię i uznanie, że skarżącej słusznie odmówiono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z tego względu, że syn i córka H. S. mogą również sprawować opiekę nad matką, podczas gdy skarżąca spełnia wszelkie przesłanki konieczne do uzyskania tegoż świadczenia a ustawodawca nie przewidział wśród negatywnych przesłanek przyznania świadczenia, niemożliwości sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo, natomiast Sąd dokonał nieprawidłowej i sprzecznej z zasadami współżycia społecznego wykładni rozszerzającej przepisu o charakterze wyjątkowym, formułując dodatkową, niewyrażoną w ustawie, przesłankę negatywną przesądzającą o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci niemożliwości sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo, co doprowadziło do braku przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie w oparciu o przesłankę negatywną nieznaną ustawie, podczas gdy świadczenie winno być przyznawane temu kto wystąpi z wnioskiem i kto spełni przesłanki i nie ma podstaw pozbawienia go rzeczonego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci podopiecznej; 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego, a to art. 9 k.p.a. poprzez naruszenie zasady informacji i brak poinformowania skarżącej - która, wbrew twierdzeniu Sądu, nie była reprezentowana w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika - że zdaniem organu winna ona wykazać dowodami z dokumentów, iż jej rodzeństwo nie jest w stanie dołożyć osobistych ani finansowych starań, celem pomocy w opiece nad matką, co doprowadziło do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej i uczynienia jej zarzutu braku wykazania niemożliwości sprawowania opieki nad matką przez rodzeństwo, podczas gdy art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie formułuje takiej przesłanki negatywnej i skarżąca nie miała wiedzy, iż ta okoliczność jest dla organu relewantna; 3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a, poprzez błędną ocenę stanu faktycznego oraz oddalenia skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego, a to art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wystarczającego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i błędne ustalenie, że syn i córka H. S. mogą również sprawować opiekę nad matką, podczas gdy: a) organ w ogóle nie dokonał ustaleń faktycznych, które stanowiłyby podstawę powyższych wniosków, a zamiast tego dokonał arbitralnego i nieuzasadnionego ustalenia w powyższym zakresie; b) siostra skarżącej – B. D. - ma 67 lat, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, ma problemy z poruszaniem się, cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawów, córka zaopatruje ją w zakupy, mieszka samotnie w [...] oddalonej od T. o 20 km oraz nie jest w stanie obecnie pomagać w opiece nad matką; c) brat skarżącej – M. S. - ma 70 lat, cierpi na nadciśnienie, leczy się przewlekle na niewydolność oraz żylaki kończyn dolnych, mieszka wraz ze swoją żoną w [...] oddalonych od T. o 100 km oraz nie jest w stanie obecnie pomagać w opiece nad matką; a co za tym idzie, sam fakt posiadania rodzeństwa nie powinien wpływać na decyzje organu, tym bardziej że wspomniane osoby nie są w stanie podjąć się opieki nad H. S. w szerszym zakresie niż to czynią. 4) naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu i winna zostać uchylona. Mając na uwadze powyższe, wniesiono: 1) na podstawie art. 188 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i o uwzględnienie skargi, jako że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona; ewentualnie: 2) na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie; 3) zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Na zasadzie art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczono, że skarżąca zrzeka się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami środka zaskarżenia, wyznaczonymi wskazanymi w nim podstawami: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa); naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa). W skardze kasacyjnej postawiono zarzuty w obrębie obu ww. podstaw kasacyjnych. Wskazano w szczególności na dokonanie przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego ( art.151 p.p.s.a. w zw. z art.141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 9, art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.). Istota sprawy dotyczy wykładni art. 17 ust.1 i ust.5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, powoływanej dalej, jako "u.ś.r." W sprawie nie budzi żadnych wątpliwości, że matka skarżącej wymaga całodobowej opieki. Ponad wszelką wątpliwość z akt sprawy wynika, że matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna, jest całkowicie zależna od opieki osób drugich. Nie budzi również wątpliwości, że całodobową opiekę nad matką sprawuje skarżąca. Spór dotyczy natomiast tego, czy posiadanie rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji względem osoby wymagającej opieki wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z rodzeństwa. Rozstrzygnięcia zatem wymaga kwestia, czy podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być okoliczność, że rodzeństwo strony (w równym stopniu zobowiązane do alimentacji względem matki) opieki takiej nie podejmuje. Stosownie do art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis uśr określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Opisywana norma formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotną jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie tej formy pomocy. Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 uśr, który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu Sądu I instancji, prezentowanego szeroko w orzecznictwie WSA w Krakowie, a postulującego akceptację dla stanowiska, że strona wnioskująca, przed wystąpieniem o ustalenie prawa do świadczenia z uśr ma obowiązek rozważyć alternatywne scenariusze opieki nad osobą niepełnosprawną – a w szczególności kwestie angażujące osoby w tym samym stopniu zobowiązane do alimentacji podopiecznego (w analizowanej sprawie: rodzeństwa). Podkreślić w tym miejscu należy, że norma art. 17 ust. 1 uśr jasno wylicza przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tej sytuacji wprowadzanie przez organy administracyjne i sanowanie przez Sąd Wojewódzki, dodatkowych negatywnych przesłanek ustalenia prawa do tego rodzaju pomocy. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie może być więc posiadanie przez wnioskodawczynię rodzeństwa, na równi obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej siostry. Stanowisko takie wyrażane jest aktualnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje ono, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, można przyznać świadczenie jednej z nich, pod warunkiem, gdy spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (vide: przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 sierpnia 2023 r., akt I OSK 1661/22; z 12 grudnia 2023 r., I OSK 2057/22; z 6 lutego 2024 r., I OSK 157/23). Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa skarżącej wobec siostry, jednak wskazuje na konieczność rozróżnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy obok wnioskującej osoby (spełniającej warunki do jego przyznania) są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z osobą wymagającą opieki od sytuacji złożenia wniosku o przyznanie świadczenia przez osobę potencjalnie uprawnioną, a zobowiązaną w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione. Podkreślenia wymaga, że uśr w sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Skoro zatem skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, którym przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie opieki osobistej (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem, czy przekazując stosowną kwotę na zatrudnienie profesjonalnego opiekuna. Natomiast podnoszone przez Sąd I instancji a następnie w skardze kasacyjnej kwestie związane z dowodzeniem braku możliwości sprawowania opieki przez rodzeństwo skarżącej, nie miało w sprawie znaczenia Niewątpliwie zatem skarżąca spełniła wszystkie ustawowe wymogi dla przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną 90 –letnią matką. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej kasacyjnie organy uwzględnią wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1 uśr, ocenę okoliczności niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej. Będą również zobowiązane rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa i uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.