I OSK 989/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt: I SA/Wa 2678/19 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [..] października 2019 r., znak: [..] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt: I SA/Wa 2678/19 oddalił skargę M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [..] października 2019 r., znak: [..] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2019 r. M.K. wystąpił do Burmistrza Ł. o umorzenie, na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 558 ze zm.), należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości, łącznie z odsetkami. Burmistrz Ł. decyzją z dnia [..] czerwca 2019 r. orzekł o odmowie umorzenia kwoty 2.873,33 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, po ustaleniu, że od dnia 22 maja 2012 r. do dnia 22 maja 2019 r. skarżący dokonywał wpłat w każdym roku, jednakże w 2013 r. nie dokonał wpłaty we wrześniu, w 2014 r. dokonał wpłaty wyłącznie w styczniu, w 2015 r. nie dokonał wpłaty w maju, w 2016 r. – w maju i we wrześniu, w 2017 r. we wrześniu, w 2018 r. brak było wpłaty za luty, marzec, maj i lipiec, za 2019 r. – brak było wpłaty za marzec. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [..] października 2019 r, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podnosząc, że z ustaleń dokonanych na podstawie pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. z dnia 26 sierpnia 2019 r. sygn. akt [..], wynika, że skarżący wywiązał się z obowiązku w roku 2008, 2010, 2011, 2012 i 2017. Kolegium wyjaśniło, że warunkiem umorzenia jest skuteczność egzekucji w określonych kwotach. Określenie "jest skuteczna" oznacza, że musi mieć miejsce w kolejno następujących po sobie 3, 5 lub 7 latach, licząc od daty złożenia wniosku o zastosowanie ulgi. Powyższego wymogu skarżący nie spełnił, co oznacza, że organ pierwszej instancji, jako organ właściwy dłużnika nie miał podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 30 ust. 1 ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając wniesioną skargę stwierdził, że spór dotyczył kwestii czy skuteczność egzekucji, o której mowa w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oznacza wyegzekwowanie odpowiedniej kwoty alimentów w każdym miesiącu danego roku jak również, czy egzekucja musi być skuteczna przez okres kolejno następujących po sobie 3, 5 lub 7 lat poprzedzających złożenie wniosku, czy też nie ma wymogu, by egzekucja była skuteczna przez kolejno następujące po sobie lata. Oceniając powyższe Sąd uznał, że odwołanie się w treści art. 30 ust. 1 ww. ustawy do pojęcia skuteczności egzekucji w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów oznacza, że chodzi o sytuację, w której w każdym miesiącu uzyskuje się od dłużnika kwotę odpowiadającą co najmniej wysokości zasądzonych alimentów. Jedynie zatem w razie comiesięcznego wyegzekwowania od dłużnika kwoty odpowiadającej co najmniej wysokości zasądzonych alimentów możliwe jest zastosowanie zwolnienia, o którym mowa w art. 30 ust. 1 ustawy. Dlatego Sąd uznał, że przedstawiona przez skarżącego wykładnia cytowanego przepisu, zgodnie z którą dla jego zastosowania wystarczające jest, aby wyegzekwowana w ciągu roku kalendarzowego kwota odpowiadała dwunastokrotności zasądzonych alimentów jest nieprawidłowa. Oceniając zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania przez nieustalenie, że w latach 2008-2013 i 2017-2018 egzekucja w skali każdego roku była skuteczna, Sąd wyjaśnił, że dokonywanie nieregularnych wpłat, choćby w kwocie wyższej niż egzekwowana, nie wystarcza do uznania, że spełniony został warunek skutecznej egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Sąd przychylił się do argumentacji skarżącego, że przepis art. 30 ust. 1 ustawy nie wymaga, by skuteczność egzekucji miała miejsce w kolejno następujących po sobie latach kalendarzowych bezpośrednio poprzedzających datę złożenia wniosku o umorzenie, co oznacza, że w tym zakresie przedstawiona przez organ wykładnia art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy była nieprawidłowa, naruszenie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy. Przy przyjęciu przedstawionego wyżej pojęcia skutecznej egzekucji w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, rozumianej jako wyegzekwowanie w danym roku w każdym miesiącu kwoty odpowiadającej co najmniej kwocie zasądzonych alimentów uznać należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego prowadzona przeciwko niemu egzekucja nie była skuteczna przez okres siedmiu lat. Kolegium ustaliło bowiem, że skarżący wywiązywał się ze swoich obowiązków w 2008, 2010, 2011, 2012 i 2017 roku, a więc przez 5 lat. Tymczasem do umorzenia zaległości w całości konieczne było wywiązywanie się z tego obowiązku przez okres 7 lat. Jako niezasadny Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 61 § 1 k.p.a., skoro uchybienie organu w tym zakresie nie miało wpływu na wynik sprawy. W sytuacji, w której jak wynika z ustaleń faktycznych poczynionych przez organy, egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego nie była skuteczna przez 7 lat, nie było możliwe umorzenie ciążących na nim z tego tytułu zaległości w całości, czyli nie było możliwe uwzględnienie wniosku. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że postępowanie prowadzone w trybie art. 30 ust. 1 ustawy mogło zatem dotyczyć wyłącznie zaległości powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych od listopada 2013 roku do września 2018 roku, nie zaś wszystkich ciążących na skarżącym zaległości wynikających z faktu zasądzenia od niego alimentów na rzecz jego córki. Sąd wyjaśnił również, że brak było podstaw do przeprowadzania dowodu z pisma komornika z 16 listopada 2006 r. bowiem kwestia wysokości zaległości wynikających z powyższego pisma nie miała znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł M.K. zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, uchylenie wyroku w całości, uwzględnienie wniesionej skargi, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania oraz zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że egzekucja w stosunku do dłużnika alimentacyjnego M.K. nie była skuteczna w latach 2008-2013, 2017 i 2018 ze względu na to, że nie w każdym miesiącu danego roku uzyskano od dłużnika kwotę odpowiadającą co najmniej wysokości zasądzonych alimentów. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie podniósł, że dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 30 ust. 1 ww. ustawy jest niezgodna z art. 2 pkt 2 ustawy, skoro bezskuteczność egzekucji oznacza taką egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań w ciągu dwóch miesięcy. Tymczasem zarówno w orzecznictwie, jak i poglądach doktryny podkreśla się, że art. 30 ust. 1 pkt 1-3 ustawy nie zawiera dodatkowych przesłanek umorzenia, poza konkretnie wskazaną przesłanką skuteczności egzekucji zobowiązań alimentacyjnych przez określony okres i w określonej wysokości. Następnie w skardze kasacyjnej podniesiono, że dłużnik płacił i płaci alimenty na bieżąco w wysokości wyższej niż zasądzone, a do skargi kasacyjnej załączono zaświadczenie komornika sądowego w W. z dnia 3 grudnia 2020 r. o wyegzekwowanych kwotach w 2020 r. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest również to, że tylko sporadycznie wpłaty alimentów nie były dokonane w danym miesiącu, natomiast w każdym takim przypadku dokonywano wpłaty alimentów w następnym kolejnym miesiącu w podwójnej wysokości, co pozwala na stwierdzenie, że egzekucja była skuteczna również w świetle art. 2 pkt 2 ustawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według 182 § 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. W niniejszej skardze kasacyjnej wskazano wyłącznie na naruszenie prawa materialnego zarzucając Sądowi I instancji błędną wykładnię art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 670) poprzez przyjęcie, że egzekucja w stosunku do skarżącego kasacyjnie nie była skuteczna w latach 2008-2013, 2017 i 2018. W ten sposób sformułowany zarzut nie mógł być skuteczny. Jak wynika wprost z jego treści oraz przeważającej argumentacji skargi kasacyjnej, skarżący kasacyjnie skupił się na polemice z oceną Sądu w zakresie prawidłowości poczynionych przez organy ustaleń faktycznych. Skarżący kasacyjnie kwestionuje zatem wprost stan faktyczny sprawy. Tymczasem zgodnie z ugruntowanymi poglądami Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut naruszenia prawa materialnego w odniesieniu do stanu faktycznego kwestionowanego w ramach tego zarzutu, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktów (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051), w przypadku, gdy ustalenia w tym zakresie nie zostały skutecznie zakwestionowane w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Zarzut dokonania błędnej wykładni art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie mógłby być skuteczny także w przypadku wydzielenia z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej fragmentu, w którym skarżący kasacyjnie wyjaśnia, jak należy odczytywać ww. przepis i wskazuje, że art. 30 ust. 1 pkt 1-3 ustawy nie zawiera dodatkowych przesłanek umorzenia, poza konkretnie wskazaną przesłanką skuteczności egzekucji zobowiązań alimentacyjnych przez określony okres i w określonej wysokości oraz że w postępowaniu toczącym się w trybie art. 30 ust. 1 ustawy organ nie może uwzględniać sytuacji majątkowej ani zdrowotnej dłużnika, zaś decyzja nie ma charakteru uznaniowego. W zaskarżonym wyroku Sąd w żadnym miejscu nie wyraził bowiem poglądu sprzecznego z powyższą wykładnią, przedstawioną przez skarżącego kasacyjnie. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji zostało oparte na takiej wykładni art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy, zgodnie z którą skuteczną egzekucję, od której uzależniona jest możliwość umorzenia 100% należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy stanowi taka egzekucja, która jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Sąd I instancji wskazał, że: "odwołanie się w treści art. 30 ust. 1 do pojęcia skuteczności egzekucji w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów oznacza, że chodzi o sytuację, w której w każdym miesiącu uzyskuje się od dłużnika kwotę odpowiadającą co najmniej wysokości zasądzonych alimentów", a także, że "do zastosowania omawianego przepisu wymagana jest skuteczność egzekucji w każdym miesiącu kwot odpowiadających co najmniej wysokości zasądzonych miesięcznie alimentów" i "jedynie w razie comiesięcznego wyegzekwowania od dłużnika kwoty odpowiadającej co najmniej wysokości zasądzonych alimentów możliwe jest zastosowanie zwolnienia o którym mowa w art. 30 ust. 1 ustawy.". Nie ulega zatem wątpliwości jakie rozumienie pojęcia skuteczności egzekucji przyjął Sąd I instancji, zaś argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższej wykładni nie podważa. Z wyżej wskazanych względów Naczelny Sąd Administracyjny, nie mając podstaw do uwzględnienia postawionych zarzutów, skargę kasacyjną oddalił w oparciu o art. 184 p.p.s.a.