I OW 217/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska (spr.), Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędzia del. WSA Marian Wolanin, po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy W. a Prezydentem Miasta R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B. P. w sprawie pokrycia kosztów pobytu w schronisku dla bezdomnych postanawia: wskazać Wójta Gminy W. jako organ właściwy w sprawie Wójt Gminy W. wnioskiem z dnia 28 września 2016 r. zwrócił się o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy W. (Ośrodek Pomocy Społecznej w W.) a Prezydentem Miasta R. (Ośrodek Pomocy Społecznej w R.) w sprawie dotyczącej pokrycia kosztów pobytu B. P. w schronisku dla bezdomnych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że B. P. jest zameldowany na pobyt stały w D. na terenie gminy W. przy ul. [...], jednakże nie mieszka tam od około 30 lat i nie ma możliwości powrotu pod wskazany adres z uwagi na sprzedaż nieruchomości osobie z nim niespokrewnionej. Od 16 czerwca 2016 r. B. P. przebywa w Schronisku dla Bezdomnych im. św. Jana Pawła II w R. Podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym OPS w W. odmówił powrotu do gminy stałego zameldowania, zaś z zebranych informacji wynika, że swoje centrum życiowe przeniósł poza jej teren. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta R. wniósł o wskazanie Wójta Gminy W. jako organu właściwego w niniejszej sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że B. P. jest osobą bezdomną. W Schronisku dla Bezdomnych im. św. Jana Pawła II w R. przebywał w okresie od 16 czerwca 2016 r. do 27 czerwca 2016 r. W dniu 21 czerwca 2016 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R., jako organ niewłaściwy do rozpoznania sprawy pokrycia kosztów pobytu B. P. w schronisku dla bezdomnych, przekazał na podstawie art. 65 § 1 kpa podanie B. P. do Ośrodka Pomocy Społecznej w W., do załatwienia zgodnie z właściwością. Kierownik tego Ośrodka uznał, iż nie jest on właściwy do rozpoznania sprawy i w dniu 28 września 2016 r. wystąpił do NSA z wnioskiem inicjującym niniejszą sprawę. Dalej Prezydent Miasta R. podniósł, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm. – dalej jako ustawa o pomocy społecznej) właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, natomiast w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia miejsca zamieszkania. Należy zatem odnieść się do tej kwestii poprzez wyjaśnienie pojęcia miejsca zamieszkania zawartego w art. 25 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z powołanym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania decydują zatem dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, czyli zamiar stałego pobytu. Tymczasem B. P. nie spełnił powyższych przesłanek, gdyż co prawda w sensie fizycznym przebywał on w schronisku dla osób bezdomnych, jednakże zdaniem organu placówki tego typu są przeznaczone do pobytu czasowego i nie można ich uznać za lokale mieszkalne. Ponadto obecnie B. P. nie przebywa już na terenie R. Z uwagi na powyższe, a w szczególności na fakt, że B. P. aktualnie nie przebywa na terenie R. i spełnia przesłanki do uznania go za osobę bezdomną, ponieważ nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i jest zameldowany na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania, zdaniem Prezydenta Miasta R. w sprawie winien zastosowanie znaleźć art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór w rozpoznawanej sprawie ma charakter negatywny i dotyczy ustalenia organu właściwego w sprawie udzielenia pomocy finansowej B. P. w formie pokrycia kosztów pobytu w schronisku dla bezdomnych. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej w ustawie został ustanowiony wyjątek wobec osób bezdomnych. I tak, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, w przypadku osoby bezdomnej właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z kolei w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej zawarta została definicja legalna pojęcia osoby bezdomnej, zgodnie z którą jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Natomiast na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1610) przez lokal mieszkalny należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki, przy czym nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. W świetle powyższego w ocenie NSA nie ulega wątpliwości, że aktualna sytuacja życiowa B. P. pozwala uznać go za osobę bezdomną. Z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organy pozostające w sporze wynika bowiem, że od wielu lat nie mieszka on w miejscu zameldowania na pobyt stały i nie ma możliwości powrotu do tej nieruchomości ze względu na jej sprzedaż osobie trzeciej. Obecnie nie posiada innego stałego miejsca zamieszkania. Według ustaleń poczynionych przez oba organy występujące w niniejszej sprawie, w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku B. P. przebywał w schronisku dla bezdomnych w R. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 16 czerwca 2016 r. wynika, że sam zainteresowany w odniesieniu do swojej sytuacji mieszkaniowej przyznał, że jest bezdomny. Wymienione ustalenia odpowiadają drugiej części wspomnianej wcześniej definicji legalnej osoby bezdomnej z art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, gdyż B. P. jest zameldowany na pobyt stały pod adresem, gdzie nie zamieszkuje od około 30 lat i nie ma możliwości ponownego tam zamieszkania. W konsekwencji w analizowanym przypadku właściwość miejscową gminy należało ustalić na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, czyli według ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Wobec jednoznacznego brzmienia powołanego przepisu nie ma znaczenia podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, że B. P. przeniósł swoje centrum życiowe poza teren gminy W. NSA w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela odnośnie do tej kwestii pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że w przypadku osoby bezdomnej nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się zatem jej zamiaru stałego pobytu, ale ustala się tylko jej status (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1659/09, postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt I OW 30/08, postanowienie NSA z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt I OW 111/10, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższych względów NSA na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.