I OW 239/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.), Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia NSA Jolanta Rudnicka, po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta G. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta G. a Prezydentem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie skierowania i umieszczenia J. L. w domu pomocy społecznej postanawia: oddalić wniosek. Pismem z 29 września 2020 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G. (dalej: wnioskodawca), wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta G. a Prezydentem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o skierowanie i umieszczenie J. L. w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wskazano, że pismem z 31 lipca 2020 r. C. Podmiot Leczniczy Sp. z o.o. z siedzibą w G. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. (dalej: MOPR) z wnioskiem o wszczęcie postępowania o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie skierowania i umieszczenia w domu pomocy społecznej J. L. (dalej: strona). Zgodnie z informacją z ewidencji PESEL, strona była ostatnio zameldowana na pobyt stały w W., gdzie jednak już nie zamieszkuje i tym samym jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 z późn. zm., dalej: u.p.s.). Po ustaleniu powyższej okoliczności, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 101 ust. 2 u.p.s., wniosek o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie skierowania i umieszczenia strony w domu pomocy społecznej pismem z 5 sierpnia 2020 r. został przekazany do rozpatrzenia wg właściwości Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w W. (dalej: MOPS). Pismem z 19 sierpnia 2020 r. MOPS zwrócił MOPR wniosek, informując, że nie jest właściwy w sprawie i wskazał jako właściwy MOPR. W ocenie wnioskodawcy stanowisko MOPS nie znajduje uzasadnienia prawnego, biorąc pod uwagę przedstawiony stan faktyczny. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor MOPS w W., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta W., wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta G. jako organu właściwego w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu podniesiono, że aktualnym miejscem zamieszkania strony jest G., albowiem w tej miejscowości znajduje się Zakład Opiekuńczo-Leczniczy, którego pensjonariuszem od 27 lipca 2020 r. jest strona. W tym miejscu, po przebytym leczeniu w szpitalu, który również mieścił się w G., koncentrują się obecnie ważne dla strony sprawy życiowe, o czym świadczy fakt korzystania przez stronę – jako osobę poważnie chorą – ze świadczeń opieki zdrowotnej i leczenia specjalistycznego. Ponadto, uwzględniając aktualny stan zdrowia strony, a w szczególności brak świadomości i całkowitą niezdolność do samodzielnej egzystencji, można założyć, że strona będzie już na stałe przebywała w placówkach o charakterze opiekuńczo-leczniczym, gdyż zgodnie z przepisami prawa, właśnie te placówki są dedykowane dla osób wymagających wzmożonej opieki medycznej. Do chwili umieszczenia w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w G., wszystkie sprawy osobiste i życiowe strony koncentrowały się w G., gdzie wynajmowała wraz ze swoją partnerką lokal mieszkalny. To również w G. strona załatwiała wszelkie formalności, o czym m.in. świadczy fakt wydania stronie przez Prezydenta G. w sierpniu 2019 r. dowodu osobistego. Z informacji uzyskanych od pracownika ZOL, w którym aktualnie strona zamieszkuje, wynika, że do szpitala w G. w dniu 4 stycznia 2020 r. karetka zabrała stronę z lokalu mieszkalnego. Zdaniem uczestnika postępowania okoliczność braku wiedzy wnioskodawcy nt. adresu, pod którym strona zamieszkiwała przed umieszczeniem w ZOL nie może dowodzić faktu, że była osobą bezdomną w świetle u.p.s. Nieuzasadnione są również twierdzenia, jakoby strona mogła przebywać w ZOL tylko 6 miesięcy, żaden bowiem przepis prawa nie wskazuje na taki czasookres. Jeżeli osoba wymaga wzmożonej opieki medycznej, to właśnie zgodnie z art. 54 ust. 3 u.p.s. kierowana jest do zakładu opiekuńczo-leczniczego lub pielęgnacyjno-opiekuńczego. Co więcej judykatura wypowiada się, że ZOL może zostać uznany za lokal mieszkalny (postanowienia NSA: z 2 lutego 2012 r., I OW 188/11; z 24 października 2013 r., I OW 157/13, z 14 lutego 2017 r., I OW 207/16). Jednocześnie, nawet gdyby nie uznać ZOL za lokal mieszkalny to ugruntowane jest stanowisko sądów, że nie jest bezdomnym osoba, która nie może mieszkać w dotychczasowym mieszkaniu, gdyż zmuszona jest korzystać z leczenia szpitalnego, czy też całodobowej opieki w zakładzie opiekuńczym. Miejscem zamieszkania takiej osoby jest miejscowość, w której mieszkała przed pobytem szpitalnym (m.in.: postanowienia NSA: z 14 lipca 2010 r., I OW 69/10 i z 9 czerwca 2011 r., I OW 31/11). Uczestnik postępowania wskazał również, że w niniejszej sprawie nie powinno w ogóle dojść do sporu o właściwość, albowiem brak jest wniosku strony o skierowanie do domu pomocy społecznej, a także pisma Prezydenta Miasta G. zawiadamiającego o wszczęciu postępowania z urzędu w tej sprawie. Tym samym w niniejszym stanie faktycznym nie doszło w ogóle do wszczęcia postępowania administracyjnego. Co więcej, wnioskodawca nie był również uprawniony do przekazania uczestnikowi postępowania niniejszej sprawy na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. Z brzmienia ww. przepisu wprost bowiem wynika, że regulacja ta może mieć zastosowanie jedynie w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, a takiego w niniejszej sprawie zabrakło (postanowienie NSA z 15 maja 2018 r., II OW 28/18). Skoro więc Prezydent Miasta G. nie mógł skutecznie przekazać w oparciu o ww. przepis sprawy strony o skierowanie do domu pomocy społecznej Prezydentowi W., to pozostaje właściwym do jej rozpatrzenia. Jak wynika z akt sprawy, pismem z 31 lipca 2020 r. C. Podmiot Leczniczy Sp. z o.o. z siedzibą w G. zwrócił się z prośba o podjęcie przez organ pomocy społecznej w G. działać w celu umieszczenia pacjenta w domu pomocy społecznej bez jego zgody i podjęcie działań w celu uzyskania przez sąd zabezpieczenia do czasu zakończenia postępowania. Wyjaśniono, że pacjent przebywa aktualnie na podstawie postanowienia sądu w zakładzie opiekuńczo- leczniczym C., jest pozbawiony świadomości i niezdolny do samodzielnej egzystencji, wymaga umieszczenia w domu pomocy społecznej bez jego zgody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Do sporu o właściwość dochodzi wówczas, gdy spór między organami dotyczy sprawy indywidualnej, w której toczy się dane postępowanie lub został złożony wniosek o wszczęcie postępowania. Wniosek o wszczęcie postępowania musi pochodzić od osoby uprawnionej, tak aby mógł wywołać skutek procesowy. Oznacza to, że w przypadku sporu kompetencyjnego postępowanie powinno być wszczęte na wniosek uprawnionej strony lub innego uprawnionego podmiotu. Dotyczy to także sprawy, w której dany organ wszczął postępowanie z urzędu, a następnie powziął wątpliwości co do swojej właściwości i z tej przyczyny wdał się w spór kompetencyjny z innym organem. Warunkiem rozstrzygnięcia przez sąd sporu o właściwość jest zatem zawisłość sprawy o dostatecznie ustalonym stanie faktycznym. Nie można mówić o sporze dotyczącym właściwości, jeżeli postępowanie administracyjne nie jest w toku. Do sporu o właściwość może dojść tylko w powiązaniu ze sprawą indywidualną, która realnie istnieje i w której toczy się postępowanie. O sporze o właściwość możemy mówić wówczas, kiedy pomiędzy organami istnieje rozbieżność stanowisk co do zakresu ich kompetencji w odniesieniu do konkretnej i tej samej sprawy administracyjnej, nie ma zaś sporu co do stanu faktycznego i stanu prawnego sprawy. Zgodnie z art. 102 u.p.s., świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Pomoc społeczna może też być udzielana z urzędu. Zasadnie w sprawie podniesiono, że z nadesłanego materiału dowodowego nie wynika, aby doszło do wszczęcia postępowania w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej na wniosek, nie ma także podstaw do przyjęcia, że organ wszczął takie postępowanie z urzędu. Osoba, której sprawa dotyczy korzysta ze świadczeń zakładu opiekuńczo-leczniczego, które nie są świadczeniami z pomocy społecznej, zgodnie z art. 54 ust. 3 u.p.s. Skoro zatem nie zostało wszczęte postępowanie administracyjne mające na celu wydanie decyzji kierującej osobę do domu pomocy społecznej, to brak jest podstaw do wskazywania organu właściwego, spór o właściwość ma bowiem charakter pozorny, skoro nie istnieją podstawy do władczego rozstrzygania przez organ pomocy społecznej o uprawnieniach i przyznawaniu świadczeń. Z tego względu na podstawie art. 151 w związku z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a. wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego należało oddalić.