I OZ 1253/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 305/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. S. na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] postanawia oddalić zażalenie. Z. S. przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie uczynił pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...]. W dniu 29 sierpnia 2013 r. Z.S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trzema małoletnimi córkami. Wskazał, że w skład jego majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 41 m², nie posiada środków pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Ponadto podkreślił, że miesięczny dochód jego gospodarstwa domowego wynosi 500 zł i składa się wyłącznie ze środków przyznanych żonie skarżącego przez Miejski Ośrodek Opieki Społecznej. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem dnia 13 września 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 305/12 oddalił wniosek Z.S. o przyznanie prawa pomocy. Z.S. wniósł sprzeciw od w/w postanowienia, podnosząc, że utrzymuje się wyłącznie dzięki wsparciu rodziny i nie stać go na ponoszenie jakichkolwiek kosztów sądowych. Podkreślił, że odmówiono mu przyznania prawa pomocy nie na podstawie aktualnej sytuacji majątkowej jego rodziny, lecz przy uwzględnieniu potencjalnych możliwości finansowych i przy założeniu, że przygotowywał się on do poniesienia kosztów sądowych w przeszłości. Pismem z dnia 21 października 2013 r. wezwano wnioskodawcę, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), o przedłożenie, w terminie do 7 dni od otrzymania wezwania, dokumentów w postaci zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o przyznaniu mu statusu osoby bezrobotnej, kopii decyzji o przyznaniu zasiłków, oświadczenia o braku uzyskania dochodów z prac dorywczych przez skarżącego bądź żonę, oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny, w tym o wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu lub innych opłat, kopii rachunków oraz o uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie faktów, z których wynika, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Z.S. podał, że przyznawane jego rodzinie świadczenia z pomocy społecznej są udokumentowane w Miejskim Ośrodku Opieki Społecznej w T., który posiada również dane o ponoszonych przez nią wydatkach. W jego ocenie Sąd powinien zwrócić się o te dane do organu pomocy społecznej, a nie do niego. Jednocześnie załączył kopię decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] października 2013 r. o przyznaniu jego żonie na okres od dnia [...] października 2013 r. do dnia [...] grudnia 2013 r. zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w wysokości 816 zł miesięcznie oraz decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] października 2013 r. o uznaniu skarżącego z tym dniem za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem dnia 15 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 305/12 oddalił wniosek Z.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż w świetle treści art. 246 § 1 p.p.s.a. należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. W ocenie Sądu pierwszej instancji Z.S. nie zdołał wykazać tych okoliczności. Z akt sprawy wynika, iż pięcioosobowa rodzina wnioskodawcy dysponuje jedynie dochodem z zasobów Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, przy czym nie została w żaden sposób zobrazowana kwestia ponoszonych przez nią wydatków. Powoduje to, że Sąd nie jest w stanie ocenić, czy Z.S. i jego rodzina pozostają w tak trudnej sytuacji materialnej, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego samego i rodziny. Co więcej, zdaniem Sądu pierwszej instancji niedopuszczalnym jest, aby strona, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w konkretnym postępowaniu, żądała od Sądu, aby ten samodzielnie uzyskiwał niezbędne do ustalenia sytuacji finansowej wnioskodawcy dokumenty. Istotny w sprawie jest również fakt, że obecnie rozpoznawany wniosek o prawo pomocy jest kolejnym złożonym w sprawie i nie zawiera nowych okoliczności o sytuacji bytowej i materialnej wnioskodawcy w stosunku do ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę uprzednio wydanych postanowień w sprawie prawa pomocy, co tym bardziej czyni go niezasadnym. Powyższe postanowienie z dnia 15 listopada 2013 r. stało się przedmiotem zażalenia Z.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził on swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. W orzecznictwie powszechnie zatem przyjmuje się, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami, istnieją podstawy, aby odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie ocenia się sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, na wezwanie Sądu jest ona zobowiązana złożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Niedopełnienie przez stronę obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia w całości lub w części uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, publ. LEX nr 552404). Chcąc skorzystać z prawa pomocy, wnioskodawca powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji wezwał wnioskodawcę w dniu 21 października 2013 r. do uzupełnienia jego oświadczenia majątkowego. Z.S.z obowiązku tego się nie wywiązał, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawcy należy potraktować jako niewykazanie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie słusznie uznał, iż Z.S.nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Ubocznie wskazać należy, iż z analogicznych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem dnia 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 305/12 oddalił poprzedni wniosek Z.S.o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt I OZ 848/12 oddalił zażalenie na to postanowienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.