I OZ 34/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1765/24 o odrzuceniu skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 maja 2024 r. nr KOA/5363/Sr/23 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę K. K. na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z 28 sierpnia 2024 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, a także złożenia pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącej przed sądami administracyjnymi. Wezwanie zostało uznane za doręczone pełnomocnikowi skarżącej 26 września 2024 r. (k. 11 akt sądowych). Termin do uzupełnienia braków skargi upłynął z dniem 3 października 2024 r. Pomimo prawidłowego wezwania pełnomocnik skarżącej nie przedstawiła pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu Skarżącej, jak również nie wskazała numeru PESEL skarżącej. Z tego względu Sąd I instancji odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej zakwestionował skuteczność doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wskazał, że w skrzynce pocztowej adresata nie pozostawiono żadnego awiza. Pierwsze awizo, prawdopodobnie na skutek pomyłki listonosza, zostało umieszczone w skrzynce lokalu sąsiedniego, o czym pełnomocnik skarżącego powziął informację 3 października 2024 r. Natomiast powtórnego awizo w ogóle nie było. Zdaniem pełnomocnika, w sprawie brak było również podstaw do uznania, iż skarga nie mogła otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Zarówno pełnomocnictwo, jak i numer PESEL znajdowały się już w aktach sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W świetle treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 2023 r. stwierdzić należy, że Sąd I instancji zasadnie wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braku formalnego skargi, poprzez podanie numeru PESEL. Z treści art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a. wynika, że jeśli pismo strony będącej osobą fizyczną jest pierwszym pismem w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej (a tak było w niniejszej sprawie), to powinno zawierać numer PESEL. Zgodnie z tezą wyrażoną w ww. uchwale – "niezachowanie, określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a., wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., bez względu na to czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd". Ponadto stwierdzono, że "ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków od obowiązku strony określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a. W szczególności nie zastrzegł, że podanie numeru PESEL w pierwszym piśmie jest wymagane, tylko wtedy, gdy tego numeru nie można ustalić na podstawie akt administracyjnych". Prawidłowo również Sąd I instancji wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braku formalnego skargi, poprzez nadesłanie pełnomocnictwa. Zgodnie bowiem z art. 37 § 1 P.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Powyższy obowiązek potwierdza art. 46 § 3 P.p.s.a., z którego wynika, że pełnomocnik wnoszący pismo dołącza do niego pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. W rozpoznawanej sprawie do skargi nie zostało dołączone pełnomocnictwo upoważniające do występowania w imieniu skarżącej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Powołanie się przez stronę na istnienie pełnomocnictwa w aktach administracyjnych sprawy nie mogło zaś odnieść zamierzonego skutku. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym pełnomocnictwo złożone do akt administracyjnych nie wypełnia dyspozycji z art. 37 § 1 zd. pierwsze oraz art. 46 § 3 P.p.s.a. i nie może być traktowane jako skuteczne złożenie pełnomocnictwa przy pierwszej czynności procesowej w sprawie przed sądem. W takiej sytuacji strona bądź jej pełnomocnik obowiązani są uzupełnić ten brak formalny skargi i złożyć pełnomocnictwo, względnie jego wierzytelny odpis (zob. postanowienia NSA: z 6 października 2021 r., sygn. akt I OZ 331/21, z 9 października 2018 r., sygn. akt I OZ 906/18; z 19 lipca 2018 r., sygn. akt I OZ 688/18). Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast stanowiska Sądu I instancji, że doszło do skutecznego doręczenia przesyłki zawierającej przedmiotowe wezwanie, na zasadzie "fikcji doręczenia". Artykuł 73 P.p.s.a. znajduje zastosowanie w przypadkach, gdy nie jest możliwe ani doręczenie właściwe, ani doręczenie zastępcze. Zgodnie z art. 73 § 1 P.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 P.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości podjęcia odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 P.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 73 § 4 P.p.s.a.). Umieszczenie zawiadomienia o złożeniu przesyłki w sposób opisany w art. 73 § 2 jest warunkiem koniecznym jej skutecznego doręczenia. Doręczenie w powyższym trybie nie jest skuteczne, jeśli doręczyciel nie pozostawił stosownego zawiadomienia, jak również wtedy, gdy w zawiadomieniu nie zostało określone, gdzie pozostawiono przesyłkę. Na zwrotnym dowodzie doręczenia powinna znaleźć się informacja o miejscu pozostawienia zawiadomienia. Skuteczność doręczenia przez awizo warunkuje stwierdzenie, że adresat w sposób niebudzący wątpliwości został zawiadomiony o nadejściu przeznaczonego dla niego pisma sądowego oraz miejscu, w którym może je odebrać. Brak tego zawiadomienia, jak też wątpliwość, czy dotarło ono do adresata, czyni doręczenie bezskutecznym (zob. H. Knysiak-Sudyka [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 73; wyrok NSA z dnia 21 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 100/09; postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011 r., sygn. akt I GZ 163/11; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I GSK 994/10). Naczelny Sąd Administracyjny podziela wątpliwości pełnomocnika skarżącej, co do miejsca, w którym listonosz miał pozostawić awizo. Ta okoliczność nie jest bowiem jednoznaczna. W aktach sprawy znajduje się wprawdzie urzędowe potwierdzenie zastępczego doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, jakim jest opisana przez pracownika(ów) placówki pocztowej przesyłka (koperta ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru - karta 11). Zauważyć jednak należy, że wartość dowodowa powyższego potwierdzenia może budzić uzasadnione zastrzeżenia, mając na uwadze okoliczność, że przesyłkę zwrócono Sądowi I instancji bez poprawnego jej opisania (brak zakreślenia gdzie umieszczono zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym przypadku nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało doręczone pełnomocnikowi strony i to skutecznie. Warunkiem bowiem przyjęcia fikcji prawnej, jaką stanowi doręczenie zastępcze, jest dysponowanie niebudzącym wątpliwości dowodem potwierdzającym, że przesłanki określone w art. 73 § 1-4 P.p.s.a. zostały spełnione. Takim dowodem jest zwrotne potwierdzenie odbioru, które musi zawierać pełną informację, że adresat został zawiadomiony, także powtórnie, zarówno o pozostawieniu pisma, jak i o miejscu jego pozostawienia oraz terminie, w jakim przesyłka może być odebrana, z datą i podpisem doręczyciela. Tylko w takim wypadku możliwe jest przyjęcie, że doręczenie zastępcze było skutecznie dokonane. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec powyższych wątpliwości dotyczących prawidłowości doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi brak było podstaw do jej odrzucenia przez Sąd I instancji w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.