I OZ 397/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1430/14 o odrzuceniu skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1430/14 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Wyrokiem z dnia z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1430/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego. Odpis powyższego orzeczenia wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej w dniu 27 października 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru karta 36 akt). W dniu 7 listopada 2014 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wypełniony przez skarżącą urzędowy formularz PPF zawierający wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2014 r. referendarz sądowy ustanowił dla skarżącej radcę prawnego z urzędu. Pismem z dnia 5 stycznia 2015 r. Sekretarz Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie zawiadomił Sąd o wyznaczeniu dla J. P. radcy prawnego w osobie G. K. Pismem z dnia 9 lutego 2015 r., nadanym w Urzędzie Pocztowym tego samego dnia, reprezentujący skarżącą tenże radca prawny złożył skargę kasacyjną, nie domagając się jednak przywrócenia terminu do jej wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 16 lutego 2015 r., odrzucił skargę kasacyjną. W jego uzasadnieniu wskazał, że skarga ta powinna być złożona najpóźniej 26 listopada 2014 r., bo w tym dniu upływał 30-dniowy ustawowy termin zastrzeżony dla dokonania tej czynności, liczony od dnia doręczenia stronie odpisu zaskarżonego postanowienia. Natomiast nadana w dniu 9 lutego 2015 r. przez pełnomocnika skarżącej skarga kasacyjna została złożona po tym terminie (który nie został przywrócony) i dlatego podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. Od tego postanowienia skarżąca złożyła zażalenie, zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie art. 177 § 1 P.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że bieg terminu 30-dniowego do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 26 listopada 2014 r., w sytuacji gdy dopiero w dniu 14 listopada 2014 r. przyznano skarżącej prawo pomocy z urzędu, a w dniu 12 stycznia 2015 r. doręczono pełnomocnikowi z urzędu postanowienie o wyznaczeniu go do działania w sprawie wraz z pismem z Okręgowej Izby Radców Prawnych. Na tej podstawie wniesiono o uwzględnienie zażalenia i uchylenie postanowienia oraz przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak również przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu w postępowaniu zażaleniowym według wskaźnika 150% stawki minimalnej powiększonej o podatek od towarów i usług. Zdaniem autora zażalenia bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej powinien ulec zawieszeniu na czas trwania procedury ustanowienia pełnomocnika z urzędu, bowiem w przeciwnym wypadku pomoc prawna udzielana z urzędu jest iluzoryczna. Ponadto pełnomocnik skarżącej wskazał, że skarżąca i tak sama złożyła skargę kasacyjną w terminie, z tym że sporządzoną samodzielnie, natomiast złożenie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu stanowi usunięcie tego braku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia przepisu art. 175 § 1 P.p.s.a., dla sporządzenia skargi kasacyjnej zastrzeżono przymus adwokacko-radcowski. Jego realizacja może nastąpić bądź poprzez ustanowienie fachowego pełnomocnika z wyboru, bądź w wyniku uzyskania prawa pomocy i wyznaczenia go przez właściwą korporację. Te czynności nie mają jednak wpływu na kwestię liczenia i biegu terminu do wniesienia środka odwoławczego, nawet wówczas, gdy zostały dokonane po wydaniu zaskarżonego orzeczenia. W każdej, nawet w takiej jaka występuje w tej sprawie, sytuacji bieg 30-dniowego terminu wynikającego z art. 177 § 1 P.p.s.a. do złożenia skargi kasacyjnej rozpoczyna się od doręczenia zaskarżonego orzeczenia stronie. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie. Zatem błędny jest pogląd pełnomocnika skarżącej, że ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który to przeważnie upływa bezskutecznie zanim postępowanie wpadkowe w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zostanie pomyślnie dla strony zakończone. W konsekwencji czego praktyka uznaje, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 P.p.s.a. winien on złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zaś dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu dla dokonania tej czynności jest dzień, w jakim pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż do 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu pełnomocnikiem strony w sprawie (p. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II FZ 47/07, z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FZ 570/11, z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 358/14, z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 851/14 i I OSK 852/14, publ. jw.). Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a. Takie rozumienie wskazanych powyżej przepisów jest także wynikiem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zajętego w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12 (publ. OTK-A 2013/6/86). W jego uzasadnieniu wskazano m.in., że czas jaki pozostaje pełnomocnikowi na złożenie skargi kasacyjnej, zostaje w takim przypadku uzależniony od długości trwania procedury wyznaczenia pełnomocnika z urzędu i wyłącznie ta okoliczność różnicuje sytuację pełnomocników z wyboru i ustanawianych z urzędu. Podkreślono, że na skutek powyższej interpretacji przepisów dotyczących przywrócenia terminu zarówno osoba reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, która uchybiła terminowi, jak i osoba reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, która bez swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dysponują siedmioma dniami od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, na wystąpienie z wnioskiem o jego przywrócenie (art. 87 § 1 P.p.s.a.) i jednoczesne złożenie skargi kasacyjnej (art. 87 § 4 P.p.s.a.). W przeciwnym razie początkowy bieg terminu wyznaczany byłby wyłącznie przez działania podjęte przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że odpis zaskarżonego postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 27 października 2014 r., zatem od tej daty biegł termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro więc wniesiono ją w dniu 9 lutego 2015 r., to uczyniono to po jego upływie, nie domagając się przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej. Tymczasem jest to jedyna możliwość usunięcia skutku omieszkania terminu, który niewątpliwie nastąpił. Zatem tylko złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji umożliwiłoby jej rozpoznanie. Jak wynika z akt ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej dowiedział się o fakcie jego wyznaczenia przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Warszawie w dniu 12 stycznia 2015 r. Przeto od tego dnia rozpoczął bieg siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który to wniosek wraz ze skargą kasacyjną winien zostać złożony do sądu w ciągu 7 dni i nie później niż w dniu upływu 30 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, czyli od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Jednakowoż pełnomocnik skarżącej kasacyjnie tego nie uczynił. Termin na wniesienie skargi kasacyjnej nigdy, a więc nawet w tej sytuacji, nie jest przywracany automatycznie z urzędu przez sąd. Nie sposób również uznać za skargę kasacyjną pisma J. P. z dnia 4 listopada 2014 r., które nie spełnia praktycznie żadnych wymagań przewidzianych w art. 176 P.p.s.a. dla tego środka odwoławczego. Nie mogło być zatem sanowane wniesieniem skargi kasacyjnej sporządzonej przez fachowego pełnomocnika, głównie z tego powodu, że jest dotknięte brakiem nieusuwalnym, co jest jednolicie ujmowane w judykaturze. Wobec tego podniesione w zażaleniu zarzuty okazały się nieusprawiedliwione. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jako że w tej materii wyłącznie właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do orzekania o kosztach postępowania (i to kasacyjnego) między stronami. Z tego też powodu nie był władny wypowiedzieć się co do bezpodstawności tego żądania, zwłaszcza przyznania stawki 150%.