I OZ 476/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1868/09 odrzucające skargę kasacyjną W. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1868/09 odrzucającego skargę W. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1868/09 odrzucił skargę kasacyjną W. K. na postanowienie tego Sądu z dnia 9 grudnia 2009 r. odrzucające jego skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2009 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji, mając na uwadze treść art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., zgodnie z którym skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, stwierdził, iż skarżący właściwe pouczony o sposobie i trybie zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi, w piśmie z dnia 22 grudnia 2009 r. wniósł skargę kasacyjną, którą należało odrzucić jako niedopuszczalną – stosownie do treści art. 178 P.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie, pełnomocnik W. K., wniósł o jego uchylenie i nadanie biegu skardze kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniesiono, iż organy orzekające w niniejszej sprawie dopuściły się naruszenia przepisów prawa w zakresie czuwania nad zapewnieniem czynnego i faktycznego uczestnictwa w postępowaniu oraz nad prowadzeniem postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywatela do organów państwa a rozpoznając kolejne wnioski i środki zaskarżenia skarżącego całkowicie pominęły zasady prowadzenia postępowania administracyjnego. Dalej wskazano, iż W. K. jest osobą ze stwierdzonym znacznym stopniem niepełnosprawności, ma poważne problemy ze zdrowiem psychicznym, co znalazło potwierdzenie w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego w sprawie przymusowego umieszczenia jego w szpitalu celem leczenia oraz, że cechuje go nieporadność życiowa, która ma wpływ na zrozumienie przez niego zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, sądowego, w tym wysyłanych pouczeń, które sporządzane na szablonach dotyczących różnych spraw zawierały wiele szczegółowych opisów co do możliwości odwołania od przesyłanych orzeczeń, które częściowo nie miały zastosowania do skarżącego np. pouczenie w zakresie opłacenia środków odwoławczych w sytuacji zwolnienia od takich opłat. Skarżący nie był w stanie poradzić sobie z takimi pouczeniami, w których nie wskazano jakie najważniejsze cechy musi mieć wnoszony przez niego środek zaskarżenia. Działania organów stanowią naruszenie art. 8, 9 i 34 K.p.a., zgodnie z którymi, organ powinien należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwać żeby strona nie poniosła szkody w wyniku nieznajomości prawa udzielając niezbędnych wskazówek i wyjaśnień, czego zabrakło w niniejszej sprawie. Skarżący nie był należycie pouczony o zasadach prowadzenia postępowania i jego nieznajomość prawa spowodowała, że wszystkie środki zaskarżenia zostały przez kolejne organy odrzucone. Dlatego też, zdaniem pełnomocnika, dbając o należyte zapewnienie ochrony prawnej i reprezentacji Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien z urzędu, z chwilą dokonania pierwszych czynności ustanowić dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika. Naruszenie prawa do pomocy oznaczało pozbawienie możliwości obrony praw skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Przede wszystkim należy wskazać, iż Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu orzeka co do zgodności z przepisami prawa postanowienia sądu administracyjnego o odrzuceniu skargi kasacyjnej, zatem za całkowicie chybione należy uznać argumenty dotyczące naruszenia przez organy wskazanych przepisów art. 8, 9 i 34 K.p.a., a co za tym idzie zasad w nich wyrażonych, bowiem nie podlega ocenie działanie organów administracyjnych tylko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przy wydawaniu przedmiotowego postanowienia, do którego nie mają zastosowania w/w przepisy K.p.a. i tym samym nie mógł ich naruszyć. Badając prawidłowość zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji należy wskazać, iż skargę kasacyjną jako sformalizowany środek odwoławczy musi sporządzić adwokat, radca prawny, względnie inna uprawniona osoba, stosownie do treści art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a. Niespełnienie tego warunku powoduje konieczność odrzucenia skargi kasacyjnej, bowiem zgodnie z treścią art. 178 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Konieczność sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata, radcę prawnego lub inny uprawniony podmiot, zwana "przymusem adwokackim", ma na celu zapewnienie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego, bowiem od w/w podmiotów, oczekuje się znajomości przepisów oraz należytej staranności w sprostaniu ścisłym wymogom formalnym i merytorycznym stawianym skardze kasacyjnej, co ma uchronić stronę przed ryzykiem jej odrzucenia z powodu niezachowania tych wymogów. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżący W. K. nie należał do kategorii osób wymienionych w art. 175 P.p.s.a., uprawnionych do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie o odrzuceniu skargi, które wraz ze stosownym pouczeniem odebrał w dniu 21 grudnia 2009 r. (zwrotnie poświadczenie odbioru k. 18 akt), zatem niedotrzymanie obowiązku tzw. przymusu radcowsko – adwokackiego, stosownie do treści art. 178 P.p.s.a., skutkowało odrzuceniem skargi kasacyjnej – co też słusznie Sąd I instancji uczynił. Niezależnie od powyższego, należy stwierdzić, iż nie można zaakceptować poglądu, że skarżący nie był należycie pouczony o zasadach prowadzenia postępowania, gdyż pouczenia były wysyłane na różnych szablonach i skarżący nie był w stanie sobie z nimi poradzić, bowiem zawierały wiele szczegółowych opisów, z których nie wszystkie się do niego odnosiły i nie wskazywały jakie najważniejsze cechy musi mieć wnoszony przez niego środek zaskarżenia, a jego nieporadność życiowa spowodowała, iż zostały one odrzucone, gdyż po pierwsze został pouczony o przysługującym mu prawie co wynika z pisma przewodniego doręczenia odpisu postanowienia (k. 18 akt), w którego pkt 2 wyraźnie i jasno zaznaczono, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, pod rygorem odrzucenia. Po drugie, skarżący nie jest nowicjuszem w prowadzeniu postępowań, gdyż wielokrotnie występował zarówno przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym, o czym świadczy chociażby k. 29 akt zawierająca zarządzenie o sporządzenie uwierzytelnionych odpisów pisma skarżącego celem dołączenia ich do innych spraw. Po trzecie, przedmiotem postanowienia było odrzucenie skargi z powodu przekroczenia terminu, a nie kwestia wezwania do uiszczenia wpisu od środka odwoławczego, z którego ponoszenia skarżący jest zwolniony ustawowo. Również pozostałe podniesione w zażaleniu okoliczności tj. nieznajomość prawa, nieporadność życiowa, która ma wpływ na zrozumienie przez skarżącego zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, sądowego, w tym wysyłanych pouczeń, spowodowana orzeczonym stopniem niepełnosprawności i poważnymi problemami zdrowia psychicznego nie mają znaczenia dla oceny zaskarżonego postanowienia w tym postępowaniu. Co najwyżej mogłyby stanowić ewentualną przesłankę do przywrócenia terminu do wniesienia środka zaskarżenia, jako okoliczności wyłączające winę w uchybieniu terminu, w przeciwieństwie do powołanej nieznajomości przepisów prawa, która za taką okoliczność nie jest uznawana w orzecznictwie (vide: postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 394/10, postanowienie NSA z dnia 7 maja 2010 r. sygn. akt I OZ 327/10, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt. II OZ 712/08). Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, iż przyznanie prawa pomocy, stosownie do treści art. 243 P.p.s.a., może nastąpić jedynie na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku na stosownym formularzu PPF (art. 252 § 1 i 2 P.p.s.a.) i dopiero po jego złożeniu Sąd może podejmować czynności w celu jego ustanowienia a nie przy podjęciu pierwszych czynności i to z urzędu - jak twierdzi pełnomocnik. Dlatego też, nie można zarzucić, iż Sąd naruszył prawo do pomocy i pozbawił skarżącego możliwości ochrony swych praw, tym bardziej, że ustanowił pełnomocnika z urzędu postanowieniem z dnia 9 lutego 2010 r. po wniesieniu wniosku w dniu 3 lutego 2010 r. (k. 31 akt), a zatem niezwłocznie. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia i jednocześnie wskazuje, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 -261 P.p.s.a. Stosownie zaś do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.