I OZ 550/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń [...] Spółka z o. o. w W., A. A.G z siedzibą w W., B. A.G. z siedzibą w W., C. A.G. z siedzibą w W. oraz J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2816/13 zawieszające postępowanie sądowe w sprawie ze skarg [...] Spółka z o. o. w W. oraz A. A.G z siedzibą w W., B. A.G. z siedzibą w W., C. A.G. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. 2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 6 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2816/13 zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skarg [...] Spółka z o. o. w W. oraz A. A.G z siedzibą w W., B. A.G. z siedzibą w W., C. A.G. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Sąd I instancji wskazał, że ww. decyzją z dnia [...] września 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umorzyło postępowanie odwoławcze, zainicjowane przez [...] Sp. z o.o. w W., A., B. AG i C. A.G., od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy Al. [...] o pow. 2617 m² na rzecz J. L. Organ uznał, że wymieniona Spółka oraz Banki nie są stronami postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., które dotyczy rozpoznania wniosków dekretowych K. P. z dnia [...] kwietnia 1948 r. i z dnia [...] kwietnia 1948 r., o przyznanie mu prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do gruntów nieruchomości położonych w W. przy Al. [...] (obecnie [...]) oraz [...]. Uzasadniając brak istnienia po stronie [...] Spółka z o.o., interesu prawnego do występowania w sprawie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powołało się na fakt, że pomimo istnienia wpisu prawa użytkowania wieczystego na rzecz tego podmiotu w księdze wieczystej nieruchomości, decyzja Zarządu Związku Dzielnic Gmin W. z dnia [...] czerwca 1993 r. stwierdzająca nabycie prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu przez [...] została wyeliminowana z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc - mocą decyzji z dnia [...] grudnia 2003 r. Organ wskazał ponadto, że odwołujące się Banki jako wierzyciele hipoteczni nie mają interesu prawnego do bycia stroną w tym postępowaniu z tej przyczyny, że istniejące hipoteki obciążają nie konkretnego właściciela lub użytkownika wieczystego lecz nieruchomość na której zostały ustanowione. Sąd wskazał, że istota sporu między stronami koncentruje się na zagadnieniu, czy domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wynikające z treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, jako domniemanie wzruszalne (praesumptio iuris tantum), może być obalone jedynie w drodze powództwa opartego na art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, czy też można je obalić dowodem przeciwnym w każdym postępowaniu, w którym od stwierdzenia rzeczywistego stanu prawnego zależy treść rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie wskazanej wątpliwości zdecyduje, czy organ administracji miał prawo, w kontekście zapisu art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, samodzielnie dokonać oceny prawnej skutków wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Zarządu Związku Dzielnic Gmin W. z dnia [...] czerwca 1993 r. stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu przez [...] - ze skutkiem ex tunc - mocą decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2003 r. Jednocześnie Sąd wskazał, iż z akt sprawy wynika, że między innymi, identyczne zagadnienie zaistniało w ramach postępowania zatwierdzającego projekt podziału nieruchomości położonej przy. Al. [...], dla potrzeb rozpoznania wskazanego wyżej wniosku dekretowego K. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 410/13, uchylił postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie zawieszenia na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. postępowania odwoławczego, wszczętego na podstawie odwołań wniesionych przez [...] Spółka z o.o., A., B. AG i C. A.G. do czasu prawomocnego zakończenia przed właściwym sądem powszechnym sprawy z powództwa J. L. o usunięcie niezgodności między stanem ujawnionym w księdze wieczystej KW Nr [...] poprzez wykreślenie z działu II księgi wpisu prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz spółki [...] Spółka z o.o. w W., jak również wykreślenie wpisów znajdujących się tam hipotek umownych kaucyjnych, wpisanych pod nr 1, 2 i 3 o równym pierwszeństwie ustanowionych na rzecz skarżących Banków. W uzasadnieniu cytowanego wyroku Sąd wskazał między innymi, że w jego ocenie, wzruszenie domniemania zgodności wpisu widniejącego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może być przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym ani też w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a wyłącznie w ramach postępowania cywilnoprawnego o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Pogląd ten jest aktualny także w takiej sytuacji jaka zaistniała w niniejszej sprawie, a zatem gdy materialnoprawna podstawa powstania użytkowania wieczystego ujawnionego w księdze wieczystej na rzecz [...] Spółka z o.o. w W. z mocy ustawy z dniem 5 grudnia 1990 r. została zakwestionowana w postępowaniu administracyjnym oraz sądowoadministracyjnym, poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji stwierdzającej nabycie przez Spółkę prawa użytkowania wieczystego do gruntu z mocy ustawy z powodu rażącego naruszenia prawa. Sąd I instancji wskazał, że powyższe stanowisko zostało zakwestionowane zarówno przez [...] Spółka z o.o. w W., Banki oraz przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., które to podmioty wywiodły w tym zakresie skargi kasacyjne od ww. rozstrzygnięcia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, które dotychczas nie zostały rozpoznane. W uzasadnieniach skarg kasacyjnych wskazano argumentację pokrywającą się z tą, która przedstawiona została w skargach wniesionych w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, z uwagi na fakt, że zasadnicze dla rozpoznania tej sprawy zagadnienie dopuszczalności lub niedopuszczalności wzruszenia domniemania zgodności wpisu prawa jawnego widniejącego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w ramach postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego będzie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w ramach rozpoznania zarzutów zawartych w skargach kasacyjnych, w sprawie pozostającej w bezpośrednim związku z niniejszym postępowaniem, celowe jest zawieszenie postępowania do czasu ich rozpoznania, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie zażalenia wnieśli: [...] Spółka z o. o. w W., A. A.G z siedzibą w W., B. A.G. z siedzibą w W., C. A.G. z siedzibą w W. oraz J. L., kwestionując prawidłowość zawieszenia postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Regulacja powyższego przepisu dotyczy kwestii prejudycjalnej, czyli sytuacji, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, będzie miało wpływ na wynik innego postępowania. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Jednakże zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione również ze względów celowości, sprawiedliwości, jak również ekonomiki procesowej. (patrz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 301-303). Zawieszenie postępowania określone w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny, bowiem ocena jego zasadności pozostawiona została uznaniu sądu, który wydając postanowienie w tej kwestii powinien rozważyć, czy w danym przypadku celowe jest wstrzymanie biegu sprawy. Fakultatywność zawieszenia nie oznacza jednak dowolności działania sądu w tej mierze. Omawiany przepis ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego. Dla sądu administracyjnego kwestią wstępną może być wyłącznie takie zagadnienie, którego rozstrzygnięcie jest niezbędne, aby sformułować wypowiedź czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Brak jest podstaw do zawieszenia postępowania w sytuacji, gdy sąd jest w stanie samodzielnie dokonać koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy ustaleń (wyrok NSA z dnia 8 maja 2007 r., II OSK 694/06, wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2006 r., I FSK 845/05, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie Sąd I instancji nieprawidłowo zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez NSA sprawy ze skarg kasacyjnych od wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 410/13, powołując się na wystąpienie tego samego zagadnienia prawnego, tj. kwestii, czy dopuszczalne jest wzruszenie domniemania zgodności wpisu prawa jawnego widniejącego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w ramach postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Powołana przez Sąd I instancji okoliczność, że w rozpoznawanej sprawie i sprawie, w której wniesiono skargi kasacyjne, a która w ocenie WSA w Warszawie pozostaje w bezpośrednim związku z niniejszą sprawą, występuje to samo zagadnienie prawne, nie może powodować zawieszenia niniejszego postępowania, bowiem ewentualne rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny tego zagadnienia nie jest niezbędne do stwierdzenia, czy zaskarżona w tej sprawie decyzja odpowiada prawu. Sąd I instancji jest w stanie zagadnienie to rozstrzygnąć samodzielnie i nie ma prawnego uzasadnienia dla zawieszenia postępowania i oczekiwania na prawomocne jego rozstrzygnięcie przez Sąd II instancji. Należy również zauważyć, że postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2817/13 na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 2816/13 (sprawa ze skargi [...] Spółka z o. o. w W.) i I SA/Wa 2817/13 (sprawa ze skargi A. A.G z siedzibą w W., B. A.G. z siedzibą w W., C. A.G. z siedzibą w W.) oraz do wspólnego prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 2816/13. W sentencji zaskarżonego postanowienia nieprawidłowo wskazano natomiast jako skarżącego jedynie [...] Spółka z o. o. w W. Odnosząc się do zawartych w zażaleniach wniosków o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie mogą one być uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu I instancji. W przedmiocie kosztów postępowania zażaleniowego orzeka wojewódzki sąd administracyjny w orzeczeniu kończącym postępowanie. Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 5