I OZ 648/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia radcy prawnego D.S.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Po 941/14 odmawiające radcy prawnemu D.S.J. przyznania wynagrodzenia z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi S.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 23 czerwca 2014 r., nr [..] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty z tytułu usunięcia, przechowywania oraz oszacowania wartości pojazdu postanawia: oddalić zażalenie. 2 Postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Po 941/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił radcy prawnemu D.S.J. przyznania wynagrodzenia z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w sprawie ze skargi S.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..]z dnia 23 czerwca 2014 r., nr [..]w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty z tytułu usunięcia, przechowywania oraz oszacowania wartości pojazdu. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że postanowieniem referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2014 r. przyznano S.W. prawo pomocy w zakresie całkowitym. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu wyznaczyła na pełnomocnika skarżącego w postępowaniu przed WSA w Poznaniu radcę prawnego M.H. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2012 r. przyznano M.H zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu. Po doręczeniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem pełnomocnik sporządziła opinię o niecelowości wniesienia skargi kasacyjnej. Pismem z dnia 11 marca 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego S.W. w ramach przyznanego prawa pomocy radcę prawnego D.S.J.. Pismem z dnia 31 marca 2015 r. radca prawny D.S.J. sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i wniosła o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz oświadczyła, że nie zostały one uiszczone nawet w części. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2015 r. odmówiono radcy prawnemu D.S.J. uwzględnienia jej wniosku. Pismem z dnia 27 kwietnia 2015 r. radca prawny D.S.J. złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia wskazując na naruszenie przepisu art. 250 ustawy 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, t.j., poz. 270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., a także § 14 ust 2 ust 2 pkt 2 lit b oraz § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., t.j., poz. 490) poprzez odmowę przyznania wynagrodzenia z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w sytuacji gdy pomoc ta została faktycznie udzielona skarżącemu. Sąd I instancji stwierdził, że wniosek radcy prawnego D.S.J.nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 250 P.p.s.a., wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków, czyli w okolicznościach niniejszej sprawy zgodnie z regułami przewidzianymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., t.j., poz. 490). Katalog opłat zawarty w §14 ust 2 ust 2 wyżej wskazanego rozporządzenia ma charakter zamknięty, co oznacza, że wynagrodzenie może być przyznane wyłącznie za czynności wyraźnie w nim wyszczególnione. Sąd I instancji uwzględnił poglądy prezentowane w orzecznictwie, w myśl których, wynagrodzenie należy się za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, dla której pełnomocnik z urzędu został ustanowiony (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt OZ 720/04). Jednocześnie udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienie SN z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 15/05, LEX nr 151472). W konsekwencji wyznaczenie w tej samej sprawie następnego pełnomocnika z urzędu, który wydał tożsamą opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie uzasadnia przyznania mu kosztów z tytułu zastępstwa procesowego (por. postanowienie NSA z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II OZ 1287/07; postanowienie NSA z 28.05.2013 r., sygn. akt II FZ 302/13). Sąd I instancji wyjaśnił, że sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez pierwszego pełnomocnika skarżącego radcę prawnego M.H.oznaczało działanie do którego pełnomocnik był umocowany w ramach przyznanego prawa pomocy. Pełnomocnik zrealizował tym samym przesłanki uprawniające go do wystąpienia z żądaniem przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Wyznaczenie przez Okręgową Izbę Radców Prawnych kolejnego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego D.S.J.wiązało się z koniecznością uwzględniania czynności podjętych w sprawie przez wcześniejszego pełnomocnika ustanowionego w sprawie w ramach przyznanego prawa pomocy. W konsekwencji podjęcie w sprawie przez kolejnego pełnomocnika z urzędu kolejnych czynności o takim samych charakterze (sporządzenie również opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej) nie uzasadnia przyznania kosztów z tytułu zastępstwa procesowego zmierzającego do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej skarżącego. Na powyższe postanowienie radca prawny D.S.J. złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: 1) naruszenie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu poprzez uznanie, iż wynagrodzenie nie należy się za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej; 2) naruszenie art. 250 P.p.s.a. poprzez brak przyznania wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną; 3) naruszenie art. 253 P.p.s.a. poprzez brak przyznania wynagrodzenia prawidłowo wyznaczonemu pełnomocnikowi; 4) naruszenie art. 32 Konstytucji RP tj. zasady równości i zakazu dyskryminacji, poprzez uznanie, iż kolejnemu pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu nie należy się wynagrodzenie za wykonaną pracę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 250 P.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną faktycznie udzieloną (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt OZ 720/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10, art. 250 P.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. W przedmiotowej sprawie postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. przyznano skarżącemu S.W prawo pomocy w zakresie całkowitym. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika z urzędu radcę prawnego M.H.. Ww. radca prawny sporządziła opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r. Należy zauważyć, iż pomoc prawna udzielona przez ww. pełnomocnika stanowiła wykonanie wydanego postanowienia o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy. Tym samym brak było podstaw do przyznania na podstawie postanowienia z dnia 19 sierpnia 2014 r. kolejnego pełnomocnika dla skarżącego Abstrahując od powyższego należy zauważyć, iż w realiach niniejszej sprawy trudno uznać, iż opinia prawna o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzona przez kolejnego pełnomocnika, jest wystarczająca dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie faktycznie udzielona. Zgodzić należy się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zgodnie z którym wyznaczenie w tej sprawie przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Poznaniu następnego pełnomocnika z urzędu, który wydał tożsame stanowisko o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie uzasadnia przyznania mu kosztów z tytułu zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tej kwestii pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym za nieusprawiedliwione uznać należy przyznawanie ze środków publicznych wynagrodzenia dwóm pełnomocnikom ustanowionym z urzędu, którzy de facto podejmowali w sprawie te same działania – oznaczałoby to bowiem nieuzasadnione i nadmierne obciążenie Skarbu Państwa (por. m.in. postanowienia z dnia 13 grudnia 2007 r., II OZ 1287/07; z dnia 28 maja 2013 r., II FZ 303/13; z dnia 3 grudnia 2014 r., II FZ 1873/14) Ponadto należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu wywodzi się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienia NSA: z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93; z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). W konsekwencji Sąd ten uznał, iż postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 3