I OZ 69/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 1128/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. B. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie. I.B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego. W uzasadnieniu wniosku podał, iż od siedmiu lat jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, utrzymuje się dzięki pomocy rodziny i osób trzecich, zaś obecnie, jako uczestnik projektu organizowanego przez Centrum Integracji Społecznej w T., otrzymuje wynagrodzenie 700 zł brutto, które w całości przekazuje rodzinie w zamian za okazaną pomoc. Wskazał, że pozostaje z małżonką w ustroju rozdzielności majątkowej oraz zaznaczył, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i jest wymeldowany z adresu, pod którym wspólnie z nią zamieszkiwał. Dodatkowo skarżący przedłożył kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, w którym ponownie oświadczył, że gospodaruje samotnie i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani majątku. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach postanowieniem z dnia 17 października 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 1128/12 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Na skutek sprzeciwu skarżącego, w/w postanowienie utraciło moc, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 6 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 1128/12 odmówił I.B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Mając jednak na względzie, że skarga dotyczy decyzji wydanej w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej, skarżący – na podstawie art. 239 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.) – nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W konsekwencji, wniosek o przyznanie prawa pomocy w tej części jest bezprzedmiotowy i nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie radcy prawnego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., na wnioskodawcy spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący nie wskazał orientacyjnych kosztów utrzymania oraz nie złożył oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach swojej małżonki. Pomimo konsekwentnej argumentacji zawartej w uzasadnieniach postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy, wydanych w niniejszej sprawie na skutek wcześniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w dalszym ciągu utrzymuje, że nie ma takiego obowiązku z uwagi na umowę rozdzielności majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podkreślił, iż brak podania wskazanych wyżej okoliczności uniemożliwia uwzględnienie jego żądania. Ponadto wskazał, że skarżący był świadomy spoczywającego na nim obowiązku, gdyż o wyjaśnienie tych kwestii wzywano go już przy rozpoznaniu jego poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec tego nie sposób uznać, aby skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową w sposób pozwalający na przyznanie mu prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że fakt zawarcia z małżonką umowy rozdzielności majątkowej nie ma znaczenia dla badania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, a dodatkowo nie uprawdopodobnił on, aby nie prowadził z małżonką B.B. wspólnego gospodarstwa domowego. Fakt wymeldowania się z adresu wspólnego zamieszkania nie przesądza jeszcze natomiast, że skarżący faktycznie tam nie zamieszkuje. Należy bowiem zauważyć, że nie podał on żadnego innego miejsca swojego pobytu. Okoliczności te budzą wątpliwości i uniemożliwiają ustalenie sytuacji majątkowej skarżącego, co przesądza o odmowie przyznania mu prawa pomocy. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia I.B. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniósł o jego uchylenie. Ponownie wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi sam, zaś ze swoją żoną posiada ustrój rozdzielności majątkowej, a zatem nie posiada wiedzy na temat jej majątku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. W orzecznictwie powszechnie zatem przyjmuje się, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami, istnieją podstawy, aby odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie ocenia się sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, na wezwanie Sądu jest ona zobowiązana złożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Niedopełnienie przez stronę obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia w całości lub w części uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, publ. LEX nr 552404). Chcąc skorzystać z prawa pomocy, wnioskodawca powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo wymagał od skarżącego udzielenia informacji o stanie majątkowym i dochodach jego małżonki – B.B. Skarżący z tego obowiązku się nie wywiązał, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela rozważania Sądu pierwszej instancji odnośnie braku znaczenia faktu pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej ze swoją żoną. W orzecznictwie ugruntowany bowiem jest pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska, czy nawet fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wzajemnej pomocy. W świetle tego przepisu małżonkowie są zobowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, wyłącznie do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem jedynie kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I FZ 11/04, publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawcy należy zatem potraktować jako niewykazanie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach słusznie uznał, iż I.B. nie wykazał, aby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym (z obowiązku uiszczania kosztów sądowych jest on bowiem zwolniony na podstawie art. 239 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) było uzasadnione. Ubocznie wskazać należy, iż z analogicznych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem dnia 26 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 1128/12 oddalił poprzedni wniosek I.B. o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 lipca 2013 r. sygn. akt I OZ 568/13 oddalił zażalenie na to postanowienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.