I OZ 704/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt. II SA/Sz 378/13, oddalające wniosek o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Grzegorza Jankowskiego i Elżbiety Makowskiej od orzekania w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z 12 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek R. S. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie tj. sędziego NSA Grzegorza Jankowskiego oraz sędziego NSA Elżbiety Makowskiej od orzekania w sprawie, o sygn. akt II SA/Sz 378/13, ze skargi R. S. (dalej jako skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...]w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Według Sądu I instancji, wniosek R. S. nie zasługiwał na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniały bowiem powody obligatoryjnego wyłączenia wskazanych sędziów w trybie art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) jak również brak było okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 19 p.p.s.a. Sąd I instancji zauważył, że z oświadczeń złożonych przez sędziego NSA Grzegorza Jankowskiego oraz sędziego NSA Elżbietę Makowską wynika, że między wymienionymi sędziami, a skarżącym nie zachodzi stosunek prawny lub osobisty, który mógłby mieć wpływ na orzekanie w sprawie. Ponadto wskazano w nich, że kontakt ze skarżącym wynika wyłącznie z obowiązków sędziego związanych z rozpoznawaniem spraw, do których byli przydzieleni. W ocenie Sądu I instancji, wyjaśnienia te nie budziły żadnych wątpliwości w świetle materiału znajdującego się w aktach sprawy. Podkreślono także, że skarżący w uzasadnieniu wniosków o wyłączenie sędziego nie podał, ani nie udowodnił żadnych okoliczności, które podważałaby wiarygodność tych wyjaśnień. Sąd I instancji stwierdził, że przytaczane przez skarżącego zastrzeżenia co do sposobu prowadzenia rozprawy w sprawie w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 345/11 przez sędziego Elżbietę Makowską oraz w sprawach SA/Sz 2337/02 i SA/Sz 1777/02 przez sędziego Grzegorza Jankowskiego nie mogą przesądzać o zaistnieniu przesłanek wyłączenia sędziego. Zastrzeżenia te, zdaniem Sądu wojewódzkiego, wynikają z subiektywnych odczuć i ocen działań podejmowanych przez objętych wnioskiem sędziów w innych sprawach z udziałem skarżącego. Sąd I instancji podkreślił, że podejmowanie przez sędziego NSA Grzegorza Jankowskiego czy sędziego NSA Elżbietę Makowską w innej sprawie czynności niesatysfakcjonujących skarżącego, wobec ukształtowanej w tym zakresie linii orzeczniczej, nie stanowi powodu, który obiektywnie spowodowałby utratę zaufania co do bezstronności sędziego. Zatem, skoro skarżący nie wykazał przesłanek z art. 18 i 19 p.p.s.a, a przesłanki te nie wynikają z akt sprawy, to wobec braku podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku, zasadnym było jego oddalenie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, domagając się jego uchylenia w całości i uwzględnienia jego wniosku o wyłączenie sędziów. Podniósł, że Sąd I instancji w skarżonym postanowieniu nie uwzględnił wszystkich okoliczności i faktów wskazanych przez skarżącego we wnioskach o wyłączenie sędziów i pismach procesowych wskazanych w tych wnioskach. Takie działanie Sądu I instancji, w ocenie skarżącego, prowadzi do fałszowania i manipulacji stanem faktycznym sprawy. Pełnomocnik skarżącego adw. M. O. w piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2014 r. wyraził opinię o bezzasadności wniesionego przez skarżącego zażalenia. Wskazano, że wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą być realne, a nie potencjalne, czy tym bardziej subiektywne. Powoływanie się na udział sędziów w innych postępowaniach, gdzie ich wynik końcowy nie był zgodny z oczekiwaniem wnioskodawcy, nie stanowi przesłanki obiektywnej. Wskazał, że sam fakt, innego niż wnioskowany sposób zakończenia sporu w innej sprawie, nie dowodzi, że sędziowie orzekający w sprawie wyrażają tym samym osobisty stosunek do skarżącego w przedmiotowym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Zarówno instytucja wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 18 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) – dając możliwość eliminowania przyczyn, które mogłyby skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu konkretnego sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy – jest istotną gwarancją procesową. Wskazać jednak należy, że tylko obiektywnie zaistniałe i konkretnie sformułowane zastrzeżenia co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu określonej sprawy mogą stanowić prawem przewidzianą podstawę wniosku o wyłączenie sędziego. Zatem okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego, tj. być jedynie uprawdopodobniona. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana, jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zauważyć należy, że zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por.. postanowienie SN z dnia 26 marca 1997 r., III AO 5/97, OSNP 1997, nr 24, poz. 502; postanowienie SN z dnia 8 marca 1972 r., I PZ 9/72, Lex, nr 7068). Warunkiem koniecznym wyłączenia określonego w art. 19 p.p.s.a. jest uprawdopodobnienie, iż pomiędzy sędzią objętym wnioskiem, a stroną skarżącą lub innymi uczestnikami postępowania zachodzą takie stosunki, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. SK 53/04, publ. OTK-A 2005, nr 11, poz. 134). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do sędziów objętych wnioskiem skarżącego i prezentowane w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji należy podzielić. R. S. domagając się wyłączenia sędziego NSA Grzegorza Jankowskiego oraz sędziego NSA Elżbietę Makowską nie podał żadnych obiektywnych przyczyn, świadczących o braku bezstronności w/w sędziów. Z wniosku skarżącego z dnia [...] maja 2014 r. o wyłączenie sędziego NSA Grzegorza Jankowskiego wynika, że podstawą wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie miało być stosowanie przez tego sędziego w sprawach o sygnaturach akt SA/Sz 2337/02 i SA/Sz 1777/02 "omnipotencji władczej funkcjonariusza publicznego państwa totalitarnego" oraz naruszenie podstawowej zasady konstytucyjnej do sprawiedliwego, uczciwego, przejrzystego i rzetelnego procesu. Przy czym z treści wniosku trudno wywieść na czym tak opisane działania sędziego miałyby polegać. Zdaniem skarżącego wątpliwości co do bezstronności sędziego wywołuje negatywny stosunek sędziego do osoby skarżącego, zaprezentowany w toku prowadzonych rozpraw w powyższych sprawach. Ów negatywny stosunek to, jego zdaniem, okoliczność wezwania na salę rozpraw policji sądowej celem zaprowadzenia porządku na sali rozpraw podczas rozpatrywania sprawy SA/Sz 1777/02. Natomiast, we wniosku o wyłączenie sędziego NSA Elżbiety Makowskiej skarżący wyjaśnił, że okoliczności i fakty stanowiące podstawę do wyłączenia ww. sędziego zostały wskazane we wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu posiedzenia Sądu z dnia 8 lutego 2012 r. w sprawie o sygn. II SA/Sz 345/11, nadto wynikają one z oświadczenia sędziego NSA Elżbiety Makowskiej z dnia 8 lutego 2012 r. załączonego do akt sprawy II SA/Sz 345/11. Jak relacjonuje skarżący, z oświadczenia tego wynikać miało, że skarżący przyjmuje podczas rozprawy rolę przewodniczącego składu sędziowskiego dyktując co należy zaprotokołować i jakie czynności podjąć i w którym momencie. Sam skarżący nie zgadzał się z okolicznościami przywołanymi we wskazanym oświadczeniu, wzywając sędziego do wskazania kiedy zachowania w nim opisane miały miejsce. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, tak określonych podstaw wyłączenia sędziów nie można było uznać za podstawy obiektywne i realne, uzasadniające wątpliwość co do zachowania bezstronności sędziego podczas orzekania w przedmiotowej sprawie. Ich treść wskazuje, iż mają one subiektywny charakter i wynikają z niezadowolenia skarżącego z prowadzenia postępowania przez sędziów, których domaga się wyłączenia. Z okoliczności przytoczonych we wnioskach o wyłączenie, wynika jedynie, że zachowanie skarżącego na rozprawach w innych sprawach spowodowało, że sędziowie ci podjęli określone działania dyscyplinujące go, czy też wskazali na fakt negatywnego zachowania skarżącego na sali rozpraw. W ocenie NSA w żaden sposób takie postępowanie sędziów nie rzutuje na zachowanie bezstronności w innym postępowaniu toczącym się z udziałem tej samej strony. W tym miejscu warto przytoczyć pogląd orzecznictwa, że wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. post NSA z 22 lutego 2008 r. II FZ 60/08 ONSA i WSA 2008, Nr 6, poz 97). W literaturze wskazuje się, że wyłączenie sędziego nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia np. odnośnie trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego. (Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pod red. R. Hausera, M.Wierzbowskiego Wyd. C.H.Beck Warszawa 2011 str. 159). NSA podziela przywołane powyżej poglądy. Mając powyższe na uwadze NSA stwierdza, że Sąd I instancji zasadnie przyjął, że sama okoliczność uprzedniego orzekania w innych sprawach, w których stroną był skarżący nie może wystarczać do uznania, iż tacy sędziowie winni podlegać wyłączeniu od udziału w sprawie. Sama podejrzliwość strony, jej brak zaufania co do bezstronności sędziego, czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny, nie stanowią przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie. Subiektywne przekonanie skarżącego co do istnienia przyczyn wyłączenia sędziego nie poparte przy tym żadnymi dowodami nie może stanowić podstawy wyłączenia sędziego stosownie do art. 19 p.p.s.a. (por. Postanowienie NSA z 6 maja 2014 r. sygn. akt I OZ 336/14 LEX nr 1467273). Jednocześnie NSA wyjaśnia, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w określonej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2012 r. o sygn. akt II OZ 541/12 i cytowane tam orzecznictwo, publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Wówczas autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie SN z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). W niniejszej sprawie skarżący nie podważył żadnych twierdzeń zawartych w tych oświadczeniach, wskazując na okoliczności, które dowodziły by, że jest ono nieprawdziwe. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.